Aslantaş ve Yılantaş

Aslantaş ve Yılantaş, Afyonkarahisar'ın İhsaniye ilçesinde, Dağlık Frigya denilen bölgedeki Göynüş Vadisi'nde yan yana duran iki anıtsal Frig kaya mezarıdır. Vadinin adı kaynaklarda Köhnüş ve Kohnüş biçiminde de geçer. Mezarlar İhsaniye kasabasının yaklaşık 11 kilometre doğusunda, Afyonkarahisar kent merkezinin de yaklaşık 30 kilometre kuzeyinde kalır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü vadiye Afyon-Eskişehir karayolundan ayrılıp kısa bir yol gidilerek ulaşıldığını yazar. Bölgenin arka planını bilmek iki anıtı okumayı kolaylaştırır. Afyonkarahisar Valiliği'nin aktardığına göre Frig egemenliği, MÖ 660 civarında Kimmerlerin saldırısıyla Gordion merkezli düzen çöktükten sonra Yazılıkaya ve İhsaniye çevresindeki kayalık ve ormanlık bölgede yeniden kurulmuştur. Göynüş Vadisi bu ikinci dönemin en yoğun anıt alanlarından biridir. Vadide Aslantaş ve Yılantaş'ın yanında Maltaş adı verilen açık hava tapınım alanı ve vadinin ortasında Köhnüş Kale denilen kaya kütlesi de bulunur. Aslantaş, adını cephesindeki aslan kabartmalarından alır. Yaklaşık 11 metre yüksekliğindeki tek parça kaya bloğunun iki yanı ve ön yüzü düzleştirilmiştir. Mezar odasının küçük kapısının iki yanında karşılıklı duran, ön ayaklarını kaldırmış iki iri aslan görülür. Kültür Portalı aslanların ayaklarının altında birer yavru aslan bulunduğunu belirtir; bu yavrular bugün oldukça aşınmıştır. Kapının üstünde hayat ağacını andıran bir kütle, onun üzerinde de iki yana açılmış kanatlı güneş kursu motifi kabartma olarak işlenmiştir. Kayanın üst bölümünde basamaklar oyulmuştur. İçerideki mezar odasının tavanı hafif tonozludur ve sol tarafta ölünün yatırıldığı sedirin, yani klinenin bulunduğu küçük bir hücre vardır. Aslantaş'ın önemli bir Frig kralına ait olduğu düşünülür. Kültür Portalı anıtı MÖ 7. yüzyıla tarihler. İngilizce Vikipedi ise MÖ 8. yüzyılın başı ile 7. yüzyılın sonu arasında iki tarihin tartışıldığını, süslü cephe ve küçük giriş nedeniyle çoğunlukla geç tarihin tercih edildiğini aktarır. Yılantaş, Aslantaş'ın batısında, aynı kayalıkların içinde ve kaynaklara göre 70 ile 80 metre kadar uzağındadır. Bir soyluya ait olduğu düşünülen bu mezar, Aslantaş'tan büyük ve gösterişliydi. Ancak üzerine oyulduğu kaya büyük olasılıkla doğal bir nedenle yarılıp devrilmiş, bugün parçalanmış bir blok görünümündedir. Kaya parçalarından birinde aslan kabartmasının baş ve ayak bölümleri seçilebilir. Mezarın adının kaynağı konusunda farklı açıklamalar vardır. Kültür Portalı kapı üstünde birbirine sarılmış iki yılan ve onlara mızrakla saldıran iki savaşçı kabartması bulunduğunu, bu bölümün ters dönen kayanın altında kaldığını yazar. İngilizce Vikipedi ise aşınmış aslan pençelerinin halk tarafından yılan başı sanıldığını ve adın buradan geldiğini aktarır. Aynı kaynak giriş cephesinde miğferli, kalkanlı ve mızraklı iki savaşçının kapıyı korur gibi durduğunu, aralarında da bir Gorgon başı bulunduğunu belirtir. Yıkık mezar odasının arka ve sol duvarları ana kaya üzerinde hala görülebilir. Beşik çatının kirişleri tavanda kabartma olarak işlenmiştir. Kültür Portalı klinedeki hurma yapraklı sütun başlığına dayanarak mezarı MÖ 700 civarına tarihler, Hollandalı arkeolog C. H. E. Haspels ise MÖ 6. yüzyılı önermiştir. Vadide ilk bakılacak yer Aslantaş'ın cephesidir. Aslanların gövdesini, kapı üstündeki güneş kursunu ve kayanın yanlarındaki düz kesimi yakından ve biraz uzaktan ayrı ayrı inceleyin. Ardından batıya yürüyerek Yılantaş'ın dağınık parçalarına geçin ve aslan pençesi kalıntısını arayın. Yılantaş'ı 1870'lerde fotoğraflayan İsveçli fotoğrafçı Guillaume Berggren'in kaydı, kayanın 150 yıl önceki halini gösteren erken belgelerden biridir. Vaktiniz varsa yaklaşık 500 metre ötedeki Maltaş'a da uzanabilirsiniz. Maltaş, vadinin güneybatı köşesinde kayaya oyulmuş, nişli büyük bir cephedir ve yakın zamana kadar toprağın altında kaldığı için iyi korunmuştur. Göynüş Vadisi, Afyonkarahisar'da Seydiler'den başlayıp Eskişehir'deki Yazılıkaya'ya uzanan Frig Yolu yürüyüş parkurunun da üzerindedir. Kırmızı ve beyaz işaretlerle belirlenen bu parkur vadiden geçerek kuzeye, Döğer yönüne devam eder. Vadinin her yerine giden yol yoktur, tarlalar arasından yürünür; bu yüzden sağlam ayakkabı ve yanınıza su almanız iyi olur. Gölgelik az olduğu için yaz öğlelerinden çok sabah ve ikindi saatleri daha rahattır. Ziyaret koşulları ve olası düzenlemeler için Afyonkarahisar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün güncel duyurularına bakın. Anıtlara tırmanmayın ve kabartmalara dokunmayın; yumuşak tüf kaya kolayca aşınır.