Akköprü

Akköprü, Yenimahalle'nin Varlık Mahallesi'nde, Ankara Çayı'nın üzerinde duran ve şehrin bugüne ulaşmış en eski köprüsü sayılan Selçuklu yapısıdır. Köprünün Arapça kitabesi yapım tarihini 619 yılının Rebiülahir ayı olarak verir; bu da 1222 yılına karşılık gelir. Bugün metro durağına adını veren, etrafı geniş caddeler ve yeni yapılarla çevrili bu taş köprü, Ankara'nın kervan yollarına bağlı olduğu yüzyılların sessiz bir tanığıdır. Kim yaptırdı Kaynaklar köprünün banisi konusunda iki farklı vurgu yapar. Semavi Eyice'nin TDV İslam Ansiklopedisi maddesi, kitabeye dayanarak köprünün Sultan I. Alaeddin Keykubad tarafından yaptırıldığını yazar. Kültür Envanteri ve Vikipedi ise yapıyı, sultan adına dönemin Ankara valisi Kızıl Bey'in yaptırdığını belirtir. İki bilgi birbirini dışlamaz; kitabe sultanın adını taşır, inşaatı ise şehrin Selçuklu yöneticisi üstlenmiştir. Kültür Envanteri'ndeki kayda göre üç satırlık kitabe yapıyı Sultan Keyhüsrev oğlu Ebu'l Feth Keykubad adına anar. Köprünün üzerinde ikinci bir kitabe daha vardır, ancak Eyice'ye göre o yazıt okunamamıştır. Eyice'nin kaynakçası, kitabenin 1928'de Mübarek Galib'in Ankara kitabeleri üzerine yayımladığı eserde ele alındığını gösterir. Köprü, Gönül Öney'in 1971 tarihli Ankara'da Türk Devri Yapıları kitabında da Selçuklu döneminin şehirdeki yapıları arasında incelenmiştir. Yol ve su Köprü, Ankara'yı öteki şehirlere bağlayan eski kervan yolunun, kaynakların deyişiyle Bağdat ticaret yolunun Ankara kavşağında kurulmuştur. Kültür Envanteri yapının İncesu, Hatip ve Çubuk çaylarının birleştiği noktada durduğunu kaydeder; bu suların birleşmesiyle oluşan akarsu bugün Ankara Çayı adıyla anılır. Osmanlı döneminde köprü yalnızca kervanların değil, askere ve hacca gidenlerin de uğurlandığı ve yola çıktığı yer olarak bilinirdi. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Yenimahalle tanıtımı da köprüyü ilçenin en büyük akarsuyu üzerinde, kentin tarihine tanıklık eden bir yapı olarak öne çıkarır. Adı Türkçede beyaz köprü anlamına gelir ve İngilizce Vikipedi'ye göre çevresindeki semt de köprüden ötürü Akköprü diye anılır. Kültür Envanteri'nde köprünün 1925, 1927 ve 1935 yıllarında çekilmiş eski fotoğrafları ile 1931 tarihli bir çizimi yer alır; bu görüntüler köprünün henüz kır manzarası içinde durduğu yılları gösterir. Erken Cumhuriyet yıllarında köprünün resmi, 1927 ile 1937 arasında dolaşımda kalan beş liralık banknotun arka yüzüne basılmıştı. Taş ve kemerler Eyice'nin verdiği ölçülere göre köprü yedi gözlüdür, 77 metre uzunluğunda ve 7 metre genişliğindedir. Ortadaki en büyük ve en yüksek göz 10 metre açıklığa sahiptir, öteki gözler iki uca doğru gittikçe alçalır ve küçülür. Kemerlerin hepsi sivridir. TDV maddesi ve Türkçe Vikipedi ana malzemeyi düzgün yontulmuş andezit olarak tanımlar; Kültür Envanteri ise kesme bazalt ve Ankara taşından söz eder, yani iki koyu renkli volkanik taş arasında kaynaklar ayrışır. Örgünün arasında İlkçağ'dan kalma, üzeri işlemeli ya da yazılı devşirme taşlar da kullanılmıştır; yakından bakarken taşların renk ve yüzey farkını izlemek bu yüzden ilginçtir. Batı yüzünde, biri büyük ölçüde silinmiş iki yazıt bulunur. Onarımlar Yapı 8 Ağustos 1959'da tescil edilmiştir. Köprü yüzyıllar içinde birçok kez onarıldığı için özgün biçimi zaman zaman bozulmuş, Eyice'ye göre 1970'teki onarımda bir ölçüde eski görünüşüne döndürülmeye çalışılmıştır. Türkçe Vikipedi 1960'lı yıllarda Karayolları Genel Müdürlüğü'nün yaptığı onarımda beton dolgu kullanıldığını ve köprünün taşıt trafiğine kapandığını yazar. Aynı kaynağa göre güney ucundaki iki göz sonraki düzenlemelerde toprak dolgu altında kalmış, gövde taşları büyük oranda yenilenmiş ve üstü betonla kaplanmıştır. Metal korkuluklar da sonradan eklenmiştir. Nasıl gezilir Köprü bugün yalnızca yayalara açıktır, bu yüzden üzerinden bir uçtan öbürüne yürüyerek geçmek ziyaretin en doğal yoludur. Önce kıyıdan, kemerleri yandan görebileceğiniz bir noktaya gidin; sivri kemerlerin ortadan uçlara doğru alçalışı en iyi buradan okunur. Ardından köprünün batı yüzüne geçip yazıtların yerini arayın. Fotoğraf için yumuşak öğle sonrası ışığı taşın sıcak tonunu öne çıkarır. Akköprü, Ankara Metrosu'nun M1 (Kızılay ile Batıkent arası) hattındaki Akköprü istasyonunun hemen yanındadır; istasyon 29 Aralık 1997'de hizmete girmiştir. Köprü kamusal bir alanda durduğu için giriş ya da bilet gerekmez. Yakın çevrede, Tandoğan yönünde MKE Sanayi ve Teknoloji Müzesi ile Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası aynı gün içinde gezilebilir.