Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Tortum Vadisi, Şelaleden Göle
Kültürel

Tortum Vadisi, Şelaleden Göle

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Erzurum'dan kuzeye, Artvin'e giden yola çıktığınızda yayla düzlüğü bir süre sonra geride kalır ve yol Tortum Çayı'nın kazdığı derin vadiye iner. Rakım düştükçe manzara değişir; kavaklar, meyve bahçeleri ve sarp kayalıklar başlar.

Uzundere, Erzurum
Kültürel
Radar Editör
19 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Erzurum'dan kuzeye, Artvin'e giden yola çıktığınızda yayla düzlüğü bir süre sonra geride kalır ve yol Tortum Çayı'nın kazdığı derin vadiye iner. Rakım düştükçe manzara değişir; kavaklar, meyve bahçeleri ve sarp kayalıklar başlar. Bu gezinin konusu o vadinin en ünlü iki parçası, Tortum Gölü ile Tortum Şelalesi. İkisi aynı olayın iki yüzü: bir dağ yamacının çökmesiyle önü kapanan bir çay, arkasında bir göl biriktirmiş, sonra o doğal setin üzerinden aşarak bugünkü şelaleyi yaratmış. Bir günü buraya ayırmak, Erzurum'un kışla ve kayakla anılan yüzünün yanında yeşil ve sulu bir başka yüzünü görmek demek.

Bir heyelanın yarattığı manzara

Kültür Portalı ve Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yayınları gölün 1700'lü yıllarda oluştuğunu yazıyor. Türkçe Vikipedi'nin Tortum Şelalesi maddesi olayı yüzyılın ortalarına yerleştiriyor, Tortum Gölü maddesi ise 1791 yılını veriyor; yani kesin tarih konusunda kaynaklar ayrışıyor, ama hepsi aynı mekanizmayı anlatıyor. Kemerlidağ olarak anılan yamaçtan kopan büyük bir kütle, bugünkü Balıklı köyünün batısında Tortum Çayı'nın önünü kesmiş. Çayın suyu bu setin gerisinde birikmiş ve dar, dik yamaçlı bir vadide uzun bir göle dönüşmüş.

Göl, il kültür müdürlüğünün turizm rehberine göre yaklaşık on kilometre uzunluğunda; Kültür Portalı ise vadi boyunca sekiz kilometre uzandığını yazıyor. Genişliği yer yer yalnızca yüz metreye iniyor, en derin noktası da yaklaşık yüz metre. Türkçe Vikipedi gölün iki ayrı çanaktan oluştuğunu, bu iki çanağı su altındaki bir eşiğin ayırdığını ve çayın her yıl taşıdığı malzemeyle gölün dipten yavaş yavaş dolduğunu aktarıyor. Aynı kaynak, 1947 ile 2010 arasında çayın ağzında oluşan deltanın göle doğru dokuz yüz metreyi aşkın ilerlediğini kaydediyor; yani bu manzara hala değişmekte olan bir manzara.

Gölün fazla suyu kuzey ucundaki heyelan setini aştığı yerde Tev Vadisi'ne dökülüyor. Şelale burada doğuyor. Kültür Portalı yüksekliği kırk sekiz, genişliği yirmi bir metre olarak veriyor; il müdürlüğünün rehberi ve Vikipedi genişlik için yirmi iki metre diyor. Suyun düştüğü yerde dev bir kazan oyulmuş. Vikipedi çevre halkının şelaleye kendi dilinde "sudökülen" dediğini de aktarıyor.

Heyelan çayın yolunu da değiştirmiş. Türkçe Vikipedi'ye göre seti aşan sular Çağlayan Dağı'ndan gelen Tev deresiyle birleşiyor, yeni açtığı yaklaşık altı yüz metrelik dar bir boğazı geçtikten sonra eski yatağına kavuşuyor. Şelalenin döküldüğü yatak, aynı kaynağa göre dirençli kireç taşı katmanlarının üzerinden geçiyor; suyun bu kadar dik bir duvar halinde düşebilmesinin nedeni de bu sert katmanlar.

