Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi (Sirkehane)

Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi, Bornova'daki üniversite kampüsünde, bugün Sirkehane adıyla bilinen tarihi bir binada yer alır. Bina 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başı arasında yapıldı; ilk sahipleri hakkındaki bütün araştırmalara rağmen bir bilgiye ulaşılamadı. Yapı 1943'te Hazine'ye devredildi. 1960'larda binanın arka bölümü Ziraat Fakültesi'nin Gıda ve Fermantasyon Teknolojisi bölümü tarafından sirke ve turşu üretim yeri olarak kullanıldı, ön bölümü ise lojman oldu. Sirkehane adı bu döneme dayanır. Bina 1990'da takas yoluyla Hazine'den Ege Üniversitesi'ne geçti ve 1990'lara kadar konut olarak kullanıldı. Binanın büyük bölümü yıllar içinde yıkılmıştı ve üniversite onu 2000'li yıllarda aslına uygun olarak yeniden ayağa kaldırdı. Restorasyon 22 Haziran 2010'da tamamlandı ve yapı önce Ege Üniversitesi Balkanlar ve Anadolu Giysi Müzesi adıyla açıldı. Kültür Bakanlığı'na yapılan başvurunun ardından aynı yılın kasım ayında özel müze statüsü onaylandı ve adı Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi oldu. Visit İzmir'e göre bu, Türkiye'de bir üniversitenin Kültür Bakanlığı ile ortaklık içinde açtığı türünün ilk müzesidir. Taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı dış cephe, kampüsteki modern fakülte binalarının arasında ilk bakışta fark edilir. Müzenin temelinde 2004'te başlayan bir alan araştırması vardır. Üniversitenin Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı'na bağlı Türk Halk Oyunları Bölümü'nden yaklaşık yirmi kişilik bir ekip, Anadolu ve Balkanlar'ın halk çalgılarını, halk oyunlarını, giyim kuşamını ve müziğini derledi. Proje kapsamında on dört Balkan ülkesinde iki yüzü aşkın bilim insanı ve dokuz yüzü aşkın kaynak kişiyle görüşüldüğü aktarılır. Derlenen bilgiler yirmi binden fazla fotoğraf ve iki yüz saati aşan video kaydı olarak arşivlendi. Üniversitenin resmi sayfasına göre müzede Balkan ülkelerine ve Türk dünyasına ait iki bin yüz parça geleneksel giysi, yüz on halk çalgısı, takı, aksesuar, silah, sandık ve dolaplarla birlikte iki bin dört yüz doksan dokuz eser sergilenir. Müzenin İngilizce sayfası sergilenen eser sayısını daha yüksek verir, bu yüzden rakamları yaklaşık kabul etmek doğrudur. Koleksiyon bağışlarla büyümeye devam ediyor; 2023'te halı, kilim, çalgı ve bakır eşya gibi üç yüze yakın yeni eser envantere kaydedildi. Müzenin en çok ilgi çeken bölümü düğün evidir. Burada 19. yüzyılın geleneksel düğün uygulamalarından kına gecesi, çeyiz sergisi, düğün yemeği hazırlığı ve çeyiz yazımı, eski bir İzmir evi ortamında canlandırılır. Ayrı bir bölümde marangozluk, ayakkabıcılık, bakırcılık ve terzilik gibi kaybolmaya yüz tutan mesleklerin atölyeleri canlandırılır. Giysi salonlarında yöreden yöreye değişen işlemeleri yan yana görmek, Balkanlar ile Anadolu arasındaki akrabalığı anlamanın en kolay yoludur. Çalgı bölümünde aynı ailenin farklı coğrafyalarda nasıl biçim değiştirdiğini izleyebilirsiniz. Eserler hakkında sesli rehber uygulamasından da bilgi alınabilir. Müzede süreli sergi salonu ile söyleşi, panel ve dinleti için kullanılan bir toplantı salonu bulunur. Bahçesi eski tarım aletleriyle düzenlenmiştir ve küçük bir kafeteryası vardır. Müze yalnızca hafta içi açıktır; güncel ziyaret saatlerini ve giriş koşullarını üniversitenin resmi sayfasından kontrol edin. Okul grupları için atölye ve tanıtım programları da düzenlenir. Yöresel Kültür Atölyeleri projesi kapsamında İzmir'deki bir ilkokulla ortak çalışma yapıldı ve iki yüz öğrenciye yöresel giysiler tanıtıldı. Müze ayrıca Anadolu Hikayeleriyle Türküler adlı bir proje çerçevesinde farklı yörelerin türkülerini hikayeleriyle birlikte dinleten dinletiler düzenledi. Müzeye ulaşmanın en kolay yolu İzmir Metrosu'nun M1 hattındaki Ege Üniversitesi istasyonudur; istasyon kampüsün içindedir. Kampüs geniş olduğu için girişte yönlendirme tabelalarını izlemek ya da güvenlik görevlilerine sormak zaman kazandırır. Aynı kampüste La Fontaine Köşkü yürüme mesafesindedir, Mustafa Kemal Caddesi'ndeki Arkas Sanat Bornova ve Paterson Köşkü de kısa bir yürüyüşle ulaşılır. Bornova'nın köşklerini gezdikten sonra Sirkehane'ye uğramak, Levanten mirasının yanında Anadolu ve Balkan halk kültürünü de görmeyi sağlar.