Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Yeldeğirmeni'nde Eski Apartmanlar, Duvar Resimleri ve Ayrılık Çeşmesi
Kültürel

Yeldeğirmeni'nde Eski Apartmanlar, Duvar Resimleri ve Ayrılık Çeşmesi

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Kadıköy iskelesine inenlerin çoğu çarşıya ya da Moda'ya yönelir. Oysa iskelenin hemen kuzeyinde, Haydarpaşa Garı'nın arkasındaki yamaçta İstanbul'un en ilginç mahallelerinden biri durur.

Kadıköy, İstanbul
Kültürel
Radar Editör
24 Eylül 2026

Gezi Hakkında

Kadıköy iskelesine inenlerin çoğu çarşıya ya da Moda'ya yönelir. Oysa iskelenin hemen kuzeyinde, Haydarpaşa Garı'nın arkasındaki yamaçta İstanbul'un en ilginç mahallelerinden biri durur. Yeldeğirmeni, Rasimpaşa Mahallesi'nin sınırları içinde, kuzeyde Haydarpaşa Çayırı, doğuda Ayrılık Çeşmesi Mezarlığı, batıda Marmara ile çevrili tepelik bir alana kurulmuştur. Sokaklarında 19. yüzyıl sonundan kalma kagir evler, İstanbul'un ilk apartmanlarından sayılan binalar ve bina boyu duvar resimleri yan yana durur.

Bu gezi sizi iskeleden başlayıp mahallenin doğu ucundaki tarihi çeşmeye kadar götürüyor. Mesafeler kısa, yokuşlar yumuşak; iki üç saat yeter.

Adını Kaybolmuş Değirmenlerden Alan Semt

Semtin adı, bir zamanlar tepede dönen yel değirmenlerinden gelir. İstanbul Valiliği'nin semt rehberine göre I. Abdülhamid şehrin un ihtiyacını karşılamak için buraya dört yel değirmeni yaptırmıştı; kaynaklar bunu padişahın saltanat yıllarına, 1774-1789 arasına yerleştirir. Kadıköy'de değirmen aslında daha eskidir, 17. yüzyılda Evliya Çelebi buradaki yel değirmenlerinin işlediğini yazar. TDV İslam Ansiklopedisi değirmenlerin yüz yılı aşkın bir süre önce ortadan kalktığını not eder. Bugün geriye yalnızca ad kaldı.

Oraya Varmak

Yeldeğirmeni, Kadıköy iskelesine yürüme mesafesindedir; Avrupa yakasından vapurla gelmek en kolayıdır. İskeleden kuzeye, Haydarpaşa yönüne dönüp yokuş yukarı birkaç sokak çıktığınızda mahalleye girersiniz. Raylı sistemle gelecekseniz Marmaray'ın ve metronun Ayrılık Çeşmesi istasyonları mahallenin doğu ucuna iner. Bu durumda geziyi tersinden, çeşmeden iskeleye doğru yapabilirsiniz.

Çayırdan Apartman Sokaklarına

Yeldeğirmeni, yerleşim başlamadan önce Haydarpaşa Çayırı'nın bir parçasıydı. Çayıra adını veren Haydar Paşa, 1524'te ölen bir 16. yüzyıl veziriydi ve kıyıda bir kasır yaptırmıştı. 19. yüzyılda çayır, İstanbulluların sevdiği mesire yerlerinden biriydi.

Mahalleyi değiştiren demiryolu oldu. Haydarpaşa'dan İzmit'e uzanan hat 1874'te açıldı, liman 1903'te hizmete girdi, gar binası da 1906-1909 arasında Alman mimarlar Otto Ritter ve Helmuth Cuno'nun tasarımıyla yapıldı. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre 19. yüzyılın sonunda Haydarpaşa bahçesinden parsellenen araziye çoğu kagir evler yapıldı. Yeldeğirmeni tarafında Yahudi aileler, sahilden yukarı çıkan sokaklarda Rumlar, Ermeniler ve Levantenler oturuyordu. Yerleşim 1800'lerin ikinci yarısında hızlandı ve apartman tipi konut burada şehrin pek çok semtinden önce yaygınlaştı. Bu yüzden Yeldeğirmeni, İstanbul'un ilk apartman dokularından biri olarak anılır.

