Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Yazılıkaya Midas Şehri ve Frig Vadisi
Tarihi Mekanlar

Yazılıkaya Midas Şehri ve Frig Vadisi

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Eskişehir'i trenle gelip Odunpazarı sokaklarında, Porsuk kıyısında yürüyerek tanıyan biri için şehrin asıl derinliği güneyde, volkanik tüf kayalarının arasında başlar.

Han, Eskişehir
Tarihi Mekanlar
Radar Editör
15 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Eskişehir'i trenle gelip Odunpazarı sokaklarında, Porsuk kıyısında yürüyerek tanıyan biri için şehrin asıl derinliği güneyde, volkanik tüf kayalarının arasında başlar. Han ilçesine bağlı Yazılıkaya'da, köy evlerinin hemen yanı başında, Friglerin yaklaşık iki bin altı yüz yıl önce kayaya oyduğu en görkemli cephe durur. Bu yazı o cepheyi, üzerinde kurulduğu Midas Şehri platosunu ve çevresindeki Frig Vadisi'ni günübirlik bir gezi olarak anlatıyor.

Friglerin tören kenti

Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Frig krallığının siyasi merkezinin Gordion olduğunu, Midas Şehri'nin ise krallığın başlangıcından itibaren en önemli inanç ve tören merkezi olarak kabul edildiğini yazıyor. Yerleşim, Yazılıkaya Vadisi'nin güney ucunda, köyün hemen batısında yükselen sarp tüf platosunun üzerinde kurulmuş. Müdürlüğün verdiği ölçülere göre plato yaklaşık 650 metre uzunluğunda ve 320 metre genişliğinde; vadi tabanından yüksekliği 60 ile 70 metre arasında değişiyor. Frig döneminde kentin surla çevrili olduğu düşünülüyor, ama bugün sur duvarından yerinde kalmış tek bir taş yok. Onun yerine kayaların belirli noktalarında basamak biçiminde kesilmiş temel yuvaları görülüyor ve bunlar kimi yerde birden fazla tahkimat olduğunu düşündürüyor.

Platoyu daha yüksekte duran kaleler koruyordu. Kaynak bu kaleleri Akpara Kale, Pişmiş Kale, Gökgöz Kale ve Kocabaş Kale olarak sayıyor; hepsi vadiye batıdan ve kuzeyden ulaşan yolları gözetleyecek noktalara kurulmuş. Krallık siyasi olarak yıkıldıktan sonra da Midas Şehri terk edilmemiş; müdürlüğe göre Frig kaya yapıları Hellenistik ve Roma dönemlerinde bazı eklerle kullanılmaya devam etmiş. Yazılıkaya ören yeri Dünya Mirası Listesi'ne aday gösterilmesi uygun görülen alanlar arasında anılıyor.

Oraya varmak

Yazılıkaya, Eskişehir kent merkezinin güneyinde, kaynaklara göre 75 ile 80 kilometre uzaklıkta. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yerleşime Çifteler'den yaklaşık 39, Seyitgazi'den yaklaşık 30 kilometrelik asfalt yolla ulaşıldığını yazıyor. Bu gezi bir araçla planlanmalı; kırsal güzergahlarda düzenli toplu taşıma seçeneklerini yola çıkmadan yerel kaynaklardan kontrol edin. YHT ile Eskişehir'e sabah varan biri, araçla öğleden önce vadiye ulaşıp akşam şehre dönebilir; gün buna göre planlanmalı.

Midas Anıtı'nın önünde

Köye vardığınızda ilk göreceğiniz yapı, platonun kuzeydoğu eteğinde öne doğru çıkıntı yapan kaya kütlesine işlenmiş Midas Anıtı'dır. Kültür Portalı ve il müdürlüğü onu Frig kaya cephelerinin en görkemli örneği olarak tanımlıyor. Anıt doğuya bakıyor; 17 metre yüksekliğinde ve 16,5 metre genişliğinde, yerden yüksekliği ise 1,20 ile 1,80 metre arasında. Cephe bir tapınak önyüzü gibi işlenmiş: tepede karşılıklı iki daire parçasından oluşan bir akroter, altında geometrik motiflerle kaplı alınlık ve cephe duvarı var. Merkezdeki büyük niş bir kapıyı simgeliyor. Kaynaklara göre törenler sırasında bu nişe Ana Tanrıça Matar'ın heykeli yerleştiriliyordu.

