İshaklı Kervansarayı

İshaklı Kervansarayı, Sultandağı ilçe merkezinde, eski Afyon, Akşehir ve Konya yolunun kenarında duran bir Anadolu Selçuklu hanıdır. Sultandağı ilçesinin eski adı İshaklı olduğu için yapı bu adla anılır; yaptıranın adından dolayı Sahip Ata Hanı da denir. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre han Akşehir'e yaklaşık 25 kilometre uzaklıktadır. Taçkapıların üzerindeki kitabelerden, Eylül 1249'da, Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus'un saltanatının ilk yıllarında yapıldığı anlaşılır. Hanı yaptıran Vezir Sahip Ata Fahreddin Ali, Selçuklu döneminde çok sayıda yapı yaptırmış bir devlet adamıdır. TDV İslam Ansiklopedisi, İshaklı Kervansarayı'nın onun yaptırdığı tarihi bilinen en eski yapı olduğunu belirtir. Vikipedi, mimarları olarak Kölük bin Abdullah ve Kaluyan el-Konevi'nin adlarını verir. Han 1885 dolaylarında onarılmış, sonra 1925'e kadar ambar olarak kullanılmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü 1964'te yapıyı onarmış; Kültür Portalı'na göre onarımlar 1975'e kadar sürmüş ve yakın geçmişte yeniden ele alınmıştır. Yapı, sultan hanları denen tipin önemli bir örneğidir: önde yazlık olarak kullanılan bir avlu, arkada kışlık olarak kullanılan kapalı bir bölüm. Kalın dış duvarlar köşe kuleleri ve yarım silindir biçimli payandalarla desteklenmiş, bu yüzden han dışarıdan neredeyse bir kale gibi görünür. Vikipedi dış duvar kalınlığını 1,60 metre, toplam alanı yaklaşık 1800 metrekare olarak verir. Kareye yakın avlunun ölçüleri ansiklopedide 36 metreye 34 metre olarak geçer. Avluya doğu yönüne bakan anıtsal taçkapıdan girilir. Kapının çevresi farklı genişlikte silmelerle çerçevelenmiş, üstü yedi sıralı mukarnaslı bir kavsarayla örtülmüştür. Kapı açıklığının iki yanında mukarnaslı birer niş vardır. Üç satırlık kitabe mukarnaslarla kapı kemerinin arasına yerleştirilmiştir. Taçkapının üst kısmı yıkık olsa da köşelerdeki istiridye kabuğu biçimli küçük tromplar ve rozet dizisi hala seçilebilir. Avlunun ortasında, dört kemer ayağı üzerinde yükselen küçük bir köşk mescit durur. Kültür Portalı bu yapının Selçuklu dönemi hanlarında avlunun ortasına bağımsız olarak yerleştirilmiş köşk mescitlerin son örneği olduğunu belirtir. Mimari açıdan dikkat çekici olan, yapının hanın ana eksenine değil, farklı bir açıya göre yerleştirilmiş olmasıdır. Duvarlarında Roma ve Bizans dönemlerinden kalma devşirme taşlar görülür. Avlunun kuzey kenarında revaklı bir galerinin izleri, 2003 kazılarında da avlu çevresindeki odaların temelleri ortaya çıkarılmıştır. Kapalı bölüm avlunun gerisinde yer alır ve kendi taçkapısından girilir. İçerisi kareye yakın bir plana sahiptir ve on altı taş ayakla, sivri beşik tonozlarla örtülü beş sahna ayrılmıştır. Ortadaki sahın diğerlerinden daha geniş ve yüksektir. Ortasında yükselen sekizgen kasnaklı piramit külah, dışarıdan hanın en tanıdık siluetidir. İç mekan loştur; ışık bu aydınlık kubbesinden ve batı duvarındaki dar mazgal pencerelerden süzülür. Ziyarette önce hanın çevresinde dolaşıp kale görünümlü dış duvarları ve payandaları izleyin, sonra taçkapının süslemelerine yakından bakın. Avluda köşk mescidin ayaklarını ve devşirme taşları inceledikten sonra kapalı bölüme geçin ve gözünüzün loşluğa alışmasını bekleyin. Batıdan çekilen fotoğraflarda hanın taş cephesi ve kubbe külahı aynı karede toplanır. Han ilçe merkezinde olduğu için kolayca bulunur; içeriye giriş koşulları ve güncel ziyaret saatleri için yerel kaynakları ya da İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nü kontrol edin. Sultandağı'na Afyonkarahisar'dan Akşehir ve Konya yönüne giden karayoluyla ve bu güzergahtaki şehirlerarası otobüslerle ulaşılır. Han, Eber Gölü ve Bolvadin'deki Kırkgöz Köprüsü ile aynı gün gezilebilecek mesafededir. Güneyde yükselen Sultan Dağları, hanın arka planında bölgenin coğrafyasını da hatırlatır.