Anavarza Antik Kenti

Anavarza, Kozan ilçesinin yaklaşık 28 kilometre güneyinde, bugünkü Dilekkaya yerleşiminin sınırları içinde yer alan antik Kilikya kentidir. Kent, Sumbas Çayı'nın Ceyhan Nehri'ne karıştığı yerin yaklaşık 8 kilometre kuzeyinde, düz ovanın ortasından ada gibi yükselen kayalık bir dağın eteğine kurulmuştur. Yaklaşık 200 metre yüksekliğindeki bu kaya kütlesi Çukurova düzlüğünün en çarpıcı yer şekillerinden biridir. Antik kaynaklarda Anazarbos ve Anazarba gibi adlarla geçen kentin adının, Türkçe Vikipedi'de aktarılan bir görüşe göre, Eski Farsçada "yenilmez" anlamına gelen bir sözcükten türemiş olabileceği düşünülür. Kentin Roma öncesi geçmişi hakkında çok az şey bilinir. Türkçe Vikipedi'ye göre İmparator Augustus'un MÖ 19'da kenti ziyaret etmesinden sonra yerleşim "Anazarbus yanındaki Caesarea" diye anılmaya başlandı. Kent ilk iki yüzyıl boyunca Kilikya'nın başkenti Tarsus'un gölgesinde kaldı. 194'te Septimius Severus'un taht mücadelesinde onun tarafını tutması kente parlak bir dönem açtı ve 204-205 yıllarında Anavarza metropolis unvanını aldı. Belediyenin rehberine göre kent 3. yüzyılın ortasına kadar üç kez neokoros, yani imparator kültü tapınağına bakan kent unvanını da kazandı. 260'ta Sasani hükümdarı Şapur'un saldırısına uğrayan kent, 408'de kurulan Kilikya Secunda eyaletinin başkenti oldu. Doğal afetler kentin kaderini birkaç kez değiştirdi. 525 ya da 526'daki büyük depremden sonra İmparator Iustinianus kenti onarttı ve ona Iustinianopolis adını verdi, ama eski ad kalıcı oldu. 561'deki ikinci deprem ve ardından gelen veba salgını kenti yeniden sarstı. İngilizce Vikipedi'ye göre kent 796'da Harun Reşid tarafından yeniden inşa edildi, 10. yüzyılın ortasında Hamdani hükümdarı Seyfüddevle tarafından tahkim edildi ve 962'de Bizans ordusu tarafından yıkıldı. 12. yüzyılın başında Rupenid hanedanından I. Toros burayı merkez yaptı ve kale, Sis ile birlikte hanedanın iki ana ikametgahından biri oldu. Kent 1374'te Memlük ordularınca yıkıldı; 16. yüzyıldan itibaren bölgede Kozanoğulları etkili oldu. Dünyaca ünlü hekim ve farmakolog Dioskurides'in Anavarzalı olduğu kabul edilir; onun "De Materia Medica" adlı eseri yüzyıllarca tıp eğitiminin temel kitaplarından biri olarak okutulmuştur. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre ören yeri kalesi, mozaikleri, hamamları, zafer kapısı, su kemerleri, kaya mezarları, stadyumu ve antik tiyatrosuyla 1.143 dönümlük bir alana yayılır. Kent kalenin eteğinde 1. yüzyılda kurulmuş ve en görkemli dönemine 3. yüzyılda ulaşmıştır. Dört büyük kapısından bugün ayakta kalan tek kapı Ala Kapı'dır; zafer takı olarak yapılan bu üç girişli anıt bölgenin bilinen en büyük zafer kapısıdır. 2015'te tamamlanan çalışmalarda depremlerle zafer takından düşmüş, çoğu işlemeli 500 blok taş tek tek çizilip belgelenerek taş parkına alınmıştır. Aynı çalışmalarda 34 metre genişliğindeki ana caddenin yaklaşık 250 metrelik bölümü kazılarak açığa çıkarılmıştır. İngilizce Vikipedi bu caddenin antik dünyada bilinen ilk çift şeritli sütunlu cadde olduğunu aktarır. Ovaya uzanan su kemerlerinin büyük bölümünün 1945 depreminde yıkıldığı düşünülür; bugün yalnızca dağınık parçaları ayaktadır. Kaya yamacındaki mezarlar ve surların güneyindeki nekropol de gezilecek alanlar arasındadır. Ören yerinde bulunan Tethys ve balıklı mozaikler bugün Adana Müzesi'nin mozaik salonunda sergilenir. Kayalık dağın tepesinde Anavarza Kalesi yer alır ve Bakanlık kaynakları onu Çukurova'nın en büyük kalesi olarak tanıtır. Kalede Harun Reşid dönemine ait onarımlardan Orta Çağ'a uzanan izler, sarnıçlar, tonozlu dehlizler, burçlar ve nişler görülür. Türkçe Vikipedi, aşağı kentin yaklaşık 1.500 metre uzunluğunda ve 20 burçlu bir surla çevrildiğini belirtir. Kale içinde Orta Çağ'dan kalma dini yapı kalıntıları da bulunur. Yazar Yaşar Kemal'in "İnce Memed" romanında Anavarza'da geçen bir bölüm vardır, "Yılanı Öldürseler" romanı ise Anavarza kayalıklarında geçer. Ören yeri açık bir alandır ve ovada gölge azdır; şapka, su ve rahat ayakkabı almadan gitmeyin. Sabahın erken saatleri hem serin hem de kayanın batı yüzündeki ışık için en iyi zamandır. Gezmeye Ala Kapı'dan başlayıp ana cadde boyunca yürümek, ardından kaya mezarlarına ve kalenin eteğine ilerlemek mantıklı bir sıradır. Kaleye çıkan yol dik ve kayalıktır; tırmanışı yalnızca iyi bir kondisyonla ve kuru havada deneyin. İlkbahar ova yeşilken, sonbahar ise yaz sıcağı kırıldığında gezmeye uygundur. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre Kozan'a giden otobüslerle ulaşım sağlanabilir; Dilekkaya'ya kadar kendi aracınızla gitmek daha esnektir. Ziyaret koşullarıyla ilgili güncel bilgiyi il kültür ve turizm müdürlüğünden kontrol edin.