İnce Minareli Medrese

İnce Minareli Medrese, Alaeddin Tepesi'nin hemen batısında duran ve bugün Taş ve Ahşap Eserler Müzesi olarak kullanılan bir Selçuklu yapısıdır. Kültür Portalı'na göre medrese, II. İzzeddin Keykavus döneminde vezir Sahib Ata Fahreddin Ali tarafından hadis ilmi okutulmak üzere yaptırılmıştır. Yapım tarihi kaynaklarda kesin değildir; TDV İslam Ansiklopedisi, vakfiyenin 1265 tarihli bölümünde yapıdan söz edildiği için medresenin bu tarihten önce bittiğini yazar. Bu yüzden yapının adı Sahib Ata Darülhadisi olarak da geçer. Mimarı, taç kapıdaki iki madalyonda adı okunan Kölük bin Abdullah'tır. Yapı, Selçuklu döneminin kapalı avlulu, yani avlusu kubbeyle örtülü medreseleri grubundandır ve tek eyvanlı, tek katlıdır. Konya'da avlusu kubbeli üç medreseden biridir. Adını, kuzeydoğu köşesine bitişik mescidin cephesinde yükselen ve sırlı tuğlalarla süslenmiş ince minareden alır. Minare aslında iki şerefeli ve yapıya göre oldukça yüksekti. 1901'de düşen bir yıldırım minarenin birinci şerefeden yukarısını yıktı, bitişik mescidin kubbesine de zarar verdi. Hasarlı mescit uzun yıllar ayakta kaldıktan sonra 1929'da tamamen kaldırıldı. Yapıya ününü veren şey doğu cephesindeki taç kapıdır. TDV İslam Ansiklopedisi bu kapıyı Anadolu'da Selçuklu döneminde yapılmış en görkemli taç kapılardan biri olarak niteler. Kapı, cepheden 5,45 metre kadar dışarı taşan bir kütlenin önüne yerleştirilmiştir. Kapının yüzeyini düğümlenerek yükselen iki geniş yazı şeridi dolaşır ve bu şeritler kemerin üstünde birbirine bağlanır. Kültür Portalı, bu yoğun yazı düzeni nedeniyle kapının hat sanatı açısından ender bir tasarım kabul edildiğini belirtir. Şeritlerin üstte yarıda kesilmesi, kapının bugünkünden daha yüksek olduğunu ve üst kısmının kaybolduğunu gösterir. Taç kapıdan çapraz tonozlu bir giriş holüne, oradan kubbeyle örtülü kare avluya geçilir. Avlunun kenarları 10,80 metredir ve ortasında bir şadırvan bulunur. Kubbeye geçiş, Türk üçgeni denen yelpaze biçimli üçgen yüzeylerle sağlanmıştır. Kubbenin iç yüzü firuze, kahverengi ve lacivert sırlı tuğlaların zikzak ve baklava desenleri oluşturacak biçimde dizilmesiyle süslenmiştir. TDV İslam Ansiklopedisi bu sade iç mekanın taç kapının zenginliğiyle adeta tezat oluşturduğunu yazar. Girişin karşısında, avludan üç basamakla çıkılan 7,40 metreye 6 metre ölçülerinde ana eyvan yer alır. Avlunun iki yanında öğrenci odaları bulunuyordu; kalan izlerden toplam sekiz oda olduğu anlaşılır. Oda kapılarının kemer köşeleri firuze ve açık kahverengi çinilerle, mozaik tekniğinde yıldız ve geometrik motiflerle bezenmiştir. Minarenin gövdesi de dilimli bir düzende sırlı tuğla ve çini parçalarıyla kaplanmıştır. Medrese 19. yüzyılın sonuna kadar kullanılmış, 1876 ve 1899 yıllarında onarılmıştır. Cumhuriyet döneminde 1936'da başlayan onarımlardan sonra 1956'da Taş ve Ahşap Eserler Müzesi olarak açılmıştır. 2014'te Anadolu Selçuklu Medreseleri başlığıyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. Müzede Selçuklu ve Karamanoğulları dönemlerinden taş ve mermer üzerine oyulmuş yapım ve onarım yazıtları sergilenir. Konya Kalesi'nden gelen yüksek kabartmalar, sur ve kapılardan kalan taş süslemeleri yakından görmenin en iyi yoludur. Selçuklu Konyası'nın simgesi olarak bilinen çift başlı kartal ile kanatlı figür kabartmalarının en büyük ve en ince örnekleri de buradadır. Geometrik ve bitkisel motiflerle oyulmuş ahşap kapı ve pencere kanatları ile ahşap tavan göbekleri, Selçuklu ağaç işçiliğinin ne kadar ileri olduğunu gösterir. Ziyarete taç kapının karşısındaki kaldırımdan başlamak iyi bir fikirdir; kapının bütün yüksekliği ve minare tek kadrajda ancak oradan görülür. Sabah ışığı doğuya bakan cepheyi aydınlattığı için kabartmalar o saatlerde daha belirgin okunur. İçeride kubbenin altına geçip başınızı kaldırarak sırlı tuğla desenini incelemeyi unutmayın. Medrese Alaeddin Tepesi'nin batı eteğindedir ve tramvayın tepeyi dolaşan hattından yürüyerek birkaç dakikada ulaşılır. Güncel ziyaret saatleri ve giriş koşulları için Müzeler Genel Müdürlüğü'nün resmi sitesine bakılmalıdır.