Eflatunpınar Hitit Anıtı

Eflatunpınar, Beyşehir ilçe merkezinin yaklaşık 22 kilometre kuzeyinde, yerden kaynayan bir pınarın başına taş bloklarla kurulmuş bir Hitit su anıtıdır. Kültür Portalı anıtı MÖ 13. yüzyılın son çeyreğine tarihler ve Büyük Kral IV. Tuthaliya dönemine ait olduğunun düşünüldüğünü yazar. Anıt bugün Beyşehir Gölü Milli Parkı sınırları içindedir ve pınarın suyu Beyşehir Gölü'ne doğru akar. İngilizce Vikipedi, alanın Hattuşa'da bulunan bir bronz tablette geçen bir pınar havuzuyla eşleştirildiğini aktarır. Aynı kaynağa göre burası Hitit yayılımının en güneybatıdaki noktalarından biri sayılır. Adı yanıltıcıdır, çünkü anıt Antik Yunan filozofu Eflatun'dan yaklaşık bin yıl daha eskidir. Türkçe Vikipedi adın halk arasında bu şekilde yerleştiğini, İngilizce Vikipedi ise Selçuklu döneminden beri Konya ile Eflatun arasında kurulan bağdan geldiğini yazar. Yani ad, anıtın kendisinden değil sonraki yüzyılların yorumundan doğmuştur. Eflatunpınar'ı öteki Hitit anıtlarından ayıran şey yapım biçimidir. Kültür Portalı'na göre anıt doğal bir kaya yüzeyine oyulmamış, birbirine uygun kesilmiş andezit blokların titizlikle birleştirilmesiyle kurulmuştur. Hittite Monuments sitesi havuzun yaklaşık 34 metreye 30 metre boyutlarında, dikdörtgen bir alan olduğunu yazar. Havuzun kuzey kenarında, kabartmalı blokların oluşturduğu yüksek bir duvar yükselir. Bu ön yüz, alttaki figürlerle birlikte yaklaşık yedi metre eninde ve yedi metre yüksekliğindedir. Duvar, okunması kolay bir düzen içinde katman katman kurulmuştur. Merkezde, Hitit sanatının ikonografisine göre Fırtına Tanrısı ile Güneş Tanrıçası olarak yorumlanan iki oturan figür bulunur ve her birinin üstünde kanatlı bir güneş kursu vardır. Çevrelerinde, iki küçük güneş kursunu ve en tepedeki büyük kanatlı kursu taşıyan on melez yaratık sıralanır. En altta pul desenli eteklerle betimlenmiş beş dağ figürü yer alır; ortadaki üçünde suyun çıktığı delikler açılmıştır. Hittite Monuments bu düzeni yukarıda gök, aşağıda yer ve arada göğü taşıyan figürlerle kurulmuş bir evren sahnesi olarak yorumlar. Ana duvarın sağında ve solunda havuz duvarlarına yerleştirilmiş başka figürlü bloklar da vardır. Havuzun güney ve doğu kenarlarında da kabartmalı taşlar bulunur, ama bunların bir kısmı kırıktır. Havuzun güneyinde, özgün yerinde olmayan üçlü bir boğa protomu durur; bu parça sonradan Roma döneminde yapılan bir bendin duvarında dolgu taşı olarak kullanılmıştır. Ana duvarın birkaç metre gerisindeki büyük kaya bloğunda ise çok aşınmış bir aslan figürünün izleri seçilir. Anıtta hiçbir yazıt bulunmamıştır, bu yüzden tarih üslup ve çevredeki öteki Hitit anıtlarıyla karşılaştırma üzerinden verilir. Alanda 1996 ile 2002 arasında kurtarma kazıları ve temizlik yapılmış, 2011 ve 2012'de çevre düzenlemesi, onarım ve çit çalışması tamamlanmıştır. Kazılarda havuzun içinden yatan hayvan heykellerinin parçaları ve Hattuşa'dakilere benzeyen küçük adak kapları çıkmıştır. Anıt 2014'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. Kültür Portalı bunun gerekçesini, akan suyun merkezi bir havuzda toplanıp gerektiğinde tasarruflu kullanıldığı nadir su sistemlerinden biri olması diye açıklar. Alan küçük ve kolay gezilir; bir saat yeterli bir süredir. Önce havuzun karşı kıyısına geçip kabartmalı duvarın sudaki yansımasıyla birlikte bütününe bakın. Sonra duvara yaklaşıp alttaki dağ figürlerini ve sudan taşan kaynak deliklerini yakından izleyin. Öğleden önceki ışık kabartmaların kabarık yüzlerini daha iyi gösterir. Alanda gölge azdır, yaz aylarında şapka ve su almak gerekir. Eflatunpınar'a toplu taşımayla ulaşmak zordur, Beyşehir'den özel araçla gidilir. Ziyaret koşulları için güncel bilgiyi Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden almak gerekir.