Oraya varmak

Şelale Erzurum'un yaklaşık yüz kilometre kuzeyinde, Uzundere ilçe sınırları içinde. Yol Erzurum-Artvin karayolu; il müdürlüğünün rehberine göre bu yol gölün batı kıyısından geçtiği için araçla gelirken gölü uzun süre yukarıdan izlersiniz. Kültür Portalı şelaleye Uzundere'ye giden toplu taşıma araçlarıyla ulaşılabildiğini yazıyor. Kalkış yeri için kaynaklar farklı garaj adı veriyor; Kültür Portalı batı semt garajını, il müdürlüğünün doğa broşürü doğu semt garajını gösteriyor. Yola çıkmadan önce güncel kalkış yerini ve saatini sorun. Gölün kıyısındaki seyir noktalarına ve göl çevresindeki köylere ulaşmak için araç büyük kolaylık sağlar.

Erzurum'dan gelirken önce gölü, sonra şelaleyi görmek doğal sıradır, çünkü yol gölün boyunca ilerleyip kuzey ucundaki setin yakınından geçer. Dönüşü de aynı yoldan yaparsınız; bu yüzden sabah ışığında gölü, öğleden sonra şelaleyi gezmek, akşam da dönerken gölün batan güneşle değişen rengine bakmak iyi bir plan.

Göl kıyısında ne yapılır

İl kültür müdürlüğünün rehberi yol kenarında gölü yukarıdan izleyebileceğiniz alanlar ve uzun bir cam teras bulunduğunu yazıyor. Durgun bir günde dağların ve bulutların suya yansıması bu noktalardan en iyi görülür. Kültür Portalı, Balıklı köyü önlerinde göle doğru uzanan Bozburun Yarımadası'nın ziyaretçilerin önemli uğrak yerlerinden biri olduğunu, köy yakınındaki ağaçlık alanların da mesire yeri olarak kullanıldığını belirtiyor.

Gölün karşı kıyısındaki elma ve kayısı bahçelerine yol yok; rehber oraya yalnızca sandalla geçilebildiğini yazıyor. Göl üzerinde sandal gezintisi de mümkün. Gölde kafes balıkçılığı yapılıyor; Kültür Portalı alabalık ve aynalı sazan üretildiğini kaydediyor.

Kuş gözlemcileri için asıl adres gölün güney ucu. Kültür Portalı orada küçük bir kuş cenneti bulunduğunu, vadinin yırtıcı kuşların uğrak yeri olduğunu ve Türkiye'de görülen dört akbaba türünün dördünün de burada görülebildiğini yazıyor. Dürbün almayı unutmayın ve kayalık yamaçların üst kısımlarını, özellikle havanın ısındığı saatlerde gözleyin.

Şelalede ne görülür

Şelale alanında izleme balkonu, iki yanda yukarıdan aşağıya inen merdivenler ve aşağıda suyun önünden geçen ahşap bir köprü var. İl müdürlüğünün rehberi merdivenlerle şelalenin altına inilip köprüden izlenebildiğini, öbür taraftaki merdivenlerden de yeniden yukarı çıkılabildiğini anlatıyor. Böylece aynı suyu önce yukarıdan, sonra hemen dibinden görürsünüz. Bahar aylarında sıçrayan su balkondaki izleyicileri ıslatabiliyor; yanınıza ince bir yağmurluk almak isabetli olur.

Merdivenler dik ve basamaklar ıslak olabilir. Kaymayan ayakkabı giyin, küçük çocukların elini bırakmayın ve korkulukların dışına çıkmayın. Aşağıdaki kazana ve hızlı akan suya yaklaşmak tehlikelidir; Kültür Portalı kazanın su sporlarına uygun bir ortam olduğunu yazsa da bu tür etkinlikler ancak yetkili kişilerin gözetiminde yapılmalıdır.

Şelalenin bir enerji tarihi de var. Kültür Portalı ve Vikipedi burada 1952 ile 1960 arasında bir hidroelektrik santrali kurulduğunu aktarıyor. Vikipedi'nin göl maddesi, 1971 ve 1972 yıllarında heyelan setinin üzerine küçük bir bent yapıldığını, gölden hem santrale hem de şelaleye su bırakıldığını kaydediyor. Şelalenin akışının mevsime göre değişmesinin bir nedeni de bu paylaşım.

