Basın Müzesi (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti)

Basın Müzesi, Çemberlitaş'ta Divanyolu Caddesi üzerinde, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin işlettiği, ülkenin ilk basın müzesidir. Bina, uzun yıllar İstanbul basınının merkezi olan Cağaloğlu'nun hemen yanı başında, tramvay yolunun kıyısında yükselir. Müze 9 Mayıs 1988'de açılmıştır. Müzeyi işleten Türkiye Gazeteciler Cemiyeti 1946'da kurulmuş bir meslek örgütüdür ve müze, cemiyetin kuruluşunun kırk ikinci yılında kapılarını açmıştır. Cemiyet'in 2025 tarihli açıklamasına göre müze, kütüphanesiyle birlikte ziyaretçilerden büyük ilgi görmeye devam etmektedir. Bina Yapı 1865'te Maarif Nazırı Saffet Paşa tarafından neoklasik üslupta, dört katlı olarak yaptırıldı. İngilizce Vikipedi tasarımı İsviçreli mimar kardeşler Gaspare ve Giuseppe Fossati'ye bağlar; Türkçe kaynaklar mimar adı vermez. Bina önce Maarif-i Umumiye Nezareti'ne ve Osmanlı'nın ilk üniversitesi sayılan Darülfünun'a hizmet etti. II. Abdülhamid döneminde sansür heyetine tahsis edildi. 1908'de Şehremaneti'ne, yani İstanbul Belediyesi'ne devredildi ve 1983'e kadar belediyenin çeşitli birimleri tarafından kullanıldı. 1983'te dönemin Belediye Başkanı Abdullah Tırtıl ile Nezih Demirkent başkanlığındaki Gazeteciler Cemiyeti yönetimi, yapının basın müzesine dönüştürülmesine karar verdi. Bina 1984-1988 yılları arasında restore edildi ve 9 Mayıs 1988'de Basın Müzesi olarak açıldı. Cephesi, sıra sıra kemerli pencereleri ve köşe pilastrlarıyla Divanyolu'nun en gösterişli 19. yüzyıl yapılarından biridir. Koleksiyon Basın tarihi bölümü, 1729'da İbrahim Müteferrika'nın matbaasıyla başlayan hikayeyi bir matbaa maketiyle açar. Taşbaskı örnekleri, 1870 tarihli prova tezgahları ve 1828 tarihli Vekayi-i Mısriye gazetesi ilk vitrinlerdedir. Dizgi ve baskı makineleri katında 19. yüzyıldan kalma cilt presi, kabartma makinesi, düz baskı makinesi, 1892 tarihli tipo baskı makinesi, rotatif, kağıt giyotini ve Anadolu Ajansı'nın makineleri sergilenir. Radyofoto, telefoto ve teleks cihazları ile eski daktilolar, haberin bir zamanlar nasıl yolculuk ettiğini gösterir. Abdi İpekçi, Sedat Simavi, Burhan Felek ve Sabiha Sertel gibi gazetecilerin anı eşyaları ayrı vitrinlerde durur. Katlara dağılmış altmışı aşkın yağlıboya ve karakalem portre, Türk basınına emek verenleri hatırlatır. Öldürülen Gazeteciler Galerisi, görevi başında öldürülen 67 gazetecinin fotoğrafını görüş ayrımı gözetmeden bir araya getirir. İkinci kattaki Cevat Fehmi Başkut Sanat Galerisi altı salonuyla geçici sergilere açılır. Üçüncü katta kütüphane, arşiv ve dokümantasyon merkezi ile yüz kişilik Nezih Demirkent Salonu bulunur. Kütüphane 1998'den beri araştırmacılara hizmet verir ve Cemiyet'in 2025 tarihli açıklamasına göre gazetecilik ve iletişimle ilgili otuz bin kitap barındırır. 1830'dan bugüne uzanan gazete koleksiyonu ve 1870'lerden başlayan dergi arşivi, Türkiye'de basın araştırması yapan herkesin başvurduğu bir kaynaktır. Ziyaret Cemiyet'in sayfasına göre müze katı yalnızca hafta içi, öğleden sonra belirli saatlerde gezilebilir ve giriş ücretsizdir. Cemiyet'in Haziran 2025 tarihli duyurusu müzede bir koleksiyon sergisinin açıldığını bildirir; yani müze o tarihte ziyarete açık bir kurumdu. Müzenin bugün açık olup olmadığını ve güncel saatleri ziyaretten önce Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin sitesinden ya da telefonla mutlaka kontrol edin; sivil toplum kuruluşlarının işlettiği müzelerde ziyaret düzeni sık değişir. Grup ziyaretleri için önceden yazılı başvuru istenir. Kütüphane de hafta içi açıktır; yayınlar yerinde okunur, ödünç verilmez. Gezmeye basın tarihi bölümünden başlayın, sonra makine katına çıkın; yüz yıllık makinelerin yanında bugünün haber akışını düşünmek müzenin en güçlü etkisidir. Müze kapalı olsa bile bina Divanyolu'ndan görülür; cephesi tramvay yolunun karşı kaldırımından bütünüyle fotoğraflanır. Ulaşım ve çevre T1 tramvayının Çemberlitaş durağı binanın önündedir; Sultanahmet ve Beyazıt durakları da yürüme mesafesindedir. Çemberlitaş sütunu, Çemberlitaş Hamamı ve Kapalıçarşı birkaç dakikalık yürüyüşle ulaşılan komşulardır. Cağaloğlu yokuşundan inerek Alay Köşkü'ndeki Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi'ne ve Gülhane Parkı'na geçilebilir.