Eşrefoğlu Camii

Eşrefoğlu Camii, Beyşehir'in kuzeyindeki İçerişehir Mahallesi'nde, gölün yaklaşık 100 metre uzağında duran ve Anadolu'daki ahşap direkli yapıların en büyüğü sayılan bir Beylikler dönemi eseridir. Kültür Portalı ve TDV İslam Ansiklopedisi yapının 1296 ile 1299 yılları arasında yapıldığını yazar. Yaptıran, Eşrefoğulları Beyliği'nin kurucusu Seyfeddin Süleyman Bey'dir ve beylik bu dönemde Beyşehir'i kendine merkez yapmıştır. Taç kapı üzerindeki kitabede 1296-97, çini mozaikle yazılmış ikinci kitabede 1299-1300 tarihleri okunur; TDV yapının bu yüzden en az üç yılda tamamlandığını belirtir. Vakfiye kitabesinden yapının bir han ve çifte hamamla birlikte bir yapı grubu olarak kurulduğu anlaşılır. Yapı 2023'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir. Listeye tek başına değil, "Anadolu'nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri" adlı beş yapılık bir grubun parçası olarak alınmıştır. Aynı grupta Afyon Ulu Camii, Aslanhane Camii, Mahmut Bey Camii ve Sivrihisar Ulu Camii de yer alır. TDV bu grubun içinde Eşrefoğlu'nu ahşap direkli ve düz damlı yapıların en gelişmiş ve en büyük örneği olarak tanımlar. Dışarıdan bakıldığında yapı sağlam ve sade görünür. Ön cephe kesme taşla, öteki duvarlar moloz taşla örülmüştür. TDV'ye göre planın kuzeydoğu köşesi 45 derecelik bir açıyla kesilmiştir; cephe, şehrin eski ana yoluna uydurulmuştur. Taç kapı bu kesik köşededir ve süslemeleri Sivas'taki Gök Medrese ile Çifte Minareli Medrese kapılarıyla büyük benzerlik gösterir. Bazı araştırmacılar yapının ustasını Konya'daki İnce Minareli Medrese'nin mimarı sayılan Kaluyan'ın çevresine bağlar. Minarenin dibinde, su haznesi antik bir lahitten yapılmış küçük bir sebil bulunur. İç mekanın asıl etkisi ahşap direklerden gelir. Düz ahşap tavan, mukarnas başlıklı direklerin üzerindeki konsollara oturan kirişlerle taşınır. Direk sayısı kaynaklarda farklı verilir; Kültür Portalı kırktan fazla der, Vikipedi ve TDV ise daha yüksek sayılar yazar. TDV direklerin altı sıra halinde dizildiğini ve yaklaşık 7,5 metre yükseldiğini belirtir. Direklerde sedir ağacı kullanılmıştır ve sözlü geleneğe göre kerestenin kullanılmadan önce altı ay suda bekletildiği anlatılır. Direk başlıkları, konsollar ve kirişler kök boyalarla yapılmış kalem işleriyle süslüdür, bunların bir kısmı bugün dökülmüştür. Yapının ortasında karlık adı verilen bir kuyu vardır. Kültür Portalı'na göre kışın damda biriken kar, çatının ortasındaki açıklıktan bu kuyuya atılır, eriyen kar içerideki havayı nemlendirerek ahşabın kuruyup çatlamasını önlerdi. Karlığın üstü 1965'te camla kapatılmış ve bu işlevi sona ermiştir. Çatı da zamanla değişmiştir; özgün toprak dam 1941'deki onarımda eğimli çatıya çevrilmiş, 1956'da bakırla kaplanmıştır. Çini ve ahşap işçiliği yapının ikinci büyük zenginliğidir. Mihrap yaklaşık altı metre yüksekliğindedir ve tamamen çini mozaikle kaplıdır; hakim renk firuzedir. TDV mihrabın motiflerinin Konya Karatay Medresesi'nin kubbe içindeki motiflere çok benzediğini not eder. Ceviz ağacından yapılmış minber, kapı ve pencere kanatları, parçaları çivisiz ve tutkalsız birbirine geçiren kündekari tekniğiyle işlenmiştir. Kemerin iki yanındaki yazıdan ahşap ustasının adının İsa olduğu anlaşılır. Bazı özgün pencere kanatları bugün Konya'daki İnce Minareli Medrese Taş ve Ahşap Eserler Müzesi'nde sergilenir. Yapı bugün hem ziyarete hem ibadete açıktır, bu yüzden ziyaret ibadet saatleri dışında planlanmalıdır. İçeri ayakkabı çıkarılarak girilir; kadınların başlarını örtmesi, herkesin omuz ve dizleri kapatan giysiler giymesi beklenir. İç mekanda sessiz kalmak ve ibadet edenleri rahatsız etmeden fotoğraf çekmek gerekir. Direklerin arasından yürürken gözünüzü tavana kaldırın; kalem işleri ve gün ışığının kirişlerde oluşturduğu gölgeler en iyi buradan görülür. Yapı ilçe merkezinde, göl kıyısına ve Taşköprü'ye yürüme mesafesindedir; Konya'dan Beyşehir'e otobüsle gelinir.