Mevsim ve saat

Kültür Portalı şelalenin özellikle mayıs ve haziran aylarında bütün görkemiyle aktığını, hazirandan sonra suyun azaldığını yazıyor. Bu, Tortum Çayı'nın kendi rejimiyle de uyumlu: Vikipedi çayın en yüksek akımının mayısta, en düşüğünün ağustosta ölçüldüğünü belirtiyor. Kar sularının eridiği ilkbahar sonu, gürültüsü uzaktan duyulan bir şelale için en iyi dönem. Yaz sonunda şelale incelir, buna karşılık vadideki bahçeler ve göl kıyısı en canlı halindedir.

Öğleden sonra güneşi şelalenin önünde gökkuşağı oluşturabiliyor; il müdürlüğünün doğa broşürü ilkbaharda sık görülen bu gökkuşağını özellikle anıyor. Valilik, şelalenin ışıklandırılarak gece ziyaretine de açıldığını duyurdu; akşam saatlerinde açık olup olmadığını gitmeden önce yerel kaynaklardan kontrol edin.

Uzundere'yi tanımak

Göl ile şelalenin bağlı olduğu Uzundere, kendi başına da yavaş bir gün geçirmeye uygun bir ilçe. Türkçe Vikipedi yerleşimin eski adının Azort olduğunu, Tortum'a bağlı bir bucakken 1987'de ayrı ilçe yapıldığını ve Mart 2016'da sakin kent unvanı aldığını yazıyor. İl müdürlüğünün turizm rehberi de Uzundere'yi Türkiye'nin on birinci sakin kenti olarak anıyor; bu unvan yerel ürünü, yavaş yaşamı ve çevreyi koruma çabasını öne çıkaran uluslararası bir ağın parçası olmak demek. İlçe merkezi yaklaşık bin yüz metre rakımda; Vikipedi'ye göre vadi içinde kaldığı için fırtına görülmüyor, alçakta yer aldığı için de yıllık yağış az.

Vadide tarihi bir durak arıyorsanız Uzundere'ye varmadan Dikyar mahallesine ayrılan yolun yakınındaki Engüzek Kalesi uygun bir mola. Kültür Portalı kalenin Tortum Çayı'na hakim sarp bir kayalığın üzerinde Orta Çağ'da kurulduğunu, Dikyar yol ayrımındaki köprüden sonra yaklaşık bir kilometre gidilerek ulaşıldığını ve oraya özel araçla gidilebildiğini yazıyor. Kale, Kültür Portalı'na göre bulunduğu köyün adıyla Dikyar Kalesi, Beylikler döneminde kaleyi sağlamlaştıran Akça Bey'e atfen de Akçakale adlarıyla biliniyor. Moloz taş ve horasan harcıyla örülmüş; avlusunda bir sarnıç ve gözetleme kulesi olarak kullanıldığı düşünülen iki katlı bir bölüm, sur dışında da Tortum Çayı'na inen bir tünel var. Yapı 2006'da korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiş. Kayalığa tırmanmadan aşağıdan, yoldan bakmak bile kalenin konumunu anlamaya yeter.

Pratik notlar

Göl kıyısında ve şelale çevresinde mesire alanları var, ama hafta sonları ve bayramlarda kalabalık olur. Hafta içi ve sabah erken saatler daha sakin. Vadide hava Erzurum merkeze göre ılık olsa da akşamüstü serinler; yanınıza bir kat giysi alın.

Sandal gezintisine ya da balık üretim alanlarının yakınına giderken köylülerin bahçelerine ve özel arazilere izinsiz girmeyin. Akbaba ve yırtıcı kuşları izlerken yuvalama alanlarına yaklaşmayın, yüksek ses çıkarmayın.

Yöreden bir tat götürmek isterseniz il müdürlüğünün coğrafi işaret listesinde yer alan Tortum ekşi pestilini arayın. Çöpünüzü geri götürün; bu vadinin güzelliği, büyük ölçüde hala bozulmamış olmasından geliyor. Şelaleye giriş ve ışıklandırma düzeni konusunda güncel bilgiyi ilçe ve il kurumlarının resmi sayfalarından kontrol edin.

Kaynaklar

Konum - Tortum Vadisi, Şelaleden Göle

Gezi Bilgisi
ŞehirUzundere, Erzurum
TürKültürel
Tarih19 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al