1934 ile 1947 arasında Kadıköy ile Üsküdar arasındaki tramvay mahallenin ana yolu Karakolhane Caddesi'nden geçiyordu. 1947'de Haydarpaşa Köprüsü yapılınca güzergah değişti ve cadde yeniden mahallenin iç yolu oldu.

Mahallenin hemen yakınında aynı dönemden iki kamu yapısı daha görülür. 1912-1914 arasında mimar Yervant Terziyan'ın yaptığı neoklasik Kadıköy Şehremaneti Binası, o yılların belediye binasıydı. Garın önündeki Haydarpaşa İskelesi ise TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre 1915'te Türk neoklasik üslubunda yapıldı ve Moda İskelesi'ni de tasarlayan Vedat Tek'in eseridir. Bu yapılar, mahallenin apartmanlarının ne kadar hareketli bir dönemde yükseldiğini hatırlatır.

İlk Apartmanların İzinde

Karakolhane Caddesi semtin omurgasıdır; ÇEKÜL Vakfı'nın tanımıyla İskele Sokak ise mahallenin kültür aksıdır ve karakteristik binaların çoğu bu iki hat boyunca toplanır. Vakfa göre mahallede 200 kadar tescilli yapı var. Yürürken başınızı kaldırın; kapı üstlerindeki kabartmalar, cephe süslemeleri ve balkon korkulukları sokak seviyesinden çok daha fazlasını anlatır.

Akif Bey Sokak'taki Valpreda Apartmanı mahallenin en tanınmış yapısıdır. 1909'da Levi Kehribarcı'nın yaptırdığı yedi katlı, on dört daireli bina, İstanbul'da konut olarak yapılan ilk apartmanlardan biridir ve dönemin Art Nouveau etkisini taşır. Kaynaklara göre Haydarpaşa Garı'nın inşaatında çalışan İtalyanlar için yapıldığından İtalyan Apartmanı diye de bilinir. TDV İslam Ansiklopedisi onu Batı üslubundaki heybetli kitlesiyle dönemin en büyük apartmanı olarak anar. Bina bugün de konut olarak kullanılıyor; önünden bakın, izinsiz içeri girmeyin.

Aynı hikayenin başka halkaları da mahallede duruyor. İstanbul Valiliği'nin rehberi, mütareke yıllarında dermatolog Dr. Celal Muhtar'ın yaptırdığı Celal Muhtar Apartmanı'nı ilk Türk apartmanı olarak anar. Alman mühendis ve mimarların lojmanı olarak yapılan Sünget Apartmanı da bu dönemin izidir.

Recaizade Sokak'taki Aziziye Hamamı apartmanlardan daha eskidir. Sultan Abdülaziz döneminde (1861-1876) yapılmış bir çifte hamamdır; kadınlar ve erkekler bölümlerinin kapıları ön cephededir ve iki bölümde de on yedişer kurna bulunur.

Duvarlar Galeriye Dönüşünce

Yeldeğirmeni'nin son on beş yılda bu kadar tanınmasının asıl sebebi apartmanların yan duvarlarıdır. Ağustos 2010'da ÇEKÜL Vakfı ile Kadıköy Belediyesi mahallenin tarihi dokusunu koruyup yaşatmak için bir canlandırma projesi başlattı. Altyapı, cephe iyileştirmeleri, kamusal alanlar ve mahalle örgütlenmesi bu projenin parçasıydı. 2012'de Kadıköy Belediyesi'nin düzenlediği Mural İstanbul festivali ilk duvarını boyadı; İtalyan sanatçı Pixel Pancho'nun Nüzhet Efendi Sokak'taki eseri. Festivalin ilk üç yılında Yeldeğirmeni'nde 16 duvar, 7 yerli ve 9 yabancı sanatçı tarafından boyandı. 2016'ya gelindiğinde festival Kadıköy genelinde 30 kadar cepheyi resimlemişti.

