
Tekirdağ'da Sürgün Bir Prens, Vatan Şairi ve Köfte
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Tekirdağ, Marmara'nın kuzey kıyısında denize doğru inen yamaçlara kurulmuş bir şehir. Ortaçağ boyunca Rodosto adıyla bilinen kent, Osmanlılar döneminde önce Rodosçuk, 18. yüzyıldan itibaren Tekfurdağı diye anıldı ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında bugünkü adını aldı.
Gezi Hakkında
Tekirdağ, Marmara'nın kuzey kıyısında denize doğru inen yamaçlara kurulmuş bir şehir. Ortaçağ boyunca Rodosto adıyla bilinen kent, Osmanlılar döneminde önce Rodosçuk, 18. yüzyıldan itibaren Tekfurdağı diye anıldı ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında bugünkü adını aldı. Merkezin küçük bir alanında 16. yüzyıldan bir sadrazam külliyesi, Macar ulusal kahramanının sürgün evi, Namık Kemal'in hatırasına kurulmuş bir ev müzesi ve Trak hükümdarlarının mezar buluntularını sergileyen bir müze yan yana duruyor. Hepsini yürüyerek gezip öğlen coğrafi işaretli köftenin tadına bakarak dolu bir gün geçirebilirsiniz.
İstanbul'dan Tekirdağ'a
Tekirdağ'a İstanbul'dan şehirlerarası otobüsle ya da arabayla Marmara kıyısını izleyerek ulaşılıyor. Silivri'yi gezdiyseniz aynı yolun devamı sayılır. Otobüsle gelenler Tekirdağ otobüs terminalinden merkeze giden şehir içi otobüslerle devam edebilir; Kültür Portalı, Namık Kemal Anıtı'na bu yolla ulaşılabildiğini ve anıtın merkezden yürüme mesafesinde olduğunu yazıyor. Sefer saatleri ve süreleri değiştiği için yola çıkmadan firmaların güncel bilgisini kontrol edin. Şehre vardığınızda araç kullanmanıza gerek yok; bu gezideki bütün duraklar merkezde ve birbirine yakın.
Rüstem Paşa Camii ve Bedesteni
Güne şehrin en eski büyük yapısında başlayın. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre Sadrazam Rüstem Paşa'nın yaptırdığı külliye cami, medrese, kütüphane, çifte hamam, bedesten, kervansaray ve imaretten oluşuyordu. Taçkapıdaki kitabe Rüstem Paşa'nın adını ve 1553 yılını veriyor; ikinci bir kitabe caminin 1841'de Sultan Abdülmecid tarafından onarıldığını bildiriyor. Mimar Sinan'ın eserlerini sayan kaynaklarda külliyenin yalnızca cami, medrese, imaret ve kervansarayı geçiyor. Bu yüzden bütün yapıların onun elinden çıkmadığı ve farklı zamanlarda tamamlandığı düşünülüyor. Bugün ayakta kalanlar cami ile bedesten; öteki yapılar kısmen ya da tamamen ortadan kalkmış.
Kare planlı, tek kubbeli cami düzgün kesme taştan yapılmış. Önünde çift revaklı bir son cemaat yeri, kuzeybatısında yaklaşık 34 metre yüksekliğinde tek şerefeli bir minare var. Girişte sedef ve fildişi kakmalı ahşap kapı kanatlarına bakın. İçeride kubbenin kenarlarını ve göbeğini süsleyen çiçek ve çelenk motifli alçı kabartmalar Abdülmecid dönemine ait; bunlar yapılırken caminin ilk kalem işleri kaybolmuş. Mukarnaslı mihrabı ve geometrik motiflerle süslü sade mermer minberi inceleyin. Avludaki beş mermer sütunlu şadırvan da aynı onarımda eklenmiş.
Caminin batısındaki bedesten, iki kalın paye üzerine oturan altı kubbeli, yaklaşık 25,5 x 19 metrelik bir yapı. Dört yönde birer kapısı var; kuzey cephesinde üç sıra tuğla ile bir sıra kesme taşın dönüşümlü dizildiği duvar örgüsü dikkat çekiyor. Planı ve altı kubbeli örtüsüyle Gelibolu, Bergama, Tosya ve Saraybosna'daki bedestenlere benziyor. Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün notuna göre caminin Marmara'ya bakan cephesinde Valilik bedesten havasında bir çarşı da yaptırmış. Caminin yaklaşık 5,5 metre aşağısında kalan medreseden bugün yalnızca beden duvarları ayakta.
