Alanya Tersanesi

Kızıl Kule'nin yakınında, kalenin denize inen surlarının içinde duran Alanya Tersanesi, Anadolu Selçuklularının Akdeniz kıyısında kurduğu ilk tersane. Sultan I. Alaeddin Keykubad yapımını kenti aldıktan altı yıl sonra başlattı. Kaynaklar yapım yılını 1227 ya da 1228 olarak veriyor; Vikipedi'ye göre yapı bir yılda tamamlandı. Sultan daha önce Karadeniz'de Sinop tersanesini kurmuştu ve Alanya ile Akdeniz'e de açılınca kaynakların aktardığı "iki denizin sultanı" unvanını aldı. Bugün Anadolu'da günümüze bozulmadan ulaşmış tek Selçuklu tersanesi olarak tanıtılıyor. Yapı denize açılan beş tonozlu gözden oluşuyor. Belediyenin ölçülerine göre her gözün genişliği 7,70 metre; en uzun göz 43, en kısası 32 metre. Denize bakan cephe yaklaşık 57 metre, derinlik ise kaynağa göre 40 ile 44 metre arasında veriliyor. Gözleri birbirinden sivri kemerli duvarlar ayırıyor. Duvarlar kesme taştan, kemerler ve tonozlar tuğladan örülmüş. Tonozlardaki açıklıklar hem içeriye ışık alıyor hem de işlikte çıkan dumanı dışarı atıyordu. Yapı gün ışığından en çok yararlanacak biçimde konumlanmış ve kayayı olabildiğince az kesmek için farklı seviyelerde inşa edilmiş. Deniz gözlerin tamamına girmez; kara tarafındaki uçlar kısmen çakıllı, kısmen kayadır. Üçüncü gözün kara ucunda bir tatlı su kuyusu bulunuyor. Tersaneye bitişik, kayaya oyulmuş bir depo da tavanındaki bir delikten ışık alıyor. Tersaneye kuzeybatıdaki eski limandan, yuvarlak kemerli ve oldukça dar bir kapıdan giriliyor. Kapının yaklaşık dört metre üzerinde beş satırlık kabartma bir kitabe var ve Alaeddin Keykubad'ı karanın ve iki denizin sultanı olarak övüyor. Kitabenin ilk satırında, iki rozetin ortasında sultanın arması görülüyor. Kapının sağındaki çıkıntılı bölüm küçük bir mescit, solundaki beş pencereli oda ise tersane memurlarının yazıhanesiydi. Belediyenin anlatımına göre burası yalnızca gemi yapılan ya da gemilerin kışı geçirdiği bir barınak değildi. Onarım, yelken ve donanım işleri, demir işlikleri, idari birimler ve depolarla kalıcı bir tersane olarak çalışıyordu. Surların içinde iki kuleyle korunan bir yapı topluluğunun parçası olması, korsanlara ve düşman donanmalarına karşı güvenli bir üs sağlıyordu. Piri Reis'in 16. yüzyıl başında yazdığı Kitab-ı Bahriye kenti, tersaneyi ve limanı anlatır. Selçuklulardan sonra Karamanoğulları ve Alaiye Beyleri döneminde tersane çalışmaya devam etti, Osmanlı döneminde de burada gemi yapıldı. Tersanede tekne yapımı ve onarımı 1960'lı yıllara kadar sürdü. Yapı 1945-1950 arasında ve 2002'de kapsamlı onarım gördü, 1999'da korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildi. Bugün denizcilik ve gemi yapımını anlatan bir müze olarak gezilebiliyor. Girişten itibaren gözlerin içinde ahşap bir yürüyüş yolu ilerliyor. Birinci gözde antik dönemden bir vinç, ikinci gözde Osmanlı donanmasında ikmal için kullanılan hızlı bir yelkenlinin kaplaması yapılmamış iskeleti ile bir direk ve seren sergileniyor. Üçüncü gözde ana direk, gemi yapım aletleri ve tatlı su kuyusu, dördüncüde antik çağ çıpaları, beşincide yön bulmada kullanılan aletler yer alıyor. Tersanenin hemen yanında, onu korumak için yapıldığı düşünülen Tophane duruyor. Antalya Valiliği'nin yayınına göre 14 x 12 metre ölçülerinde, dikdörtgen planlı bir yapı ve o da Alaeddin Keykubad döneminin eseri. Ziyaret saatleri ve giriş ücreti için güncel bilgiyi Alanya Belediyesi'nin sitesinden kontrol edin. Kızıl Kule ile aynı gezide görülebilir; beş kemerli cepheyi bütün olarak görmek için ise denizden bakmak en iyisidir. Gözlerin içi serin ve yarı loş, zemin yer yer kaya ve çakıl olduğundan kaymayan ayakkabı giyin.