Kartal Meydanı ve İskelesi

Kartal Meydanı ile İskelesi, Anadolu Yakası'nın Marmara kıyısındaki eski ilçe merkezinin denize açılan kapısıdır. Kordonboyu Mahallesi'nde, Marmaray'ın Kartal istasyonu ile deniz otobüsü terminali ve Adalar motorlarının iskelesi arasında kalan bu düzlük, ilçenin kalabalığının toplandığı yerdir. Kartal'ın merkezi altıncı yüzyılda Kartalimen adında bir balıkçı köyüydü; ilçenin adı ya bu köyün adından ya da Rumcada kartal anlamına gelen Aydos Tepesi'nden gelir. Kaynaklar ayrıca sahile ilk kez balık tutmak için gelen Kartelli adlı bir balıkçıyı da anar. Kartal 1400 yıllarında Osmanlı topraklarına katıldı; 1755'te Adalar'a, 1757'de Üsküdar'a bağlı bir nahiye, 1850'de İzmit Sancağı'na bağlı bir kaza oldu. 1870'te kaymakamlık, 1871'de belediye kuruldu ve ilk belediye reisi Yasin Ağa'ydı. Kartal 1888'de İstanbul şehremaneti sınırlarına katıldı. Kaymakamlığın tarihçesine göre 1908'e kadar Üsküdar Mutasarrıflığı'na bağlı kaldı, sonra İstanbul'a bağlı bir ilçe oldu. 1928'e kadar bugünkü Adalar ilçesi de Kartal'a bağlıydı; bu yüzden Kartal iskelesi ile Adalar arasındaki bağ yalnızca coğrafi değil, idari bir geçmişe de dayanır. Kartal'da ilk vapur iskelesi 1857'de yapıldı. 1950'lerden 1980'lere kadar Kartal ile Yalova arasında Mudanya ve Çardak adlı arabalı vapurlar çalıştı; Anadolu'ya arabayla geçmek isteyenlerin yolu buradan geçerdi. Bugün iskeleden Adalar'a motorlar, deniz otobüsü terminalinden ise Yalova'ya deniz otobüsleri kalkar. Terminal ve iskele, sahil boyunca uzanan Turgut Özal Bulvarı üzerindedir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin ulaşım kurulu 2024'te Bostancı, Maltepe ve Kartal iskelelerindeki yoğunluğu azaltmak için Tuzla-Pendik-Büyükada hattı açılmasına karar verdi; bu karar Kartal iskelesinin Adalar yolculuğunda ne kadar yoğun kullanıldığını gösterir. Demiryolu da meydanın tarihinin parçasıdır. Kartal istasyonu 22 Eylül 1872'de açıldı; 1969'da elektrikli banliyö için yeniden yapıldı ve 1973'te Haydarpaşa-Gebze banliyö hattının açılmasıyla ilçe hızla büyüdü. Marmaray projesi için 2013'te kapatılan istasyon, yaklaşık 800 metre doğuya kaydırılarak viyadük üstünde yeniden inşa edildi ve 12 Mart 2019'da açıldı. İstasyon Yukarı, Çavuşoğlu ve Kordonboyu mahalleleri arasında durur; çevresinde Kartal Meydanı ve Maarifi Camii sayılır. Marmaray'ın Kartal'daki beş istasyonu 2019'da açıldı; Kartal istasyonu Halkalı ile Gebze arasındaki B1 hattı üzerindedir. M4 metrosunun Kartal istasyonu ise D-100 karayolu kavşağında, meydanın kuzeyindedir; 17 Ağustos 2012'de açıldı, dört girişi ve yaklaşık 180 metrelik bir yaya alt geçidi vardır. 1947'de sanayi bölgesi ilan edilen Kartal, 1987'de Pendik'in, 1992'de Maltepe ile Sultanbeyli'nin ayrılmasıyla bugünkü sınırlarına geldi. Meydanda görülecek şey bir anıt değil, denizin kendisidir. Kordonboyu'ndaki sahil parkı, kaya dolgusu boyunca uzanan yürüyüş yolu ve çimen alanlarla iskelenin iki yanına yayılır; batıda Dragos Tepesi'nin yeşil sırtı, güneyde Prens Adaları görünür. Sabah saatlerinde iskele önü Adalar'a giden yolcularla dolar; sakin bir yürüyüş için öğleden sonrayı seçin. Gün batımını iskelenin batı yanından, Dragos'a bakarak izleyin. Kartal merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 65 metredir; kuzeyde İstanbul'un en yüksek noktası olan 573 metrelik Aydos Tepesi kısmen ilçe sınırlarına girer. Meydanın batısında Maltepe sınırını çizen Dragos Çayı, 1081'de Selçuklu ile Bizans arasında Anadolu'daki ilk sınır olmuştu. İlçe Aydos Ormanı dahil 38,54 kilometrekaredir ve yirmi mahalleden oluşur. Sahil yolu Bostancı ile Tuzla arasında kesintisiz sürdüğü için buradan batıya Dragos ve Maltepe Sahil Parkı'na, doğuya Pendik sahiline yürünebilir. Vapur ve deniz otobüsü tarifeleri mevsime göre değiştiğinden güncel saatleri işletmecilerin sitelerinden kontrol edin. Ulaşım için en kolayı Marmaray'dır; Kartal istasyonundan inince meydan ve iskele birkaç dakika uzaktadır. M4 ile gelenler Kartal istasyonundan sahile inen caddeyi yürür ya da meydana inen otobüslere biner. Bağdat Caddesi Kadıköy'den Kartal'a kadar uzanır ve sahil yolu otobüsleri meydanın önünden geçer. Sabiha Gökçen Havalimanı Kartal'a yaklaşık on beş kilometredir.