Hamsiköy

Hamsiköy, Maçka ilçesine bağlı, Zigana Dağı'nın kuzey eteğinde, Trabzon'u Gümüşhane'ye bağlayan yol üzerinde kurulmuş bir dağ yerleşimidir. Vikipedi'ye göre yükseltisi yaklaşık 1200 metredir; Trabzon il merkezine 48, Maçka ilçe merkezine 19 kilometre uzaklıktadır. Kültür Portalı, yerleşimi Çin ve Hindistan'dan Avrupa'ya uzanan İpek Yolu'nun kuzey güzergahı üzerinde eski bir konaklama yeri olarak tanımlar. Yeşil vadi yamaçlarına serpilmiş evleri, ormanları ve sisle sarılan dağ etekleriyle Hamsiköy, kıyıdan iç Anadolu'ya çıkan yolun en tanınmış duraklarından biridir. Yerleşimin geçmişi uzun ve katmanlıdır. Bizans kaynaklarında buradan Palaiomatzouka, yani Eski ya da Yukarı Maçka adıyla söz edildiği ve yakınlarda bir kalenin anıldığı aktarılır. Osmanlı tahrir defterlerinde yerleşim 1486'da Hapsi adıyla görünür. Cumhuriyet döneminde köyün adı Ciharlı idi; bu ad 1959'da yasayla Hamsiköy olarak değiştirildi ve 1960 sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlara geçti. Kültür Portalı ise adın Arapça hamse, yani beş sözcüğünden gelen Hamse köy biçiminden türediğini ve yerleşimin beş ayrı mahalleden oluştuğunu yazar. Ad konusunda kaynakların farklı açıklamalar verdiğini bilmek, köyün geçmişine dair anlatıları dinlerken işe yarar. Belleten'deki araştırma ise Hamsiköy'ün eski adlarını Palima ve Palaikastro olarak verir. 2022 verilerine göre mahallede 365 kişi yaşar; bu sayı 1985'te 764'tü. Hamsiköy'ün önemi her şeyden önce yoldan gelir. Belleten'de yayımlanan bir araştırma, Bayburt'tan Vavuk Geçidi ve Torul üzerinden gelen ve Zigana Köyü, Hamsiköy, Dikkaya ve Maçka'dan geçerek Trabzon'a inen yolu tarihi İpek Yolu'nun Anadolu'daki kuzey kollarından biri olarak anlatır. Aynı çalışmaya göre bu yol hem yazlık hem kışlık rota olarak yılın on iki ayı kullanılmıştır. Kervanların ve yolcuların Zigana'yı aşmadan önce ya da aştıktan sonra mola verdiği bir yer olması, Hamsiköy'ün bir konaklama durağı olarak kimliğini açıklar. Bugün Hamsiköy'ü çoğu ziyaretçi sütlacıyla tanır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Hamsiköy sütlacını Akçaabat köftesi ve Sürmene pidesiyle birlikte Trabzon'un coğrafi işaretli ürünleri arasında sayar. Kültür Portalı, bu ününün kaynağını bölgenin çiçek florasından beslenen sütte arar; köyde aynı sütten kaşar, tereyağı, telli peynir ve lor peyniri de üretilir. Sütlaç burada bir yol tatlısı olarak da anılır; Zigana yolundan geçenlerin köyde mola vermesinin başlıca sebeplerinden biri odur. Kısa bir yol molası için bile durup bu yerel tadı denemeye değer. Hamsiköy'ü gezerken yalnızca yol kenarında kalmamak gerekir. Kültür Portalı vadinin coşkun akan dereleri, mor çiçekli orman gülleri, tarihi konakları ve çeşmelerinden söz eder. Ana yoldan biraz yukarı yürüyüp yamaçtaki mahalleleri izlemek, evlerin vadiye nasıl dağıldığını görmenin en iyi yoludur. Yaz aylarında yamaçlar canlı yeşile bürünür, sonbaharda ise sis sık sık vadiye iner ve köyün üzerine örtü gibi çöker. Köyün çevresi yayla turizminin de giriş kapısıdır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, çevredeki yaylalara çıkan ziyaretçilerin Hamsiköy ve komşu Gürgenağaç'taki pansiyonlarda kalabildiğini, her türlü ihtiyacı da buradaki alışveriş yerlerinden karşılayabildiğini belirtir. Zigana yönünde devam edenler kısa sürede ormanların ve dağ çayırlarının arasına girer. Bu nedenle Hamsiköy, hem kısa bir yol molası hem de birkaç günlük bir dağ gezisinin üssü olarak kullanılabilir. Hamsiköy'e Trabzon'dan Maçka üzerinden Gümüşhane yoluna girilerek ulaşılır; bu yöne giden toplu taşıma seçenekleri için güncel bilgiyi yerel kaynaklardan öğrenin. Zigana yönündeki dağ yolunda kışın kar ve buzlanma görülebileceği için yola çıkmadan önce yol durumunu sorun. Yükseklik nedeniyle köyde hava kıyıdan belirgin biçimde serindir, yanınıza bir kat fazla giysi almak iyi olur. Dönüşte aynı yol üzerinde Maçka'yı ve Trabzon'a yaklaşırken Boztepe'yi görmek, tarihi yolun hikayesini baştan sona tamamlar.