Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi

Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi, Yıldırım ilçesinde, Yeşil Külliyesi'nin bir parçası olan 15. yüzyıl Yeşil Medresesi'nin içinde kurulmuştur. Medrese, Yeşil Camii'nin batısında, Yeşil Caddesi'nden hafifçe aşağıda, duvarlarla çevrili kendi bahçesinde durur ve müzeyi gezmek aynı zamanda erken Osmanlı medrese mimarisinin en iyi korunmuş örneklerinden birinin içinde dolaşmak demektir. Külliyenin banisi Çelebi Sultan Mehmed'dir; TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre yapımına 1414'te başlanan külliye, taç kapı kitabesine göre Aralık 1419'da tamamlandı. Kültür Portalı medresenin 1414-1424 arasında yaptırıldığını yazar ve yapının Sultaniye Medresesi adıyla da anıldığını belirtir. TDV, külliyenin kitabelerinden mimar olarak Hacı İvaz Paşa'nın adının okunduğunu ve planların ona ait olduğunun anlaşıldığını aktarır. Medrese 36 metreye 38,5 metre boyutlarında, üç eyvanlı bir plan şeması gösterir. Giriş kuzeydeki çapraz tonozlu eyvandan sağlanır; içeride dikdörtgen bir avlunun üç yanını kubbe ve tonozlarla örtülü revaklar çevirir, ortada şadırvan bulunur. Revakların arkasında biri müderris odası olmak üzere on üç oda, yanlarda iki eyvan ve taç kapının tam karşısında ana kütleden dışarı taşan dershane eyvanı sıralanır. Duvarlar moloz taş ve tuğla ile örülmüştür; odaların üzeri kiremit kaplıdır, yalnızca dershanede kesme küfeki taşı ve kurşun örtü kullanılmıştır. Dershane Türk üçgenlerine oturan 10 metre çapında bir kubbeyle örtülüdür ve avlu revaklarını taşıyan sütunların hepsi devşirmedir; sivri kemerler taş ve tuğla ile örülmüştür. TDV'ye göre vakfiyede otuz öğrenci kayıtlıyken yalnızca on üç oda yapılmış olması ve dershanenin çok yüksek tutulması, medresenin üst katının tamamlanmadan bırakıldığını gösterir; Kültür Portalı da iki katlı tasarlanan yapının Çelebi Mehmed'in ölümüyle yarım kaldığını yazar. Bursa Sultanisi diye anılan bu medresede Hızır Bey, Zenbilli Ali Efendi, Ebussuud Efendi ve Hoca Sadeddin Efendi gibi Osmanlı eğitim tarihinin tanınmış isimleri müderrislik yaptı. Müzenin kendi tarihi Bursa'daki müzeciliğin başlangıcıdır. Bakanlık sayfasına göre Bursa'nın ilk müzesi, Maarif Müdürü Azmi Bey ile Erkek Lisesi muhasebecisi Reşad Bey'in çabasıyla çevreden toplanan eserlerin 19 Ağustos 1902'de lise bahçesinde ve laboratuvarında ziyarete açılmasıyla kuruldu. Müzeler Umum Müdürü Osman Hamdi Bey bu koleksiyonu Eylül 1904'te Müze-i Hümayun'un bir şubesi olarak resmen hizmete soktu; 1929'da Bursa Müzesi adıyla müdürlük oldu. Ertesi yıl koleksiyon Yeşil Medrese'ye taşındı, İstanbul Müzesi Müdürü Aziz Ogan tarafından düzenlendi ve 8 Nisan 1930'da burada açıldı. Bina 1955'te onarıldı ve müze Ekim 1956'da yeni bir düzenle hizmete girdi. Uzun yıllar karma müze olarak çalışan Bursa Müzesi, arkeolojik eserlerin Kültürpark'ta yapılan yeni binaya taşınmasından sonra yeniden düzenlendi ve 22 Kasım 1975'ten itibaren Bursa Türk ve İslam Eserleri Müzesi adıyla hizmet vermeye başladı. Kültür Portalı medresenin 1923'ten beri müze olarak kullanıldığını yazar; Bakanlık'ın kronolojisi daha ayrıntılı olduğu için burada o esas alındı. Müze 2 Aralık 2016'da tadilat ve onarım için kapatıldı ve 24 Aralık 2020'de yeniden açıldı. Koleksiyon 13. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine aittir. Teşhirde İznik ve Kütahya çini ve seramikleri, ahşap oyma ve kakma eserler, Türk maden sanatından örnekler, tombak ve diğer metal işler, Selçuklu ve Osmanlı sikkeleri, geleneksel el işleri ve giysiler yer alır. Bakanlık sayfasına göre teşhirdeki etnografik eser sayısı 445, sergilenen İslami dönem sikkesi 66'dır; bahçedeki açık teşhirde 70 mezar, mezar taşı ve kitabe bulunur. Eserler revakların arkasındaki eski öğrenci odalarında konu konu sergilenir; dershane eyvanı en büyük salondur ve halı gibi büyük parçalar burada görülür. Medresenin avlusu bugün bakımlı bir bahçedir; şimşirlerle çevrili şadırvan, sedir ağaçları ve bahçeye yerleştirilmiş eski mezar taşları gezinin ikinci yarısını oluşturur. Geziye avludan başlayın: önce revakların altında bir tur atıp sivri kemerlere ve devşirme sütun başlıklarına bakın, sonra odalara sırayla girin. Çini vitrinlerinde İznik ile Kütahya üretimini yan yana görmek mümkündür; madeni eser ve tombak bölümünde günlük kullanım eşyasıyla gösterişli parçaları karşılaştırın. Son olarak dershaneye girip kubbeyi taşıyan Türk üçgenlerine aşağıdan bakın; bu geçiş öğesi erken Osmanlı mimarisinin ayırt edici işaretidir. Bakanlık sayfasına göre müze her gün açıktır ve Müzekart geçerlidir; açılış saatlerini ve bilet bilgisini muze.gov.tr adresinden kontrol edin. Gezi için 45 dakika ile bir saat yeterlidir. Yeşil Camii ve Yeşil Türbe birkaç adım ötededir; medreseyi onlarla birlikte, ama ayrı bir yapı olarak görmek külliye fikrini bütün olarak anlamayı sağlar. Kültür Portalı'na göre müzeye Bursa merkezden Yeşil Mahallesi'ne giden otobüslerle ulaşılır; çarşı bölgesinden Yeşil'e yürüyerek gelenler için de medrese, caminin batı yanında, caddeden hafifçe aşağıda kalır.