Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi (Alay Köşkü)

Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi, Gülhane Parkı'nın Alemdar Caddesi'ndeki girişinde, Topkapı Sarayı'nın dış surunun köşesinde yükselen Alay Köşkü'nün içinde hizmet veren bir müze kütüphanedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın edebiyat müze kütüphaneleri ağının İstanbul ayağıdır ve 12 Kasım 2011'de açılmıştır. Köşk, Osmanlı hükümetinin merkezi olan Bab-ı Ali'nin tam karşısında durur. Köşkün tarihi Semavi Eyice'nin TDV İslam Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre bu köşede 16. yüzyılın sonunda ahşap bir köşk vardı ve yerin Fatih döneminden beri köşk için tasarlandığı düşünülür. Alay Köşkü adını işlevinden alır. Padişahlar Divanyolu'ndan geçen alayları, esnaf ve yeniçeri geçitlerini buradan izler ve selamlarını alırdı. Bugünkü yapıyı II. Mahmud yaptırdı; tarih ebced hesabıyla 1810 ya da 1819-20 olarak okunur ve ikinci tarih daha yaygın kabul görür. Eyice, tasarımın büyük olasılıkla Balyan ailesinden Krikor Amira Balyan'a ait olduğunu yazar. Köşk, surun köşe burcunun üstüne oturur; içinde yuvarlak bir hünkar salonu, bir sofa ve üç oda bulunur. Salonun üstünü dilimli, soğan biçimli bir kubbe örter. Yedi yarım daire pencerenin kemerlerinde siyah mermer üstüne Keçecizade İzzet Molla'nın on dört satırlık tarih manzumesi yazılıdır. Köşke Gülhane Parkı tarafından geniş bir rampayla çıkılır. Tanzimat'tan sonra alaylar başka güzergahlara kayınca köşk işlevini yitirdi ve 1855'te telgrafhane olarak kullanıldı. 1926'da Atatürk'ün emriyle Güzel Sanatlar Birliği'ne tahsis edildi; daha sonra Eminönü Halkevi'nin oyun salonu oldu. 1938'de Topkapı Sarayı Müdürlüğü'ne bağlandı ve kapsamlı bir onarım gördü. Uzun yıllar Kenan Özbel Halk Sanatları Koleksiyonu burada sergilendi. 2011'de köşk, tarihi kimliğine uygun biçimde yeniden işlevlendirilerek edebiyat müze kütüphanesi olarak açıldı. Koleksiyon Kütüphanenin amacı yazar, yayıncı, okur ve eleştirmeni aynı çatı altında buluşturmaktır. Bakanlığın sayfasına göre raflarda 1000'i aşkın yazarın eserleri ve edebiyat kuramı kitaplarıyla birlikte 7.500'den fazla kitap ile 107 edebiyat dergisinin basılı sayıları bulunur. İngilizce Vikipedi'ye göre yaklaşık elli İstanbullu yazar için ayrı köşeler düzenlenmiştir. Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal, Orhan Pamuk ve Nedim'e ait özel koleksiyonlar vardır. Tanpınar'ın dostlarına yazdığı mektuplar da sergilenir. Salonlarda Nedim, Yahya Kemal Beyatlı, Nazım Hikmet, Necip Fazıl Kısakürek, Aziz Nesin ve Orhan Pamuk gibi yazarların büstleri durur. Kütüphane yalnızca okuma yeri değildir; şiir okumaları, söyleşiler, yazı atölyeleri, ödül törenleri ve geçici sergiler düzenlenir. İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün İstanbul sohbetleri de burada yapılır. Ziyaret Kütüphane hafta içi açıktır; güncel çalışma saatlerini Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü'nün sayfasından kontrol edin. Yapının içinde ziyaretçiler için bir kafe hizmeti vardır. Yuvarlak hünkar salonuna girince önce pencerelerin üstündeki kitabeye ve kubbenin iç süslemesine bakın. Sonra pencerelerden Bab-ı Ali'nin kapısını ve Alemdar Caddesi'ni izleyin; alayların geçtiği yol tam aşağınızdadır. Köşkün dış cephesi, surun taş gövdesi üstündeki sarı badanalı üst kat ve yaldızlı pencere şebekeleriyle Alemdar Caddesi'nden en iyi sabah ışığında fotoğraflanır. Ulaşım ve çevre T1 tramvayının Gülhane durağı köşkün hemen önündedir. Sirkeci Garı ve Marmaray Sirkeci istasyonu birkaç dakikalık yürüyüş mesafesindedir. Gülhane Parkı, İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Çinili Köşk aynı kapıdan girilen komşulardır. Soğukçeşme Sokağı parkın öteki ucundan Ayasofya'ya çıkar. Kütüphaneden çıkıp parkın içinden Sarayburnu'na inerseniz yol sizi Sepetçiler Kasrı'nın önüne getirir.