Aşağı Düden Şelalesi

Antalya'da "Düden" denince iki ayrı yer kastedilir ve ikisini karıştırmamak gerekir. Kepez'deki Yukarı Düden, Düdenbaşı'nda yeryüzüne çıkan çayın mesire alanı içinde döküldüğü, çevresi parkla düzenlenmiş ve Büyükşehir iştiraklerince işletilen şelaledir. Aşağı Düden ise aynı çayın şehrin içinden geçip Lara yolunda doğrudan Akdeniz'e döküldüğü noktadır. Yerel adıyla Karpuzkaldıran Şelalesi, kent merkezine yaklaşık sekiz kilometre uzaklıkta, Çağlayan Mahallesi'nde, Lara Caddesi'nin hemen kıyısındadır. Düden Çayı, Bıyıklı düdeninde yer altına giren ve on sekiz kilometre sonra Kepez'de, Düdenbaşı'nda yeniden yüzeye çıkan karstik bir akarsudur. Yukarı Düden'den sonra şehrin içinden geçerek Lara'ya ulaşır ve burada falezin kenarından kırk metre yükseklikten denize boşalır. Antalya falezleri ortalama kırk metre yüksekliğinde tufa kayalardan oluşur ve Düden, Büyükşehir Belediyesi'nin deyişiyle bu falezlerden denize dökülen en önemli şelaledir. Suyun denize çarpmasıyla yüzeyde sürekli bir sis bulutu oluşur; rüzgarlı günlerde bu serpinti seyir terasına kadar gelir. Şelalenin döküldüğü yüksek kıyıyı anlamak için falez kelimesine bakmak yeter. Falez, dalga aşındırmasının oluşturduğu dik ve yüksek kıyı demektir; Antalya'da şehrin güneyinde Konyaaltı'ndan Lara Plajı'na kadar yaklaşık yirmi kilometre boyunca sürer. Falezleri oluşturan traverten tabakası kuzeyde otuz kilometre ötedeki Beydağları'na kadar uzanır ve 620 kilometrekarelik bir alana yayılır. Aşağı Düden'de bu tabakanın kesitini, suyun yıllar içinde oyduğu yarığın iki yanında gözle izleyebilirsiniz. Şelalenin tarihi adı da bilinir. Antik Çağ'da Düden Çayı "Kataraktes" adıyla anılırdı ve kentin sikkelerinde nehir tanrısı olarak betimlendi. Büyükşehir Belediyesi'nin şelaleler rehberine göre şelalenin bulunduğu Karpuzkaldıran bölgesinde antik Magydos kenti yer alıyordu ve kentin tatlı su ihtiyacı Düden'den su kemerleriyle karşılanıyordu. Antik kentin kalıntılarının bir bölümü bugün yan taraftaki askeri dinlenme tesisinin içinde kaldığı için serbestçe gezilemez. Aynı rehber, Yukarı Düden çevresinde de Helenistik dönemde zeytinyağı üretimiyle bilinen 2200 yıllık Lyrboton Kome yerleşiminin kalıntılarına rastlandığını yazar. Yukarı Düden'e İskender Şelalesi de denir; Büyük İskender'in bölgeden geçerken atlarını burada suladığı anlatılır. Oradaki mesire alanı 1970-1972 yıllarında Devlet Su İşleri tarafından düzenlendi ve bugün şelaleyi Kepez 1 Hidroelektrik Santrali'nden kanalla gelen su besler. Ziyaretin merkezi, falez üstündeki Düden Park'tır. Park ücretsiz ve gün boyu açıktır; Kültür Portalı aynı seyir noktasını Gençlik Parkı adıyla anar. Şelale, kıyıdaki ahşap korkuluklu terastan ve parkın batı ucundaki çıkıntıdan izlenir. En iyi açı, suyun döküldüğü yarığın sağından, yani Lara yönünden bakıldığında yakalanır; sabah saatlerinde güneş arkanızda kalır ve suyun üstünde gökkuşağı görmek olasıdır. Parkta piknik alanı, otopark ve kafeterya bulunur. Aşağı Düden'in Yukarı Düden'den en büyük farkı denizden izlenebilmesidir. Kıyıdan kalkan tur tekneleri falez boyunca ilerler ve şelalenin tam önüne gelir; suyun denize kırk metreden düşüşü ancak bu açıdan bütünüyle görülür. Tekne turunun saatleri ve ücreti mevsime göre değişir, güncel bilgiyi tur işletmelerinden ya da belediyeden alın. Düden Şelalesi ve Çayı, Kepez ve Muratpaşa sınırları içinde 2020'de Resmi Gazete'de yayımlanan kararla "Kesin Korunacak Hassas Alan" olarak tescil edildi. Böylece alanın önceki doğal sit statüsü daha sıkı bir koruma kategorisine çevrilmiş oldu. Çayın suyu şehir içinden geçtiği için yağışlı aylarda bulanık, yaz sonunda ise azalmış olabilir; en gür akış genellikle kış sonu ve ilkbahardadır. Ulaşım kolaydır. Lara Caddesi üzerindeki şelaleye kent merkezinden toplu taşıma araçlarıyla ve Lara yönüne giden otobüslerle gidilir; durak parkın hemen önündedir. Araçla gelenler için parkın kendi otoparkı vardır. Sahil yolundan yürüyerek gelmek isteyenler, Karaalioğlu Parkı'ndan başlayıp falez üstü yoldan doğuya yürüyebilir; bu yürüyüş uzundur, su ve şapka alın. Şelaleyi gördükten sonra aynı caddeden doğuya devam edince Lara kumsalına, batıya dönünce Kaleiçi'ne varılır.