Anıtın adı üzerindeki yazıttan geliyor. Sol üstte, düzleştirilmiş ana kayaya kazınmış 11 metrelik birinci yazıtta Midai sözcüğü okunuyor ve köylüler de yazıtlar yüzünden kayaya Yazılıkaya demiş; bugün iki ad birlikte kullanılıyor. İngilizce Vikipedi bu yazıtı Ates adlı birinin anıtı Midas'a adadığı bir metin olarak aktarıyor ve Midas'ın unvanlarının da yazıtta geçtiğini belirtiyor. Sağ yan çerçevedeki 4,75 metrelik ikinci yazıtta Baba sözcüğü dikkat çekiyor. Üçüncü yazıt anıtın solundaki küçük nişin içinde, sol duvardan başlayıp arka ve sağ duvarda sürüyor. Müdürlük, yazıtların okunabildiğini ama anlamlarının kesin olarak çözülemediğini vurguluyor.

Anıtın tarihi konusunda kaynaklar aynı şeyi söylemiyor. Kültür Portalı onu MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlerken Türkçe Vikipedi MÖ 600'leri veriyor; İngilizce Vikipedi ise çeşitli işaretlere dayanarak yapımı MÖ 7. yüzyılın ilk yarısı ile ortasına yerleştiriyor. Güvenle söylenebilecek olan, cephenin Frig kaya anıtları dizisinin erken ve en gösterişli örneklerinden biri olduğu.

Cephenin araştırılma öyküsü de ilgi çekici. İl müdürlüğüne göre anıt ilk kez 1800'de W. M. Leake ve arkadaşları tarafından incelendi ve kabataslak bir çizimi yapıldı. 1834'te Charles Texier anıtı inceleyip aslına uygun bir gravürünü hazırladı. 1936 ve 1937'de anıtın önünde kazılar yapıldı; yer yer üç metreye varan dolgu toprağın altından kuzeye doğru eğimli, yaklaşık 17 metreye 19 metrelik bir avlu, güneyinde sütunlu bir galeriye ait kayaya oyulmuş zemin ve dört sütun kaidesi çıktı. Araştırmacılar burada cephe, açık avlu ve galeriden oluşan büyük bir açık hava tören kompleksi bulunduğunu düşünüyor. Anıtın önündeki düzlükte durup avlunun sınırlarını gözünüzde canlandırmak, cephenin ölçeğini kavramanın en iyi yolu.

Platonun üstünde

Anıtı gördükten sonra platoya çıkın. Müdürlük, kentin ana girişinin doğu yönde olduğunu ve ana kayaya açılmış rampalı yolun Kral Yolu olarak bilindiğini yazıyor; rampa boyunca yolu sınırlayan kaya kütlelerinin üzerinde figürlü kabartmalar var. Plato üzerinde ana kayadan yontulmuş anıtsal basamaklı sunaklar, kaya merdivenleriyle inilen ve tonozla örtülü iki tünel, güneybatıdaki alt terasta ise anıtsal kaya sarnıçları görülüyor. Çevredeki sarp kayalarda irili ufaklı cepheler, nişler ve oda mezarlar sıralanıyor. Platonun kenarından vadiye bakınca Friglerin bu kayalığı neden seçtiğini anlamak kolaylaşıyor: her yön gözetim altında.

Midas Anıtı'nın yaklaşık 200 metre güneybatısında, platonun batı eteğinde Bitmemiş Anıt duruyor. Yedi metre yüksekliğinde ve on metre genişliğindeki bu cephede mimari öğelerin boyutları arasındaki orantısızlık, işin planlandığı gibi tamamlanmadan bırakıldığını gösteriyor. Alınlık baklava motifleriyle, geniş friz ise tomurcuk ve palmet motifleriyle bezeli. Yarım kalmış bir cephe, ustaların kayayı hangi sırayla işlediğini görmek için iyi bir fırsat; yontunun nerede durduğuna dikkat edin.

Küçük Yazılıkaya ve vadinin anıtları

Köyden kuzeye, Çatalkaya yönüne yaklaşık 1,7 kilometre gidince yolun batısında Areyastis Anıtı'na varılır. Adını tepe akroterinin sağındaki yazıtta okunan Areyastin sözcüğünden alıyor; yörede Hasanbey Kayası olarak da biliniyor. İl müdürlüğü onu günümüze en sağlam kalan anıtsal cephe olarak tanımlıyor. 5,50 metre yüksekliğindeki ve 4,20 metre genişliğindeki cephenin üçgen alınlığında iki kabartma pencere, çerçevelerinde kare panolardan oluşan bir bezeme dizisi var. Üzerindeki üç yazıt iyi okunuyor, ama anlamları bilinmiyor. Bir not düşelim: il müdürlüğü Küçük Yazılıkaya adını hem bu anıt hem de Bitmemiş Anıt için kullanıyor, yerel tabelaları okurken bu karışıklığı hesaba katın. Yolun karşı yakasında, sarp platoların üzerinde Gökgöz Kale ile Pişmiş Kale'yi görebilirsiniz.

