II. Bayezid Köprüsü (Geyve)

II. Bayezid Köprüsü, Geyve ilçesinde Alifuatpaşa ile Geyve'yi birbirine bağlayan noktada Sakarya Nehri'nin üzerinden geçen taş bir köprüdür. Halk arasında Alifuatpaşa Köprüsü diye de anılır. TDV İslam Ansiklopedisi'nde Semavi Eyice'nin yazdığı maddeye göre köprü, tarihi Geyve-Göynük menzil yolunun nehri aşmasını sağlıyordu. Belediye broşürü de köprünün İstanbul-Bağdat yolunun önemli kavşaklarından birinde durduğunu vurgular. Köprünün yedi satırlık Arapça inşa kitabesi onu Sultan II. Bayezid'in 901 yılında, yani miladi 1495-1496'da yaptırdığını bildirir. Kitabe mermer bir levhaya işlenmiştir ve köprünün Geyve tarafındaki çıkıntılı kitabe köşkünde, mihrap biçimli bir nişin üstünde durur. Levhanın çevresi kabartma motiflerle süslenmiş bir çerçeveyle kuşatılmıştır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu çerçevedeki rumili ve şakayıklı hatayi üslubu süslemeyi, 15. yüzyılın sonundaki Türk süsleme anlayışını gösteren tarihli bir örnek olarak öne çıkarır. Köşkün arka yüzünde kare biçimli ikinci bir kitabe vardır. İçine madalyon şeklinde, hat sanatı bakımından çok değerli bir istif işlenmiştir; Eyice bu yazının bir merkezden açılarak yayıldığını anlatır. Madalyonun altında "Amelü'l-fakir Abdullah" ibaresi ile Mimar Murad İbn Abdullah adı okunur. Eyice bu imzalardan köprünün Abdullah oğlu Mimar Murad tarafından tasarlandığını, inşaatın ise Abdullah adlı bir usta tarafından yürütüldüğünü tahmin eder. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise köprünün tasarımını II. Bayezid'in mimar ve mühendisi Fakir Abdullah'a bağlar; kaynakların okuması bu noktada ayrışır. Köprünün yerinde daha eski bir geçiş bulunduğu bilinir. Eyice'nin aktardığı kayda göre Orhan Gazi, Sakarya üzerindeki eski bir köprüyü onartmış ve yakınında kurdurduğu Köprübaşı köyünün halkını bu köprünün bakımıyla görevlendirmişti. II. Bayezid yeni köprüyü bu eski yapının yaklaşık 150 metre güneyinde temelden inşa ettirdi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Bizans dönemine ait köprü kalıntılarının bugünkü köprünün kuzeyindeki adacıkta hala görülebildiğini belirtir. Ölçüler kaynaklarda farklı verilir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Kültür Portalı köprünün boyunu 150 metre, genişliğini 5,60 metre, korkuluklarla birlikte dıştan dışa genişliğini 6,30 metre olarak verir ve on dört gözden söz eder. TDV İslam Ansiklopedisi Gülgün Tunç'un ölçümüne dayanarak uzunluğu 196,50 metre, genişliği 5,50 metre olarak aktarır ve köprünün aslında on beş gözlü olduğunu yazar. Ansiklopediye göre gözlerden yalnızca beşinin altından su geçer, kalan on göz kuru zeminde durur ve yalnızca taşkınlarda işe yarar. Köprü beyaz kesme taştan temiz bir işçilikle örülmüştür ve ayaklarının akıntıya bakan yüzünde üçgen selyaranlar bulunur. Köprünün sonraki yüzyılları onarımlarla geçti. Kanuni Sultan Süleyman döneminde onarımı için İzmit kadısına ferman gönderildiği bilinir. 1810'da İran'a giden bir elçilik heyetinin katibi köprünün bir kemerinin yıkık olduğunu yazmış, 1864'te yayımlanan bir Avrupa seyahatnamesi ise iki kemerin yıkıldığını ve eksik kısmın ahşapla tamamlandığını aktarmıştır. 1889-1890'da kagir onarım için keşif yapıldıysa da proje uygulanmadı. Kurtuluş Savaşı sırasında, 17 Mayıs 1920'de köprü Ali Fuat (Cebesoy) komutasındaki küçük bir kuvvet tarafından savunuldu. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne göre köprünün yanındaki yapı Ekim 1989'da Kuvayı Milliye ve Ali Fuat Cebesoy Müzesi olarak açılmıştır. 1949'daki onarımda yıkık kemerler yeniden örülmedi, ahşap yamanın yerine demirden daha sağlam bir bölüm yapıldı ve bugün köprünün ortasında görülen çelik kesim budur. Köprüye geldiğinizde önce iki kıyıdan birinden bütün silueti görmeye çalışın; taş kemerlerle çelik bölüm arasındaki geçiş köprünün geçirdiği beş yüzyılı tek bakışta anlatır. Sonra Geyve tarafına geçip kitabe köşkünü yakından inceleyin ve çerçevedeki ince süslemeye bakın. Kuzeydeki adacıkta eski köprünün kalıntılarını aramak için nehrin kıyısından yukarı doğru bakın. Köprü bugün de trafiğe açıktır, bu yüzden üzerinde yürürken araçlara dikkat edin. Bu müzede Kuvayı Milliye dönemine ait fotoğraflar, haritalar ve belgelerle Ali Fuat Cebesoy'a ait eşyalar sergilenir. Müze pazartesi günleri kapalıdır; ziyaret saatlerini İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün sitesinden kontrol edin. Köprü Sakarya merkezine yaklaşık 30 kilometre uzaklıktadır ve dört mevsim asfalt yoldan ulaşılır. Alifuatpaşa demiryolu üzerinde olduğu için trenle gelmek de mümkündür. Buradan güneydoğuya, Taraklı'nın tarihi evlerine giden yol nehir vadisini izler.