Çal Mağarası

Çal Mağarası, Trabzon'un iç kesimindeki Düzköy ilçesinde, Çal Mahallesi sınırları içinde yer alan ve yerin altından akan bir derenin oyduğu uzun bir karst mağarasıdır. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü mağarayı Düzköy'ün yaklaşık beş kilometre güneybatısında, denizden 1050 metre yükseklikte gösterir. Vikipedi ise ilçeye uzaklığı 11 kilometre olarak verir ve yüksekliğin kaynaklara göre 1050 ile 1116 metre arasında değiştiğini not eder. Kent merkezinden uzaklık Bakanlık sayfalarında elli kilometreyi biraz aşan bir yol olarak anılır. Mağara bilimsel bir taramayla değil, çevrede yaşayanlar tarafından bulunmuştur; bunu Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin emekli jeoloji hocası Prof. Dr. Osman Bektaş bir TRT Haber söyleşisinde aktarır. Daha sonra yine Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden bir heyet mağarada araştırma yapmış, ardından Trabzon İl Özel İdaresi ahşap yürüyüş yolu ve ışıklandırma döşemiştir. Anadolu Ajansı'na göre mağara bu düzenlemenin ardından 2003 yılında ziyarete açılmıştır. TRT Haber'e göre mağaranın işletme ihalesini daha sonra Trabzon Büyükşehir Belediyesi almış ve yürüyüş yollarının çürümeyen malzemeyle yenilenmesini öngören bir düzenleme başlatmıştır. Oluşum hikayesi kireç taşıyla başlar. Vikipedi'ye göre yüzeyden sızan sular kireç taşını çözmüş, kayadaki kırıklar genişleyerek yeraltından geçen bir su kanalına dönüşmüştür. Bölgesel yükselme sırasında bu kanalı oyan akım durmuş, suların eskiden sızdığı düdenlerde sarkıt ve dikitler büyümeye başlamıştır. Mağaranın bütün bu süreç içinde yaklaşık sekiz milyon yılda biçimlendiği düşünülür. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Trabzon sayfası da yapıyı kısaca bir yeraltı su kanalı olarak tanımlar. Ziyaretçinin yürüdüğü bölüm aslında mağaranın küçük bir parçasıdır. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre bugüne kadar sekiz kilometre derinliğe kadar ilerlenebilmiş, ama yalnızca yaklaşık bir kilometrelik bölüm yürüyüş yolu ve ışıkla donatılmıştır. Mağaranın işletmecisi aynı habere el fenerleriyle on altı saat yürüyerek sekizinci kilometreye ulaştıklarını, kapalı bölümde göller, şelaleler ve yarasalar bulunduğunu anlatmıştır. Bakanlık sayfası ise mağaranın "dünyanın en uzun ikinci mağarası olarak da kabul edildiğini" yazar; bu yerel bir nitelemedir ve gerçek uzunluk hala tam bilinmemektedir. İçeride yol kısa bir düzlükten sonra çatallanır. Girişten yaklaşık iki yüz metre sonra mağara iki kola ayrılır; sol kol yaklaşık 150 metre, sağ kolun ulaşılabilen kısmı yaklaşık 400 metre uzunluğundadır. Sol kolun sonundaki odada, yukarıdaki bir dolinden gelen suyun aktığı bir baca vardır. Sağ kolun altmışıncı metresinde ise küçük bir göl ve onu besleyen bir çağlayan bulunur; mağaranın en çok fotoğraflanan köşesi burasıdır. Bakanlık sayfasına göre sarkıt ve dikitler ilk yüz elli metreden sonra yoğunlaşmaya başlar. Mağaranın en çok konuşulan özelliği hava ve sudur. Tavandaki çatlaklar ve dolinler dış dünyayla bağlantı kurduğu için içeride rahat bir hava akımı vardır; Anadolu Ajansı bunu yeraltında yürürken bir vadide yürüyormuş hissi diye anlatır. İçinden geçen derenin derinliği mevsime göre değişir, yağışlı dönemlerde bir buçuk metreye çıkıp yazın yirmi beş santimetreye kadar iner. Girişteki kuru havanın yerini içerideki derenin yükselttiği nem alır, bu yüzden yazın bile ince bir kat giymek iyi olur. Basında suyun çok yükseldiği günlerde girişin geçici olarak kapatıldığı da haber olmuştur; yağışlı bir haftada gidecekseniz durumu önceden sorun. Mağaranın tam üstünde, çevreye hakim bir tepede küçük bir kale kalıntısı durur ve hem Bakanlık sayfası hem basın bu kaleyi mağarayla birlikte anar. Girişin çevresinde mesire alanı ve kır kahvesi gibi temel hizmetler bulunur. Mağara yıl boyunca açık tutulur; ziyaret günleri, giriş saatleri ve ücret bilgisi için güncel durumu mağaranın işletmecisinden ve Düzköy'deki yetkililerden kontrol edin. Ahşap ve metal yürüyüş yolları ıslak olabilir, kaymayan tabanlı ayakkabı bu gezinin tek gerçek gereğidir. Ulaşım karayoluyla yapılır ve toplu taşıma doğrudan mağaraya ulaşmaz. Bakanlık sayfasına göre Düzköy'e girmeden sağa ayrılan asfalt bir yolla Çal yerleşimi içinden geçilerek mağaraya varılır. Aynı yolculukta Düzköy yaylaları ve batıdaki Tonya'da Kadıralak Tabiat Parkı da gezilebilir. Sahildeki Akçaabat'tan gelenler için Sera Gölü ve Hıdırnebi Yaylası bu dağ yolunun doğal başlangıcıdır.