Arkas Sanat Bornova (Mattheys Köşkü)

Arkas Sanat Bornova, Bornova'nın en eski Levanten evlerinden Mattheys Köşkü'nde açılan bir sanat ve sergi merkezidir. Köşk Mates Köşkü, Steinbuchel Evi ve Wood-Paterson Evi adlarıyla da anılır. Yapının 1780'de inşa edildiği tahmin edilir, bazı kaynaklar ise 1860'ı verir. Restorasyonu yürüten mimara göre çeşitli dönemlerde eklerle büyüyen köşk 1800'lerin ortasında büyük bir değişim geçirdiği için bu ikinci tarih doğmuş olabilir. İlk hali basit, kare planlı bir yapıydı. Köşkün hikayesi Bornova'nın Levanten ailelerinin iç içe geçmiş geçmişini anlatır. John Maltas yapıyı Paterson ailesinden satın alıp yazlık bir köşk olarak yeniden kurdu ve köşk 1840'ta kızı Eugenie Wood'a miras kaldı. Eugenie, İzmir'deki İngiliz Hastanesi'nin başhekimi Charles Wood ile evliydi ve yedi çocuğu vardı. Kızlarından ressam, şair ve besteci Hortense Wood 1924'teki ölümüne kadar köşkte yaşadı. Hortense Wood'un Franz Liszt'ten piyano dersi aldığı ve Liszt'in köşkün Kahire Odası denen bölümündeki piyanoyu çaldığı anlatılır. Hortense evinde pek çok tanınmış konuk ağırladı ve onların fotoğraflarını çekti. Köşkün tarihindeki en çok anılan gün 16 Eylül 1922'dir. Mustafa Kemal Paşa o gün yanındaki komutanlar ve yazar Halide Edip ile birlikte köşke konuk oldu ve yetmiş sekiz yaşındaki Hortense Wood ile tanıştı. Bu ziyaret sırasında Hortense'in yeğeni Fernand de Cramer ile satranç oynadığı aktarılır. Daha sonra köşk Renee Steinbüchel ile Sonia Whittall'a geçti ve bugünkü adını onların babası Tony Mattheys'ten aldı. Dere taşlarıyla örülmüş bahçe duvarı ve kemerli giriş kapısı sayesinde köşk, 2000'li yıllara ulaşabilen az sayıdaki Levanten evinden biri oldu. Köşk 2018'de Arkas grubu tarafından satın alındı ve beş yıl süren bir restorasyonun ardından 2023'te ziyarete açıldı. Bahçeye 1970'te kapanan Bornova Golf Kulübü'nün anısına dokuz parkurlu bir mini golf alanı kuruldu. Her parkurda seramik sanatçısı Verda Sipahi'nin yaptığı bir Bornova köşkü maketi ve o köşkü anlatan bir simge yer alır. Bu küçük maketler, bugün ayakta olmayan ya da başka işlevlere dönüşmüş köşkleri tek bahçede görmenin ilginç bir yoludur. Köşkün içinde Arkas Halı Koleksiyonu'ndan bir seçki sergilenir. Otuz yılı aşkın sürede bir araya getirilen koleksiyon, klasik dönem Anadolu halılarını, aşiret halılarını, Osmanlı saray halılarını ve Avrupa duvar halılarını kapsar. Bornova'da ağırlıklı olarak Batı ve Orta Anadolu'da 16. ile 19. yüzyıllar arasında dokunmuş halılar görülür. Ziyaret alanında on sergi salonu, halı dokuma tezgahının ve iplik araçlarının gösterildiği bir salon, halı tasarımlarının panolarla anlatıldığı bir bölüm ve Anadolu halıları üzerine kısa bir belgeselin izlendiği bir gösterim salonu bulunur. Restore edilmiş salonlardaki alçı kornişler ve yüksek tavanlar halıların arka planını oluşturur. Gençlik Caddesi'ndeki girişte iki yanda geleneksel taş banklar, yani Bornova köşklerine özgü pesulakiler sizi karşılar. Kemerli kapının üzerini bahar aylarında mor salkım sarar ve bu haftalar köşkü fotoğraflamak için en güzel zamandır. Resmi sitesine göre merkez pazartesi günleri kapalıdır ve salı günleri bütün ziyaretçilere ücretsizdir; güncel saat ve bilet bilgisini aynı siteden kontrol edin. Ramazan Bayramı'nın ilk günü ile Kurban Bayramı'nın ilk iki günü de ziyarete kapalıdır. Merkeze Rektörlük durağından geçen ESHOT otobüsleriyle ulaşılabilir; İzmir Metrosu'nun M1 hattındaki Bornova istasyonundan da yürüyerek gelinir. Ege Üniversitesi kampüsündeki La Fontaine Köşkü ve Sirkehane'deki etnografya müzesi birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir. Mustafa Kemal Caddesi'ndeki Paterson Köşkü de aynı gezide görülebilir. Konak'taki Arkas Sanat Alsancak'tan ayrı bir mekan olan Bornova merkezi, halı sanatını tarihi bir evin odalarında görmeyi sağlar.