Çakıroğlu İsmail Ağa Konağı

Çakıroğlu İsmail Ağa Konağı, Of'un Sıraağaç mahallesinde, yöredeki eski adıyla Çalek'te, denize hakim bir tepenin üzerinde yükselen büyük bir taş konaktır. Vikipedi yapıyı Karadeniz Bölgesi'nin en büyük taş konağı olarak kabul edilen eser diye tanıtır. Konağı, Of yöresinin 19. yüzyıl başındaki güçlü ayanlarından Çakıroğlu İsmail Ağa yaptırmıştır. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfası yerleşimi eski idari bağlılığıyla Hayrat ilçesine bağlı gösterse de mahalle bugün Of'a bağlıdır. Yapım tarihi kaynaklarda farklı verilir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Trabzon sayfası konağın hicri 1237, yani miladi 1821 yılında yaptırıldığını yazar. Of'un Sesi dergisinin Ocak 2004 sayısından aktarılan bilgiye göre şöminelerden birinin üzerindeki hicri 1235 tarihi miladi 1819'a denk düşer. Türkçe Vikipedi ise konağın 1805 dolayında tamamlandığının tahmin edildiğini belirtir. Bu yüzden en güvenli ifade, konağın 19. yüzyılın ilk çeyreğinde yapıldığıdır. Anlatılara göre yapımı altı yıl sürmüş ve kırk usta çalışmıştır. Konağın en dikkat çekici yanı taşıdır. Yapı büyük ölçüde pembe renkli kesme taştan örülmüştür ve bu taşlar iki, iki buçuk kilometre ötedeki bir taş ocağından getirilmiştir. Plan kareye yakın simetrik bir düzendedir; Vikipedi taban alanını 529 metrekare, yaşam alanını yaklaşık 1500 metrekare olarak verir. Denize bakan kuzey cephe iki katlı ve küçük pencerelidir, güneye bakan cephe ise üç kata çıkar. Güney cephedeki ikinci ve üçüncü katlar ahşap işçiliğiyle süslenmiştir. Giriş düzeni de dengelidir. Ana kapılar karşılıklı olarak batıya ve doğuya açılır, güney cephenin tam ortasında üçüncü bir kapı vardır. Doğu tarafında ayrıca atların kullandığı bir kapı bulunur. Alt katta batı tarafında konukların ağırlandığı bir oda ve hemen yanında tüfeklik yer alır. Orta katta büyük kazanlarla yemek pişirilen aşhane ile kapılarla ikiye bölünen geniş bir iç avlu vardır. Üst kat ailenin yaşadığı bölümdür ve birçok odadan oluşur. Of'un Sesi'ndeki tarife göre üçüncü katın ortasında işlemeli bir göbek bulunur, çatı ile bu kat arasında komar dallarından sepet gibi örülmüş bir iç çatı vardır. Güneye bakan cephedeki ahşap kapaklar kışın soğuğa karşı kapatılırdı. Alt katta bir hapishane odası bulunması, konağın yalnızca bir ev değil bir yönetim merkezi olduğunu gösterir. Vikipedi bu orta katta bölgenin birçok konağında olduğu gibi bölgenin idaresine dair kararların verildiğini yazar. Süsleme bakımından günümüze ulaşanlar azdır ama özenlidir. Trabzon Büyükşehir Belediyesi'nin konaklar sayfasına göre üç oymalı kapı kanadı ile taş ocak nişleri dışında kayda değer süsleme elemanı kalmamıştır. Eski bir yerel sitede yeşil kesme taştan kubbe biçimli bir şömine, hasır gibi oyulmuş bir kapı ve üzüm salkımı işlemeli bir kapı ayrıca anılır. Konağın ahşap iç bölümleri nem ve zamanla uzun süre yıpranmış durumda kalmıştır. Yapının tarihi Of yöresinin 19. yüzyıl çatışmalarıyla iç içedir. Vikipedi'ye göre Hazinedaroğlu ve Tuzcuoğlu aileleri arasındaki çatışma sırasında Tuzcuoğlu Memiş Ağa 1817'de Çakıroğlu İsmail Ağa'ya sığınmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nda konak denizden Rus savaş gemilerinin top atışına uğramış, ama çok az hasar görmüştür. Bu atışların izleri bazı taşlarda çok silik biçimde seçilebilir. Konak 1979 yılında Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır. Vikipedi'ye göre 2017'de mülkiyet bir dernek tarafından Trabzon Valiliği'ne devredilmiş, restorasyon projesi 2018'de tamamlanmış ve 2019'dan itibaren onarım çalışmaları sürmektedir. Konağın konuk evi olarak kullanılması planlanmaktadır. Bu nedenle iç mekanın ziyarete açık olup olmadığını gitmeden önce Of Kaymakamlığı ya da İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden sorun. Dışarıdan bakıldığında bile konak uzun bir duraklamayı hak eder. Taş gövde ile ahşap kafesli üst katlar arasındaki geçişi görmek için yapının çevresini dolaşın, güney cephedeki kat sayısının kuzeye göre nasıl arttığına bakın. Tepe konumu sayesinde konağın önünden Of kıyısına ve denize uzanan manzara da yapı kadar etkileyicidir. Of ilçe merkezinden mahalleye kısa bir karayolu yolculuğuyla çıkılır; mahalle yolları dar ve dik olduğu için aracı uygun bir yerde bırakıp son kısmı yürümek rahat eder. Aynı gün Solaklı Vadisi boyunca Çaykara'ya ve Sultan Murat Yaylası'na devam edilebilir.