Duvarlardan bazıları uluslararası sokak sanatı çevrelerinde de tanındı. Mariusz Waras'ın M-City imzasıyla 2014'te yaptığı çalışma, o yılın en iyi duvar resimleri listelerine girdi; Fintan Magee gibi tanınmış sanatçıların eserleri de mahallede. Resimler zamanla solar, bazıları tadilat ya da yeni yapılarla kaybolur. Bu yüzden bir listeye bağlı kalmak yerine Karakolhane Caddesi'nden sağa sola açılan sokaklara girip yukarı bakarak yürüyün.

Ayrılık Çeşmesi ve Rasimpaşa Camii

Mahallenin doğu ucunda, Karacaahmet Mezarlığı'nın uzandığı yerde Ayrılık Çeşmesi durur. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre kapı ağası Gazanfer Ağa tarafından Aralık 1602'de yaptırıldı, 1741'de kapı ağası Ahmed Ağa, 1921-22'de ise Dürriye Sultan'ın ruhu için onarıldı. Adı buradaki uğurlamalardan gelir. Doğuya sefere çıkan ordu, Anadolu'ya tayin edilen paşalar ve Mekke'ye giden surre alayları Haydarpaşa Çayırı'nın kenarındaki bu çeşmeden uğurlanır, uğurlayanlar da burada ayrılırdı. Küfeki taşından sade bir yapıdır; kemerine ve tomurcuk motifli taş saçağına yakından bakın. Çeşme 1940'larda toprağa gömülmüş, yol seviyesi indirilince yeniden açığa çıkmış, kapsamlı restorasyonu 2018'de tamamlanmıştır. Marmaray ve metro istasyonları da adını ondan alır.

Kır Kahvesi Sokak'taki Rasimpaşa Camii mahallenin camisidir. Valiliğin rehberine göre 1835'te mescit olarak yapılmış, 1905'te camiye dönüştürülmüştür; TDV İslam Ansiklopedisi yapıyı Türk neoklasik üslubuyla anar. Ziyaret ederken namaz vakitlerini gözetin, ayakkabılarınızı girişte çıkarın, omuz ve dizleri kapatan kıyafet giyin, kadınlar başlarını örtsün ve içeride sessiz kalın.

Yürüyüş Önerisi

Kadıköy iskelesinden başlayın, kuzeydeki sokaklardan yukarı İskele Sokak'a ve Karakolhane Caddesi'ne çıkın. Caddenin iki yanındaki ara sokaklarda duvar resimlerini arayın; Nüzhet Efendi Sokak'ı atlamayın. Akif Bey Sokak'ta Valpreda Apartmanı'na, Recaizade Sokak'ta Aziziye Hamamı'na uğrayın. Kır Kahvesi Sokak'taki Rasimpaşa Camii'nden sonra doğuya, Ayrılık Çeşmesi'ne yürüyün. Buradan Marmaray'a binerek günü bitirebilir ya da Kadıköy'e yürüyerek dönebilirsiniz. Dönüşte Haydarpaşa Garı'nın cephesine rıhtım tarafından bakmayı unutmayın.

Mevsim ve Saat

Yeldeğirmeni her mevsim gezilir; mesafeler kısa olduğu için kapalı havada bile rahat bir yürüyüştür. Sokaklar dar, binalar yüksek olduğundan duvar resimlerini fotoğraflamak için güneşin tepede olduğu saatler daha elverişlidir. Hafta sonları mahallenin kafeleri kalabalıklaşır; sessiz bir gezi için hafta içi sabahları seçin.

Pratik Notlar

  • Burası insanların yaşadığı bir mahalle. Apartman girişlerine ve avlulara izinsiz girmeyin, pencerelere doğru fotoğraf çekerken özen gösterin.
  • Duvar resimleri kalıcı değildir; gördüğünüz eser bir sonraki gelişinizde yenilenmiş olabilir.
  • İBB Şehir Tiyatroları'nın Haldun Taner Sahnesi mahallenin kıyısında; akşam bir oyunla günü bitirmek isterseniz programı resmi sitesinden kontrol edin.
  • Bu geziyi Haydarpaşa Garı ve Moda ile birleştirerek Kadıköy'de tam bir gün geçirebilirsiniz.

Kaynaklar

Konum - Yeldeğirmeni'nde Eski Apartmanlar, Duvar Resimleri ve Ayrılık Çeşmesi

Gezi Bilgisi
ŞehirKadıköy, İstanbul
TürKültürel
Tarih24 Eylül 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al