Bursa Surları

Bursa Surları, şehrin çekirdeği olan Hisar'ı çevreleyen ve Bitinya'dan Osmanlı'ya kadar her dönemin elini taşıyan tarihi kale duvarlarıdır. Kültür Portalı surların toplam uzunluğunu 3,38 kilometre olarak verir. Vikipedi'ye göre surlar kuzey, doğu ve batı yönünde yüksek traverten yamaçların üstünde tek sıra, savunmanın güç olduğu güney düzlüğünde ise iç ve dış olmak üzere çift sıra halinde örülmüştür. Prusa'dan Bizans'a Şehrin kurucusu olarak genellikle Bitinya kralı Prusias kabul edilir. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre Prusias'a sığınan Kartacalı Hannibal'ın da kuruluşta payı olduğu kaydedilir ve hisarın yerinde daha eski bir yerleşimin bulunduğu belirtilir. Bursa Müzeler Müdürlüğü surların tarihini MÖ 2. yüzyıla, I. Prusias dönemine götürür. Kayanın altında erzak depolamak ve gizli çıkış için kullanıldığı düşünülen, yaklaşık 79 metre uzunluğunda bir yeraltı geçidi vardır. Roma ve Bizans dönemlerinde sınırlar uzaklaştığı için kale uzun süre önemini yitirdi. Bugün ayakta duran duvarların büyük bölümü MS 3. yüzyıldaki Got saldırılarından sonra yapılan surlara aittir. 6. yüzyıldan sonra Bursa yeniden bir Bizans sınır kalesi oldu ve Bizans tarihçisi Pachymeres 1300'lerde Batı Anadolu'da Bizans'ın elinde kalan üç kale şehirden biri olarak Bursa'yı sayar. Osmanlı dönemi Uzun bir kuşatma ve ablukadan sonra şehir 6 Nisan 1326'da Orhan Gazi'ye teslim oldu ve Osmanlı'nın ilk başkenti oldu. Orhan Gazi kaleyi burçlarla güçlendirdi, kale içindeki manastırı camiye çevirtti ve Bey Sarayı adıyla anılan sarayı yaptırdı. Rum halk kaleden aşağıdaki mahallelere taşındı, Hisar'a yalnızca Türklerin yerleşmesi sağlandı. 1402'deki Timur istilası ve Karamanoğlu kuşatmasında harap olan surlar Çelebi Mehmet'in emriyle Hacı İvaz Paşa tarafından onarıldı. Bu onarımda Roma yapılarından alınan sütun, sütun başlığı ve blok taşlar devşirme olarak kullanıldı. Zindan Kapı'nın doğusundaki köşeli burç 1418'de Çelebi Mehmet tarafından yaptırılmıştır ve hasarsız ayaktadır. 1432'de şehre gelen Bertrandon de la Broquière kalede bin kadar ev saymış, Evliya Çelebi 1640'ta iç kalede iki bin hane ve yedi mahalle yazmıştır. 1855 depreminde sur ve kapıların bir bölümü yıkıldı, bir bölümü de yol açma çalışmalarında kaldırıldı. Kapılar ve burçlar Kaynaklar beş ya da altı ana kapı sayar. Saltanat Kapı, Hisar Kapı adıyla da anılan en görkemli giriştir ve Osmanlı öncesi şehrin ana kapısıydı. 1904'te yıktırılmış, 2000'li yıllarda yeniden inşa edilmiştir. Yer Kapı, Hisar içindeki Kavaklı Caddesi'nin sonunda, Üftade Camii'nin yakınındadır ve iki sur arasından şehre açılır. Kültür Portalı bu caddenin Helenistik dönemin ızgara planının izlerini taşıdığını yazar. Fetih Kapı, Su Kapısı olarak da bilinen dar bir geçittir ve bugün Pınarbaşı'nda her yıl fetih kutlamalarının yapıldığı tören alanına açılır. Kaplıca Kapısı batı yönündeydi ve günümüze ulaşmamıştır. Tophane ile Çakır Hamam arasında on dört burç sayılır. Osmangazi Caddesi üzerindeki bir burcun üstüne 20. yüzyılın ikinci çeyreğinde oturtulmuş Surüstü Konağı 2008-2011 rekonstrüksiyonundan sonra sosyal ve kültürel amaçla kullanılmaktadır. Bursa'nın en iyi panoramik manzaralarından biri buradan izlenir. Hisar'ın içinde Osman ve Orhan Gazi türbelerinin bulunduğu Tophane bu kayıttan ayrı anlatılır. Zindan Kapı Çift surun sona erdiği güney uçtaki zindan, üç büyük kule ve yüksek duvarlarla korunan küçük bir iç kale gibidir. Zindan Kapı bir avluya açılır ve altı basamaklı bir merdivenle asıl zindana inilir. Girişteki "kanlı kuyu" için bedensel cezaların burada uygulandığı rivayet edilir. Yapı 19. yüzyılın sonuna kadar hapishane olarak kullanıldı. Bursa Büyükşehir Belediyesi 2015'te surların restorasyonunu başlattı ve Zindankapı 17 Ekim 2021'de sergi mekanı olarak açıldı. Zemin kat Bitinya dönemini ve şehrin adının kökenini, birinci kat Roma ve Bizans dönemlerini silah replikaları ve animasyonlarla, ikinci kat Osmanlı dönemini savaş aletleri ve yeniçeri canlandırmasıyla anlatır. Üçüncü kattan 9. ve 10. kulelere geçilir ve 9. kule bütünüyle dijital bir sergi alanıdır. Zindankapı Pazartesi günleri kapalıdır. Güncel durumu bursamuze.com üzerinden kontrol edin. Nasıl gezilir Surları gezmenin en iyi yolu Saltanat Kapı'dan girip Hisar sokaklarında batıya, Zindan Kapı'ya doğru yürümektir. Kapı kemerinin tuğla ve taş dokusunu, burçların mazgallarını ve duvarlardaki devşirme taşları yakından görün. Kent Meydanı'ndan 4/A ve Çakır Hamam'dan 4/İ otobüsleri Zindankapı'ya ulaşır. Atatürk Caddesi'nden Osmangazi Caddesi'ne sapıp yokuşu yürüyerek çıkmak da mümkündür. Sabah ışığı güney surlarına, öğleden sonra ışığı Saltanat Kapı'ya düşer.