Edirne Bedesteni

Edirne Bedesteni, Eski Cami'nin hemen yanında duran ve Osmanlı'nın günümüze ulaşan en eski bedestenleri arasında sayılan kapalı çarşı yapısıdır. Kültür Portalı'na göre bedesten 1417-1418 yıllarında Çelebi Sultan Mehmed tarafından Eski Cami'ye vakıf olarak yaptırıldı. TDV İslam Ansiklopedisi yapımına Musa Çelebi döneminde başlandığının da söylendiğini not eder. Bedestenin kiralarından elde edilen gelir, komşusu olan büyük caminin giderlerini karşılamak içindi. Bu yüzden iki yapıyı birlikte görmek, Osmanlı şehrinde ibadet yapısı ile ticaretin vakıf aracılığıyla nasıl birbirine bağlandığını anlamanın en kolay yoludur. Bedesten, Osmanlı çarşısının en değerli malların saklandığı ve satıldığı, kalın duvarlı ve sağlam kapılı bölümüdür. TDV'nin Edirne maddesi, Osmanlı şehirlerinin çoğunda olduğu gibi Edirne'de de ticaretin merkezinin bir bedesten olduğunu belirtir. Evliya Çelebi bu bedestendeki elmas ve takıların birkaç Mısır hazinesi değerinde olduğunu, bunları altmış gece bekçisinin koruduğunu yazar. Bu anlatım abartılı olsa bile yapının şehir ekonomisindeki yerini iyi gösterir. TDV'nin Edirne maddesi bu bedesteni bütün benzerlerinin en büyükleri arasında sayar. Yapı dikdörtgen planlıdır ve Kültür Portalı ölçülerini 40,54 metreye 74,94 metre olarak verir. Üstü iki sıra halinde dizilmiş on dört kubbeyle örtülüdür ve bu kubbeler kurşunla kaplıdır. İçeride tek sıra halinde dizilen altı ayak, mekanı on dört bölüme ayırır. TDV bu düzenin Bursa Bedesteni'ne çok benzediğini vurgular. Her kubbenin altında sivri kemerli bir pencere bulunur ve iç mekan bu pencerelerden ışık alır. Duvarlar taş ve tuğla sıralarının dönüşümlü dizilmesiyle örülmüştür, dışarıdan bakınca kırmızı ve krem rengi bantlar hemen göze çarpar. Yapının dört yanında birer kapı vardır. İçeride uzun kenarlarda on dörder, kısa kenarlarda dörder tonozlu hücre sıralanır. TDV, kapı yanlarına ve köşelere denk gelen dükkanların ustalıkla yerleştirildiğine dikkat çeker. Yapı sade olmakla birlikte dış cephede az da olsa süsleme görülür. Bedestenin çevresinde zamanla geniş bir ticaret bölgesi oluştu. TDV, İstanbul ve Ankara'da olduğu gibi Edirne'de de bedestenin etrafında birçok han ve çarşı kurulduğunu, bunlardan Selimiye ve Ali Paşa arastalarının bugün de ayakta olduğunu yazar. Evliya Çelebi şehirde eski ve yeni adlı iki ayrı bedesten bulunduğunu anlatır, ancak bugün yalnızca bu yapı ayaktadır. TDV'ye göre Evliya 1653'te geldiğinde öteki bedestenin iki kubbesi zaten yıkıktı. I. Murad dönemine ait olabileceği düşünülen o eski yapı 19. yüzyılın ortalarında tamamen ortadan kalktı. Kayıtlara göre bedesten 1897-98'de Müşir Arif Paşa'nın yardımıyla, en son da 1965'te esaslı biçimde onarılmıştır. Kültür Portalı'na göre son yıllarda yeniden onarılan bedesten bugün yine çarşı olarak kullanılır. İçeride yürürken dükkanlardan çok yapının kendisine bakmayı deneyin. Kubbelerin ayaklara nasıl oturduğunu, pencerelerden gelen ışığın kubbe altlarında nasıl dağıldığını ve duvar hücrelerinin derinliğini izleyin. Dışarıda yapının bir köşesine geçip taş ve tuğla örgüsünü kubbe sırasıyla birlikte fotoğraflamak mümkündür. Bedesten şehir merkezindedir ve Selimiye'den arastanın içinden aşağı inerek birkaç dakikada ulaşılır. Eski Cami bitişiğindedir, Üç Şerefeli Cami ve Ali Paşa Çarşısı da kısa bir yürüyüş mesafesindedir. Çarşının açık olduğu saatler değişebileceği için güncel bilgiyi yerel kaynaklardan kontrol edin. Selimiye çevresini dolaşan bir yürüyüşe eklendiğinde, Edirne'nin erken Osmanlı ticaret hayatına açılan en somut kapı budur.