Adana Müzesi (Müze Kompleksi)

Adana Müzesi, Seyhan ilçesinin Döşeme Mahallesi'nde, kentin eski tren istasyonu çevresinde kurulmuş Milli Mensucat Fabrikası'nın restore edilen binalarında hizmet veren büyük bir müze kompleksidir. Bakanlık kaynakları kompleksi Türkiye'nin en büyük müzesi olarak tanıtır ve endüstri mirasının kamu müzesine dönüştürüldüğü en büyük yapı olduğunu belirtir. Burada iki hikaye üst üste okunur; bir yanda Çukurova'nın binlerce yıllık arkeolojisi, öbür yanda kentin pamuk ve dokuma sanayisinin yüz yılı aşkın geçmişi durur. Müzenin kendi tarihi Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanır. Adana Müzesi 1924'te kurulmuştur ve Türkiye'nin en eski on müzesinden biri sayılır. İlk koleksiyon, çevreden toplanan sütun başlıkları ve lahitlerin Polis Dairesi'nde bir araya getirilmesiyle oluştu. Müze 1928'de Taşköprü'nün başında yer alan ve bugün ayakta olmayan Cafer Paşa Camii'nin medresesinde ziyarete açıldı. 1950'de Kuruköprü'deki yapıya taşınan koleksiyon, 5 Ocak 1972'de Reşatbey'de açılan yeni binada uzun yıllar sergilendi. Zamanla bu bina da eserleri korumaya ve sergilemeye yetmez hale gelince Bakanlık eski fabrikanın müze kompleksine dönüştürülmesine karar verdi ve restorasyon 2013'te başladı. Fabrikanın kendisi de görülmeye değer bir belgedir. Yapı 20. yüzyılın başında Adana'da yaşayan Simyonoğlu ailesi tarafından iplik fabrikası olarak kuruldu; Bakanlığın iki ayrı tanıtım metni kuruluş yılını 1906 ve 1907 olarak farklı verir. Tesis 1927'den itibaren Milli Mensucat Fabrikası adıyla çalıştı ve 1980'li yıllarda üretimi durdurdu. Bina 2006'da endüstri mirası olarak tescil edildi. Yazar Orhan Kemal'in bir süre bu fabrikanın muhasebe bölümünde çalıştığı ve buradaki gözlemlerinin "Murtaza" romanına esin verdiği Bakanlık sayfasında anlatılır. Kompleks aşama aşama açıldı. Fabrikanın deposundan dönüştürülen Arkeoloji Müzesi 18 Mayıs 2017'de ziyaretçi kabul etmeye başladı. İkinci aşamada iki büyük hangar mozaik salonuna çevrildi ve 2018'de açıldı. Kent, Tarım ve Sanayi bölümleri 2023'te, sinema, edebiyat, müzik ve spor bölümleri 2024'te eklendi. Bakanlık verilerine göre müze envanterinde 53.697 eser kayıtlıdır ve bunların küçük bir bölümü, tematik objelerle birlikte yaklaşık 3.365 parça, teşhirde yer alır. Arkeoloji bölümünde insanlığın hikayesi prehistorik dönemden Osmanlı dönemine kadar sekiz salonda kronolojik olarak anlatılır. Tatarlı Höyük, Sirkeli Höyük, Tepebağ Höyük, Misis, Anavarza ve Magarsus kazılarından gelen buluntular bu salonlarda bir araya gelir. En çok dikkat çeken eser, boğaların çektiği bir arabanın üzerinde ayakta duran Fırtına Tanrısı Tarhunda'nın yaklaşık 2,5 metre yüksekliğindeki taş heykelidir. Bu heykel 1998'de Adana'ya bağlı Cine köyünde bir tarlada gömülü olarak bulunmuştur. Anadolu hiyeroglif yazıtlı stel ve Babil steli de aynı bölümde görülür. Bakanlık kaynağına göre Karataş açıklarında denizden çıkarılan bronz bir erkek heykeli de koleksiyonun öne çıkan parçalarındandır. Camlı galeride Roma dönemi lahitleri sergilenir; 1958'de Tarsus'ta bulunan Akhilleus Lahdi'nin uzun yüzünde Truva kahramanı Hektor'un fidye karşılığında geri verilmesi sahnesi işlenmiştir. Mozaik salonu kompleksin en etkileyici bölümüdür. Adana merkez ve ilçelerinde kurtarma kazılarıyla çıkarılan mozaikler, bulundukları yerdeki düzene uygun biçimde zemine yerleştirilmiştir ve toplam alan 850 metrekareyi bulur. Misis'te 1956'da bulunan ve Nuh Tufanı'nı işleyen mozaik kentte kurtarılan ilk mozaik olarak anılır; Misis'teki küçük mozaik müzesi kapatıldıktan sonra bu eserler buraya taşınmıştır. Yumurtalık'taki antik Aigeai kentinde bir Roma villasının tabanında bulunan Hippokampos ve Eros mozaiği, denizatlarına binen Erosları gösteren tasviriyle Türkiye'de bilinen tek örnek olarak tanıtılır. Grekçe bir yazıtla hayvanların barış içinde bir arada yaşadığını anlatan Barış Krallığı mozaiği de salonun önemli eserleri arasındadır. Anavarza ve Yumurtalık'tan gelen iki Tethys mozaiği aynı konunun farklı yorumlarını yan yana görme fırsatı verir. Sanayi ve kent bölümleri fabrikanın üretim ve sosyal alanlarına yerleşmiştir. Kent Müzesi Adana'nın kentleşme sürecini, eski çarşılarını, eğitim tarihini ve meslek gruplarını maket ve canlandırmalarla anlatır. Tarım Müzesi pamuk, karpuz, ayçiçeği, narenciye, karakılçık buğdayı ve şeker kamışı gibi ürünler üzerinden Çukurova ovasının bereketini gösterir. Sanayi Müzesi pamuğun kentin sanayisine katkısını, Milli Mensucat Müzesi ise fabrikanın üretim sürecini makinalar, maketler ve arşiv belgeleriyle ele alır. Kompleks büyük olduğu için en az yarım gün ayırmak doğru olur. Önce arkeoloji salonlarını, ardından mozaik hangarını gezip günü fabrika bölümleriyle bitirmek kronolojiyi korur. Bakanlık tanıtım broşürüne göre müze pazartesi günleri kapalıdır; güncel ziyaret saatlerini ve giriş koşullarını muze.gov.tr üzerinden kontrol edin. Müzeye kent merkezinden dolmuş, taksi ve belediye otobüsleriyle ulaşılır. Taşköprü ve Seyhan kıyısındaki tarihi merkez kısa bir araç yolculuğu uzaklığındadır, bu yüzden müzeyi eski Adana gezisiyle aynı güne koymak kolaydır.