Gümüştepe (Misi Köyü)

Gümüştepe, Bursa'nın güneybatısında, Uludağ eteklerinden inen Nilüfer Çayı'nın dar vadisine kurulmuş eski bir köydür ve herkes onu hala Misi adıyla anar. Kent merkezine yaklaşık 12 kilometre uzaklıkta, Bursa-Orhaneli yolu üzerindedir; çevresini ormanlık dört tepe sarar. Köyün adı 1961'de Gümüştepe olarak değiştirildi, 1987'de Nilüfer'e bağlı mahalle oldu ve 1989'da kentsel sit alanı ilan edildi. 2013 sayımında 1.257 kişi yaşıyordu. Misi adının Homeros, Herodotos ve Strabon'da geçen Mysia bölgesinden geldiği düşünülür; bir yerel rivayete göre de Mysos sözcüğü gürgen demektir ve Uludağ bir zamanlar gürgenleriyle bu adla anılmıştır. Vadiden geçen çayın Strabon'daki adı Odrysses'tir; sonradan "gümüş ırmak" anlamında Silvardos, en sonunda da Nilüfer adını aldığı aktarılır. Strabon, Mysialıların Trakya'dan Güney Marmara'ya göç ettiğini yazar; bu halkın Romalılarla karışarak M.S. 5. yüzyıla kadar varlığını sürdürdüğü, ardından bölgede Doğu Roma hakimiyetinin başladığı aktarılır. Köy çevresinde 2016'da yapılan yüzey araştırmasında Karapınar mevkiinde M.Ö. 6. yüzyılın sonuna tarihlenen bir yerleşim saptandı. Salavat ve Kalander mevkilerinde Geç Antik ve Bizans dönemine ait izler, Demirci'de bir tümülüs, Salavat'ta bir nekropol, Hisarlık'ta ise bir gözetleme kalesi ve mimari parçalar 2018 tarihli Nilüfer Arkeolojik Kültür Envanteri'ne kaydedildi. Vadinin kuytu yapısı nedeniyle burada yüzyıllar boyunca manastırlar kurulduğu, Misipoli manastırının kalıntılarının bugün de görülebildiği belirtilir. Misi 1316'da, Bursa'nın fethinden yaklaşık on yıl önce Osmanlı topraklarına katıldı; Orhan Gazi'nin kuşatma sırasında burada bir kale yaptırdığı anlatılır. Bir söylenceye göre Misi, Bursa alınana kadar geçici bir merkez işlevi de görmüştür. Bursa'ya giden kervanlar Nilüfer Çayı'nı Misi'deki köprüden geçerdi; köyden Dağyenice'ye ve Çalı, Hasanağa, Kayapa yönüne giden yollar burada ayrılır. Eski yol Bursa merkezinden Çekirge'ye, oradan Dobruca üzerinden vadiye inip Misi'ye ulaşırdı; köy bu yüzden kenti doğuya ve güneye bağlayan bir kavşak sayılır. Misi'nin bugünkü dokusu 17. ve 18. yüzyıl evlerinden oluşur. Evler ahşap karkas üzerine kerpiç dolguyla yapılmıştır; TÜBA Kültür Envanteri Dergisi'nde yayımlanan bir çalışma bu yapım tekniğinin, plan düzeninin ve malzemenin UNESCO listesindeki Cumalıkızık evleriyle büyük ölçüde aynı olduğunu belirtir. Yüksek tavanlar ve geniş sundurmalar ipek böcekçiliği içindir; koza mevsiminde her evde en az bir oda böcek beslemeye ayrılırdı ve Misi kozası kalitesiyle tanınırdı. Nilüfer'in öbür köylerinde olduğu gibi burada da ipek üretimi bitti, ama köyün kadınları ipekle ilgili el sanatlarını sürdürüyor. Köyün ikinci geçim kaynağı bağcılıktı; kıraç topraklarda sarı üzüm, bağlarda küçük taneli siyah misket üzümü yetiştirilir, bol yıllarda üzüm pekmeze çevrilirdi. Bağ ürünleri I. Dünya Savaşı'na kadar Mudanya'dan gemiyle dışarı satılırdı; 2000'li yıllarda bağcılık geriledi, bugün asma yaprağı, misket üzümü ve pekmez köyün bilinen ürünleridir. Köye Nilüfer Çayı'nın kıyısından yürüyerek girin. Çayın üzerindeki köprüden evlerin çıkmaları, kiremit çatıları ve sundurmaları en iyi görülür; sokaklar dik ve dardır, rahat ayakkabı gerekir. Belediyenin restore ettiği evlerin bir kısmı kültür ve el sanatı mekanı olarak kullanılır; Nilüfer Belediyesi'nin yazar ve akademisyenler için işlettiği Yazıevleri'nin bir kolu da buradadır. Meydandan çay kıyısına inen yol kavak ve çınar gölgesindedir; vadi, Bursalıların hafta sonu piknik yerlerinden biridir. Dere boyunca uzanan çay bahçeleri, kentin kalabalığından kaçıp suyun kenarında oturmak isteyenlerin uğrak noktasıdır. Mahallede bir ilköğretim okulu ve bir çocuk kütüphanesi de bulunur. Büyükşehir ve ilçe belediyeleri 2010'lardan beri dere ıslahı, cephe düzenlemesi ve tescilli yapıların restorasyonuyla köyü Cumalıkızık gibi yaşayan bir tarih alanı haline getirmeyi amaçlıyor; bu yüzden gezerken onarım gören bir evle karşılaşmanız olağandır. Köy ölçeği küçüktür, evleri ve çay kıyısını acele etmeden gezmek iki saat alır. Kent merkezinden Gümüştepe mahalle otobüsleriyle doğrudan ulaşılır; güncel hat ve saat bilgisi için toplu taşıma işletmesinin sayfasına bakın. Araçla gelenler köy girişindeki alana park edip yürümelidir, çünkü tarihi sokaklar araç için dardır. Köy yakınında belediyenin kurduğu kamp ve karavan alanı bulunur. Nilüfer Belediyesi bu alanı 2012'de Uludağ Kamp ve Karavan Derneği ile birlikte, Bursa'nın ilk kamp ve karavan alanı olarak yaklaşık 12 dönümlük bir arazide planladı; projede çadır kampı, piknik alanı ve ortak kullanım binaları yer alıyordu. Misi, Cumalıkızık kadar bilinmese de daha sakin, çayın sesiyle gezilen bir köydür ve Gölyazı ile aynı günde görülebilir.