Vakit kalırsa Doğanlı Vadisi'ne uzanın. Çukurca köyünün yaklaşık 500 metre güneybatısında büyük bir kayanın doğu yüzüne oyulmuş Gerdekkaya, iki sütunun taşıdığı üçgen alınlıklı Dor düzeninde bir cephe gösteriyor. İl müdürlüğü onu Hellenistik Çağ'a, MÖ 3. ile 1. yüzyıllar arasına tarihliyor; giriş holünün arkasında iki ayrı kapıdan girilen iki oda var ve yapı Roma ile Bizans dönemlerinde değişikliklerle kullanılmaya devam etmiş. Yazılıkaya'nın Frig cepheleriyle karşılaştırınca aynı vadide yüzyıllar boyunca nasıl farklı mimari dillerin konuştuğu görülüyor.

Frig Yolu'nda yürümek

Yazılıkaya yalnızca bir ören yeri değil, uzun bir yürüyüş yolunun da buluşma noktası. İngilizce Vikipedi'ye göre Frig Yolu, Afyonkarahisar'daki Seydiler'den, Kütahya'daki Yenice Çiftliği'nden ve Ankara'daki Gordion'dan başlayan üç kolun Yazılıkaya'da birleştiği, toplam 506 kilometrelik işaretli bir yürüyüş ve bisiklet rotası. Gönüllü bir ekip yolu yaklaşık beş yıllık bir çalışmayla 2013'te tamamladı ve güzergah uluslararası standartlara göre kırmızı beyaz işaretlerle belirlendi.

Kültür Portalı Frig Vadisi için on günübirlik parkur sıralıyor. Bunlardan Gökbahçe, Oynaş ve Gökçegüney üzerinden Yazılıkaya'ya inen 15,5 kilometrelik parkur, Friglerin tarım alanlarından ve doğal kaya oluşumlarından geçip yürüyüşçüyü doğrudan Midas Anıtı'nın önüne çıkarıyor. Yazılıkaya'nın güneydoğusundan başlayıp ardıç ormanlarıyla kaplı bir tepeyi aşarak Yapıldak köyüne varan 14 kilometrelik parkur ise Bizans dönemi kaya mekanlarına ve Roma ile Bizans dönemlerine ait kabartma bezemeli oda mezarlarına uğruyor. Bir günlük yürüyüş için bu ikisinden birini seçip araç desteğiyle başlangıç noktasına dönmek mantıklı bir plan.

Han'da yer altı galerileri

Dönüşte ilçe merkezine, Han'a uğramaya değer. İl müdürlüğüne göre burada doğal kayaya oyulmuş, kat kat mekanları koridorlarla birbirine bağlanan ve en alt seviyede kuzeyden gelen bir su kanalına ulaşan yer altı galerileri var. Üç odalı bir gömü bölümünün duvar ve tavanlarında rozet, baklava dilimi ve yaprak motifleri görülüyor. Galerilerin ne zaman yapıldığına dair kesin veri yok; müdürlük, uzun süreli bir tehdide karşı savunma amacıyla açıldıklarını ve akla ilk gelen tehlikenin 7. yüzyıldan itibaren artan akınlar olduğunu yazıyor. Kalıntılar, buradaki yerleşimin Roma döneminde büyüdüğünü ve Bizans döneminde askeri bir merkeze dönüştüğünü gösteriyor.

Mevsim ve saat

Midas Anıtı doğuya baktığı için cephe sabah güneşini alır; kabartmaları gölgeleriyle birlikte görmek ve fotoğraflamak isteyenler için öğleden önce vadide olmak iyi bir seçim. Plato ve vadi açık arazi; yaz öğlenlerinde gölge az, bu yüzden şapka ve yeterli su yanınızda olsun. İlkbahar ve sonbahar yürüyüş için en rahat mevsimler. Kışın yollar ve patikalar karla kapanabilir, yola çıkmadan hava durumunu kontrol edin.

Pratik notlar

Ziyaret koşulları ve olası düzenlemeler için Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Kültür Portalı sayfalarını kontrol edin. Kaya yüzeyleri ve basamaklar kaygan olabilir; bileği saran, sağlam tabanlı ayakkabı giyin. Anıtlara tırmanmayın, yazıtlara ve kabartmalara dokunmayın; bu cepheler iki bin yılı aşkın süredir rüzgara ve dona karşı ayakta duruyor. Köyde insanlar yaşıyor, avlulara ve tarlalara girmeden patikaları kullanın. Taşınabilir buluntuları görmek isteyenler, şehre döndüğünde Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi'ne uğrayarak geziyi tamamlayabilir.

Kaynaklar

Konum - Yazılıkaya Midas Şehri ve Frig Vadisi

Gezi Bilgisi
ŞehirHan, Eskişehir
TürTarihi Mekanlar
Tarih15 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al