Erzurum Kongre Binası

Erzurum Kongre Binası, 23 Temmuz ile 7 Ağustos 1919 arasında toplanan Erzurum Kongresi'ne ev sahipliği yapan tarihi yapıdır. Bina bugün iki müzeyi birlikte barındırır; kongre salonu kongre ve milli mücadele anılarına, diğer bölümler ise Erzurum Resim ve Heykel Müzesi'ne ayrılmıştır. Yapı Kongre Caddesi üzerinde, şehir merkezinin kuzey kesiminde durur. Kültür Portalı, binanın 19. yüzyılda Mıgırdiç Sanasaryan tarafından yaptırıldığını ve Sanasaryan Koleji olarak eğitim verdiğini yazar. Okulun kuruluş ve binanın yapım tarihleri kaynaklarda farklı verildiği için bina kısaca 19. yüzyılın ikinci yarısının bir okul yapısı olarak anılabilir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün turizm rehberine göre kongre Mustafa Kemal Atatürk'ün başkanlığında toplanmıştır. Rehber, kongrenin toplanış amacı bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ise ulusal bir kongre olarak tarihe geçtiğini belirtir. Aynı kaynak, Erzurum Kongresi'nin Sivas Kongresi'ne ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kurulmasına giden süreci hızlandırdığını vurgular. Kültür Portalı'na göre kongreye Trabzon, Erzurum, Sivas, Bitlis ve Van'dan gelen 56 delege katılmıştır. TDV İslam Ansiklopedisi, kongreye giden yolu da adım adım anlatır. Mart 1919'da Vilayat-ı Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliyye Cemiyeti'nin Erzurum şubesi açılmış, XV. Kolordu komutanlığına getirilen Kazım Karabekir Paşa 3 Mayıs 1919'da şehre gelmiştir. Mustafa Kemal Paşa ise 3 Temmuz 1919'da III. Ordu müfettişi olarak Erzurum'a ulaşmıştır. Kongre süresince Mustafa Kemal Paşa ile arkadaşları bu binaya yaklaşık bir kilometre uzaklıktaki konakta kalmıştır; o konak bugün Atatürk Evi Müzesi'dir. Binanın kongreden sonraki hayatı da uzun bir okul tarihidir. Kültür Portalı'na göre yapı 1924 yılının sonlarında bir yangın geçirmiş ve ahşap bölümü tamamen yanmıştır. Onarılan bina 1926'da Gazi İlkokulu olarak açılmış, zaman içinde Güzel Sanatlar Lisesi ve Sosyal Bilimler Lisesi olarak kullanılmıştır. Vikipedi, aradaki yıllarda binanın yapı sanat okulu ve fen lisesi olarak da hizmet verdiğini, kongre salonunun 1960'ta ayrı bir müze olarak ziyarete açıldığını aktarır. 2011 ile 2013 arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından restore edilen yapı, 2014 sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü'ne devredilmiştir. Erzurum Resim ve Heykel Müzesi'nin kendi hikayesi daha eskidir. Müze 1963'te Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı olarak Halk Eğitimi Merkezi binasında kurulmuş, 1976'da Kültür Bakanlığı'na bağlanmış ve 1986'da yeni bir kültür merkezine taşınmıştır. Kültür Portalı'na göre müze 2016'dan bu yana Kongre Binası'nda hizmet vermektedir. Resim koleksiyonu Şeref Akdik, Bahattin Akay, Mustafa Aslıer, Halis Üstündağ ve Hüseyin Yüce gibi sanatçıların eserleriyle Türk resminin farklı dönemlerinden örnekler sunar. Vikipedi, koleksiyonun 76 tablo dahil 152 parçadan oluştuğunu belirtir. Gezinin en önemli bölümü kongre salonudur. Kültür Portalı'na göre salonda Mustafa Kemal Atatürk'ün nüfus cüzdanı örneği, oturduğu başkanlık makamı ve delegelerin adlarının yazılı olduğu masalar yer alır. Duvarlardaki portreler delegelerin hayat öykülerini anlatır. Salona girdiğinizde önce başkanlık masasına, sonra masalardaki isimlere bakarak hangi ilden kimlerin geldiğini izlemenizi öneririz. Ardından resim galerisinde Cumhuriyet döneminin ressamlarına ayrılmış duvarlarda zaman geçirebilirsiniz. Binanın önündeki geniş çimenlik ve meydan, cephenin tamamını fotoğraflamak için yeterli mesafe bırakır. Açık renk sıvalı cephe, sıra sıra yuvarlak kemerli pencereler ve köşelerdeki koyu taş pilastrlar yapının dışarıdan tanınan özellikleridir. Kongre Caddesi şehir merkezine yakındır, bina yürüyerek ya da merkezden geçen toplu taşıma araçlarıyla kolayca bulunur. Atatürk Evi Müzesi ile aynı gün gezilmesi kongrenin iki mekanını birlikte görmeyi sağlar. Ziyaret gün ve saatleri değişebileceği için güncel bilgiyi Kültür Portalı ya da müzenin bağlı olduğu Bakanlık sayfasından kontrol edin.