Apameia Kibotos

Apameia Kibotos, Afyonkarahisar'ın güneybatısındaki Dinar ilçesinde, bugünkü kentin altında ve çevresindeki tepelerde izleri süren bir antik kenttir. Demir Çağı'nda Kelainai adıyla bilinen yerleşim, milattan önce 3. yüzyılın başından itibaren Apameia adını almıştır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kentin Pers, Hellen ve Roma dönemlerinde Batı Anadolu'nun satraplık merkezi olduğunu ve Efes'le birlikte bölgenin iki büyük kentinden biri sayıldığını belirtir. Antik coğrafyacı Strabon da Roma döneminde Apameia'yı Efes'ten sonra Asya eyaletinin en büyük ticaret merkezi olarak anar. Kentin önemi konumundan gelir. Apameia, doğudan Efes'e ve Ankara yönünden Akdeniz kıyısına inen yolların kesiştiği bir noktada kurulmuştu. Bu yüzden antik çağın büyük ordularının çoğu buradan geçmiştir. Pers kralı Kserkses'in milattan önce 481'deki seferinde Kelainai'da konakladığı, Genç Kyros'un milattan önce 401'de ordusuyla burada otuz gün kaldığı aktarılır. Büyük İskender de seferi sırasında kentte on gün kalmış, buradan Gordion'a doğru yola çıkmıştır. Apameia adı Seleukos hükümdarı I. Antiokhos Soter'den gelir. Antiokhos, Kelainai halkını biraz daha aşağıdaki düzlüğe taşıyarak yeni kenti kurmuş ve ona annesi Apama'nın adını vermiştir. Kent, Roma ile Seleukos krallığı arasında milattan önce 188'de imzalanan Apameia Antlaşması'na da adını vermiştir. Kibotos lakabının Yunancada sandık anlamına geldiği ve kentin ticari zenginliğine işaret ettiği düşünülür. Kent Hellenistik dönemde kendi gümüş ve bronz sikkelerini basmış, Efes'le ortak sikkeler de çıkarmıştır. Dinar'ı ziyaret edenin ilk durağı Suçıkan'dır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, ilçeye yaklaşık bir kilometre uzaklıktaki Suçıkan Parkı'nın Menderes nehrinin kaynağında bulunduğunu belirtir. Afyon Kocatepe Üniversitesi araştırmacılarına göre antik çağda Marsyas adı verilen bu kaynak, güneydeki Toptepe ile kuzeydeki Üçlerce Tepe'nin arasından çıkar. Antik yazarlar Marsyas suyunun kentin ortasından geçerek Menderes'e karıştığını anlatır. Yunan mitolojisinde satir Marsyas'ın Apollon'la yaptığı müzik yarışmasının bu kaynakta geçtiği kabul edilir; Dinar'ın kendini tarihin ilk müzik yarışmasının yeri olarak tanıtması bu efsaneye dayanır. Kentin gözle görülen en önemli yapısı, akropol olarak tanımlanan Üçlerce Tepe'nin yamacındaki antik tiyatrodur. Afyonkarahisar Müze Müdürlüğü başkanlığında ve Afyon Kocatepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nün bilimsel desteğiyle burada 2017'den bu yana kurtarma kazısı yapılmaktadır. Kazılarda tiyatronun orkestrası ve oturma basamaklarının bulunduğu cavea bölümü açığa çıkarılmaya başlanmıştır. Basına yansıyan değerlendirmelerde tiyatronun yaklaşık 7 bin kişilik olduğu tahmin edilir. Aynı tepede bir stadyumun izleri ve antik yapılara ait mimari bloklar da kayıt altına alınmıştır. Ziyaretçinin bilmesi gereken önemli nokta, kentin büyük bölümünün bugün toprak altında olmasıdır. Kültür Envanteri yeri toprak altındaki ören yerleri arasında kaydeder; kazıyı yürüten araştırmacılar da Apameia'nın büyük kısmının günümüz Dinar'ının altında kaldığını söyler. Bu yüzden burada Efes ya da Afrodisias gibi ayakta bir kent beklemeyin. Tiyatro kazı alanı olduğu için çalışmaların sürdüğü dönemlerde alana yalnızca izin verilen yerlerden bakmanız gerekir. 2019'da başlatılan beş yıllık yüzey araştırması, Tavşan Tepe'deki kaya mezarlarını da antik kentin mezarlık alanlarından biri olarak belgelemiştir. Kentin taşınabilir buluntularını görmek için Afyonkarahisar Müzesi'ne uğramanız gerekir. Vikipedi, Dinar'da bulunan ve hiç kullanılmadan toprağa gömülmüş binlerce Apameia sikkesinden oluşan bir definenin müzeye getirildiğini aktarır. Bu sikkelerin bazılarında Menderes nehri ya da flüt çalan Marsyas tasvirleri görülür. Müzede bu buluntulara baktıktan sonra Dinar'a gelmek, sahada gördüğünüz tepeleri ve kaynağı daha anlamlı kılar. Dinar'a Afyonkarahisar'dan güneybatıya uzanan karayoluyla ve şehirlerarası otobüslerle ulaşılır; ilçe tarihsel olarak İzmir'e uzanan demiryolu hattı üzerindedir. Gezinizi sabah Suçıkan'daki kaynakta başlatıp ardından Üçlerce Tepe yamacındaki tiyatroya yürüyebilirsiniz. Tepelerde gölge az olduğu için yaz aylarında su, şapka ve sağlam ayakkabı yanınızda olsun.