Gölyazı

Gölyazı, Uluabat Gölü'nün doğu ucunda, göle doğru uzanan küçük bir yarımada ile ona köprüyle bağlı bir ada üzerine kurulu bir Nilüfer mahallesidir. Bursa kent merkezine karayoluyla yaklaşık 42 kilometre uzaklıktadır; Bursa-İzmir karayolundan güneye sapıldıktan sonra zeytinliklerin arasından geçen yol birkaç kilometre içinde köy girişine ulaşır. Yerleşim 2000'lerin sonuna kadar belde belediyesiydi, bugün Nilüfer'e bağlıdır ve 2022 verilerine göre 1.271 kişi yaşar. Köyün tarihi M.Ö. 6. yüzyıla kadar iner; bugünkü evler antik Apollonia ad Rhyndacum kentinin üzerine kurulmuştur. Anadolu'da Apollonia adını taşıyan birçok kent olduğu için bu kent, Uluabat Gölü'nü besleyen Rhyndakos, yani bugünkü Orhaneli (Kocasu) Çayı'na atıfla "Rhyndakos kıyısındaki Apollonia" diye anılmıştır. Adın kökeni için iki görüş vardır; kenti kuranların ışık tanrısı Apollon'a ithaf ettiği ya da Bergama kralı II. Attalos'un annesi Apollonis'in adını verdiği söylenir. Kentin Miletos kolonisi olarak kurulmuş olabileceği düşünülür; M.Ö. 450'ye tarihlenen sikkelerinde Apollon'un çıpa simgesi görülür. Helenistik dönemde Bergama krallığı altında gelişen kent, Roma döneminde İmparator Hadrianus'un ziyaretiyle anılır; Kız Adası'ndaki tapınağın sütunlu düzeninin 120'li yıllarda onun desteğiyle yapıldığı düşünülür. Bizans döneminde kent Theotokia adıyla da anıldı. 14. yüzyılın başında Osmanlıların eline geçti; Osman Gazi'nin Bafeus savaşının ardından buradaki kaleye sığındığı anlatılır. Osmanlı döneminde nüfusun çoğunluğu Rumdu; 1922-1924'te Rum aileler ayrıldı, evlerine Selanik ve çevresinden gelen göçmenler yerleşti. Bugünkü halkın büyük bölümü o ailelerin torunlarıdır. Antik kentin büyük bölümü bugünkü yerleşimin altında yatar, bu yüzden kalıntıları sokakların arasında keşfedersiniz. Yarımadanın en dar yerinde Taş Kapı adıyla bilinen antik kale kapısı durur; surların kalınlığı yer yer 5 metreyi bulur ve adanın vaktiyle yaklaşık 4,5 kilometrelik bir surla çevrili olduğu belirtilir. Girişe yakın Deliktaş'ın bir su kemeri kalıntısı olduğu tahmin edilir. Karaya yakın Zambak Tepe'de kentin nekropolü, yani mezarlığı bulunur; kayaya oyulmuş lahitli anıt mezar buradadır. Yerleşimin içindeki antik tiyatronun kazıları 2025'te tamamlandı; döneminde beş binden fazla kişi aldığı belirtilen tiyatronun açık hava etkinlik alanı olarak düzenlenmesi planlanıyor. Kıyıdan yaklaşık 1 kilometre açıktaki Kız Adası'nda Apollon Tapınağı'nın kutsal alan duvarı ve dağılmış mimari parçaları görülür; tapınağın görünüşü, üzerinde dört sütunlu İon cepheli bir tapınak bulunan Roma sikkelerinden bilinir. Tapınağa ait olduğu düşünülen kabartmalar sonradan merkezdeki caminin arkasındaki kare kulede devşirme olarak kullanılmıştır. Kazı ve çevre düzenlemesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Nilüfer Belediyesi 2015'te beş yıllık bir protokol imzaladı. Mahalle bütünüyle sit alanıdır ve yaklaşık 80 tescilli yapı barındırır. Rumlardan kalan taş evler, dar sokaklar, eski bir hamam, bir yel değirmeni ve 19. yüzyılda yapılmış kilise köyün dokusunu oluşturur; kilise restore edilmiştir ve belediyenin kültür etkinliklerinde kullanılır. Adayı yarımadaya bağlayan ince, uzun taş köprü köyün en çok fotoğraflanan köşesidir; göl suyu yükseldiğinde adanın çevresi tamamen suyla sarılır. Köprünün başında "ağlayan ağaç" diye anılan, 750 yaşında olduğu söylenen anıt çınar durur. Kıyıdaki balıkçı tekneleri, sazlıklar ve suya vuran yansımalar bu köyün günlük manzarasıdır. Gölyazı'nın geçimi balıkçılık ve turizmdir. Gölde aktif balıkçıların yaklaşık üçte birini kadınlar oluşturur; kayıkla göle açılırlar ve tutulan balık her gün mezatta satılır. Yerel kooperatifin düzenlediği tekne turlarıyla göle açılıp adaları ve kuşları görmek mümkündür. Köy "Leylek Dostu Köyler" projesinin içindedir ve her yıl bir Leylek Festivali düzenlenir. Belediyeye göre bir Japon seyahat acentaları birliğinin dünyada gezilecek 30 yer listesine Türkiye'den yalnızca Gölyazı girmiştir. Ziyaret için en iyi vakit hafta içi sabahtır; hafta sonları köy binlerce günübirlik ziyaretçi ağırlar ve dar sokaklar kalabalıklaşır. Aracı köy girişinde bırakıp köprüye, Taş Kapı'ya ve kıyı boyunca yürümek en keyifli gezi biçimidir. Kız Adası'na yalnız tekneyle gidilir; tapınak alanı korunan bir sit olduğu için kalıntılara dokunmadan gezin. Toplu taşıma hatları ve sefer saatleri için Bursa'nın toplu taşıma işletmesinin güncel bilgisini kontrol edin. Uluabat Gölü'nün kuşları ve nilüfer yatakları için gölün kendi kaydına bakın; aynı kıyıdaki Eskikaraağaç köyü de balıkçı köyü olarak gezilebilir. Gölyazı, Bursa'dan yarım günde gidilip gelinebilen, antik kent, göl ve köy yaşamını tek yerde toplayan ender yerlerdendir.