Abide-i Hürriyet

Abide-i Hürriyet, Şişli'de, Hürriyet-i Ebediye Tepesi adıyla anılan yükseltinin üstünde duran mermer bir anıt ve anıt mezarlıktır. İngilizce Vikipedi'ye göre tepe, deniz seviyesinden yaklaşık 130 metre yükseklikle Şişli'nin en yüksek noktasıdır. TDV İslam Ansiklopedisi anıtın Kağıthane vadisine baktığını yazar. Anıt, 1909'daki 31 Mart Olayı sırasında hayatını kaybeden askerlerin anısına dikilmiştir ve İkinci Meşrutiyet döneminin en tanınmış yapılarından biridir. Kaynaklar onu İstanbul'un ilk ulusal anıtı olarak niteler. Anıtın adı bugün Şişli'nin ana caddelerinden birine, Halaskargazi Caddesi'ne paralel uzanan Abide-i Hürriyet Caddesi'ne de verilmiştir. Şişli Belediyesi'nin ilçe tarihçesine göre bu caddenin çevresi 1920'lerden sonra hızla yapılaşmış, 1930'larda dönemin lüks apartmanları burada yükselmiştir. Tarih Anıt için Nisan 1909'da bir proje yarışması açıldı ve yarışmayı Birinci Ulusal Mimarlık akımının öncülerinden Mimar Muzaffer Bey kazandı. Yapım 1909'da başladı, temel Sultan V. Mehmed Reşad tarafından atıldı ve anıt 23 Temmuz 1911'de törenle açıldı. Açılış için padişahın tuğrasını ve tarihleri taşıyan altın ve gümüş madalyalar bastırıldı. Buraya ilk olarak 31 Mart Olayı'nda ölen askerler defnedildi; Türkçe Vikipedi 71, İngilizce Vikipedi 74 asker sayar, yani sayı kaynaklara göre değişir. 1913'te uğradığı suikastta hayatını kaybeden Sadrazam Mahmud Şevket Paşa, anıtın yanına Mimar Kemaleddin Bey'in tasarladığı açık türbeye gömüldü. Talat Paşa'nın naaşı Berlin'deki mezarından getirilerek 25 Şubat 1943'te törenle buraya defnedildi. Midhat Paşa'nın kemikleri 1951'de, Enver Paşa'nınkiler ise 1996'da Tacikistan'dan getirilerek anıt mezarlığa taşındı. Dönemin başka isimlerinden Atıf Kamçıl, Eyüp Sabri Akgöl ve Mithat Şükrü Bleda'nın mezarları da buradadır. Böylece alan, tek bir anıttan çok, Meşrutiyet döneminin hafızasını taşıyan bir anıt mezarlığa dönüşmüştür. Mimari Anıt tamamen mermerden yapılmıştır ve TDV İslam Ansiklopedisi üslubunu neoklasik olarak tanımlar. Üçgen bir arsa üzerine kurulduğu için Muzaffer Bey bütün projeyi üçgen geometrisiyle çözmüştür; köşeleri pahlanmış üçgen platformun üstünde altı köşeli kaide yükselir ve kaideye üç ayrı merdivenle çıkılır. Kaidenin üstünde anıtın gövdesi, havaya doğru ateşlenen bir top namlusu biçiminde göğe uzanır. Namlunun eteğinde orduyu ve donanmayı temsil eden bronz nişanlar bulunur. Kaidenin üç yüzünde altıgen mühürler içine yazılmış şehit adları, V. Mehmed Reşad'ın tuğrası ve onarım tarihleri okunur. Kaidenin altında, on sekiz basamakla inilen üçgen planlı bir mescit ve mezar odası vardır. Bu odada mermer kaplama, bronz kapılar, küçük bir kubbe ve bir mihrap bulunur. Odadaki hatları Hasan Sabri Efendi yazmıştır. Anıtı çevreleyen parkta yollar bir daire içinde beş kollu yıldız biçiminde uzanır ve İngilizce Vikipedi bu düzeni ay yıldız simgesiyle ilişkilendirir. Park üç büyük yolun arasında kaldığı için anıt, çevresindeki trafiğe rağmen kendi içinde sakin bir ada gibidir. Gezi Anıt açık alanda durduğu için dışarıdan her zaman görülebilir; alanın giriş düzeni ve mescidin açık olduğu saatler değişebildiğinden ziyaretten önce güncel bilgiyi kontrol edin. Önce merdivenlerle kaideye çıkıp üç yüzdeki kitabeleri ve altıgen mühürleri okuyun. Sonra Mahmud Şevket Paşa'nın açık türbesine ve çevredeki mezar taşlarına bakın; her biri ayrı bir dönemin yazı ve süsleme anlayışını taşır. Öğle saatlerinde tepeden gelen ışık mermeri düzleştirir; sabah ve ikindi ışığı kaidedeki kabartmaları daha iyi ortaya çıkarır. Tepenin yüksekliği Kağıthane vadisine ve Şişli'nin yüksek yapılarına doğru geniş bir bakış sunar. Ulaşım Anıta en yakın raylı sistem durağı, Abide-i Hürriyet Caddesi üzerindeki M7 Çağlayan metro istasyonudur; istasyon İstanbul Adliye Sarayı'nın kuzeyinde, anıta birkaç yüz metre uzaklıktadır. Şişli-Mecidiyeköy istasyonu (M2 ve M7) ile Mecidiyeköy Metrobüs durağı yaklaşık bir kilometre güneydoğuda kalır; oradan Abide-i Hürriyet Caddesi boyunca yürüyerek gelinebilir. Şişli'deki Atatürk Müzesi ile aynı yarım günde gezilebilir.