Karatay Medresesi

Karatay Medresesi, Alaeddin Tepesi'nin eteğinde duran ve 1955'ten beri Çini Eserler Müzesi olarak kullanılan bir Selçuklu medresesidir. Taç kapı yazıtına göre yapı 1251 yılında, II. İzzeddin Keykavus döneminde emir Celaleddin Karatay tarafından yaptırılmıştır. Mimarı konusunda kaynaklar ayrılır; Kültür Portalı Muhammed bin Havlan'ın mimar olduğunun tahmin edildiğini yazarken TDV İslam Ansiklopedisi mimarı bilinmeyen bir eser olarak tanıtır. Medrese, Selçuklu Konyası'nın kültür hayatında önemli bir yer tutmuş, 19. yüzyılın sonlarında terk edilmiş ve 1954'te onarılmıştır. Yapı, ortadaki avlusu kubbeyle örtülen kapalı avlulu medrese tipindedir ve tek katlıdır. Beden duvarları Sille taşından, kubbe ve tonozlar tuğladan yapılmıştır. Giriş doğudan, gri ve beyaz mermerle işlenmiş taç kapıdan sağlanır. Taç kapı cephenin tam ortasında değil, güneydoğu köşesine doğru kaydırılmış durumdadır. En üstteki geniş yazıt yapım tarihini ve Karatay'ın adını verir. Altında iri düğümler yapan iki renkli bir geometrik örgü sivri kemeri kuşatır; aynı düğüm motifinin Alaeddin Camii'nin taç kapısında da görülmesi iki yapıyı birbirine yaklaştırır. Burmalı sütunçelerin iki yanındaki büyük panolar, kilim desenlerini andıran bir geometrik düzen gösterir. Taç kapıdan geçince bugün bahçe görünümündeki bir alana çıkılır. Duvarlarda kalan izler, burasının zamanında kenarı 7,60 metre olan kare bir kubbeli giriş holü olduğunu gösterir. Küçük bir kapıdan yapının asıl kalbi olan, yaklaşık 12 metreye 12 metre ölçülerindeki büyük kubbeli orta mekana girilir. Bu mekanın ortasında kare bir havuz, yuvarlak bir çanak ve kıvrımlı bir su yolu vardır. Karatay'ı ünlü yapan, orta mekanı örten kubbenin çini mozaik bezemesidir. Kubbenin yükü köşelerde, üçgen panolardan oluşan yelpaze biçimli pandantiflerle duvarlara aktarılır. Kubbenin iç yüzeyini firuze ve lacivert çiniler arasında uzanan beyaz alçı şeritler kaplar. TDV İslam Ansiklopedisi bu düzenin bakana gökyüzünü hatırlattığını ve günümüze kalabilmiş sayılı örneklerden biri olduğunu yazar. Desen, en alttan tepe açıklığına kadar istiflenmiş yirmi dört kollu yıldızların farklı düğümlerle birbirine bağlanmasından kurulur. Kubbenin tepesindeki dairesel açıklık ve altındaki havuz nedeniyle bazı araştırmacılar yapıya gözlemevi kimliği bile yakıştırmıştır. Kültür Portalı, mozaik çinilerde turkuaz, lacivert ve siyahın kullanıldığını belirtir. Batıdaki büyük eyvan, tonozu, geniş penceresi ve çini bezemesiyle orta mekana açılan önemli bir hacimdir. Orta mekanın iki yanındaki tonozlu odaların özgün düzeni zamanla bozulmuş, bazı kapılar örülerek nişe dönüştürülmüştür. Müze 17 Aralık 1955'te açılmıştır ve kuruluş amacı Konya'da, Kubadabad Sarayı kazılarında ve çevre illerde bulunan çinileri bir arada sergilemektir. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre koleksiyonda 5000 dolayında çini, seramik ve alçı kabartma bulunur. Müzenin bu binaya yerleştirilmesinin başlıca nedeni, medresenin kendi çini bezemesiyle başlı başına bir müze olmasıdır. Eyvandaki vitrinlerde Alaeddin Tepesi'ndeki Selçuklu köşkünden, 1941 kazısında çıkan haç ve yıldız biçimli duvar çinileri sergilenir. Bu çinilerde kadın ve erkek figürleri, atlı avcılar ve bitkisel süslemeler görülür. Koleksiyonun en çok ilgi gören bölümü Beyşehir Gölü kıyısındaki Kubadabad Sarayı'ndan gelen çinilerdir. Sekiz kollu yıldız çiniler ile aralarındaki bağlantı çinileri saraydaki özgün düzenlerine uygun biçimde yan yana dizilmiştir. Panolarda bağdaş kurmuş saray erkanı, av sahneleri, sfenksler, sirenler, çift başlı kartallar, tavus kuşları ve aslanlar resmedilmiştir. Av köpeği, tavşan, antilop, dağ keçisi ve ördek gibi hayvanlar da Orta Asya hayvan üslubunun devamı olarak çok sayıda görülür. Kubadabad'dan gelen derin kaseler, yayvan tabaklar ve alçı panolar da sergidedir. Ziyarette önce orta mekanda durup kubbeye bakmak, sonra eyvan ve yan odalardaki vitrinlere geçmek iyi bir sıradır. Yıldız çinilerdeki küçük figürler yakından bakmayı gerektirir; acele etmeden vitrin vitrin ilerlemek gerekir. Medrese, Alaeddin Tepesi'nin çevresini dolaşan tramvay hattından yürüyerek birkaç dakikada ulaşılabilecek konumdadır ve İnce Minareli Medrese ile aynı yürüyüşte gezilebilir. Güncel ziyaret saatleri ve giriş koşulları için Müzeler Genel Müdürlüğü'nün resmi sitesine bakılmalıdır.