Ziyaretinizi namaz vakitlerinin dışına denk getirin. Omuzları ve dizleri örten kıyafet giyin, kadın ziyaretçiler başlarını örtsün, ayakkabıları kapıda çıkarın ve içeride sessiz olun.
Namık Kemal Evi
Vatan şairi Namık Kemal 1840'ta Tekirdağ'da doğdu. Doğduğu ev bugün yok; Kültür Portalı'na göre 1908'de doğum yerini simgelemek için mermer bir anıt dikildi ve bu anıt bugün Süleymanpaşa Belediyesi binasının bahçesinde duruyor. Ortacami Mahallesi'ndeki Namık Kemal Evi ise Tekirdağ İl Özel İdaresi ile Namık Kemal Derneği tarafından çevredeki eski Tekirdağ evleri örnek alınarak yapıldı ve 21 Aralık 1993'te açıldı.
Geniş bir bahçenin içindeki ahşap görünümlü evde altı oda var. Milli Eğitim Bakanlığının okul dışı öğrenme rehberine göre odalarda Namık Kemal'in ailesine ait fotoğraflar, belgeler, basında çıkan haberler ve eski Tekirdağ fotoğrafları sergileniyor; mutfak, baş oda ve yatak odası yöreye ait eşyalarla döşenmiş, bodrumda bir kütüphane bulunuyor. Misafir odasındaki divanları, çeyiz bohçalarını ve Tekirdağ'a özgü gelinlikleri görmek, eski bir Trakya evinin gündelik hayatını anlamak için iyi bir yol. Rehbere göre giriş ücretsiz; isteyen bağış yapabiliyor.
Tekirdağ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi
Rakoczi Caddesi'nin başındaki müze, 1927'de vali konağı olarak yapılmış bir binada. Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne göre 1967'de kurulan müze bu binaya taşınarak 1992'de Arkeoloji ve Etnografya Müzesi adıyla açıldı. Giriş salonunda Perinthos, yani bugünkü Marmara Ereğlisi başta olmak üzere ildeki antik kentlerden gelen heykeller, steller ve yazıtlar sergileniyor.
Müzenin en çok konuşulan bölümü Trak mezarları. Harekattepe Tümülüsü'nde bulunan ve Odrys hanedanından bir krala ait olduğu belirtilen iskelet, mezar buluntuları ve taçlarla birlikte sergileniyor. Bir Trak prensine ait Naip Tümülüsü'nün mezar odası birebir ölçülerde canlandırılmış; yanında gümüş kaplar, takılar, kandil, kalkan ve şamdandan oluşan mezar eşyaları duruyor. Homeros'un İlyada destanından, Troya Kralı Priamos'un, oğlu Hektor'un cesedini geri almasını anlatan sahnenin resmedildiği krater de kaçırılmaması gereken parçalardan. Üst kattaki etnografya salonunda yöresel kıyafetler, Karacakılavuz el dokumaları ve hareketli mankenlerle canlandırılmış bir Tekirdağ odası var. Bahçede Helenistik dönemden Osmanlı dönemine uzanan lahitler, sütun başlıkları ve mezar taşları sıralanıyor; eskiden Tekirdağ iskelesinde duran Hacı Sayyid Said Çeşmesi de burada.
Rakoczi Müzesi
Aynı Ertuğrul Mahallesi'nde, denize bakan küçük bir tepede Macar ulusal kahramanı II. Ferenc Rakoczi'nin sürgün evi duruyor. Erdel Prensi Rakoczi, 1703-1711 arasında Habsburglara karşı ilk Macar ayaklanmasına önderlik etti; yenilgiden sonra sürgüne gitti. Padişah III. Ahmed'in davetini kabul ederek 1717'de Gelibolu'ya çıktı, Edirne ve İstanbul'da yaşadıktan sonra 1720'de Tekirdağ'a yerleşti ve 1735'te ölümüne kadar burada kaldı. Kelemen Mikes gibi yakınları komşu sokaklara yerleşerek şehirde bir Macar mahallesi oluşturdu.
Kültür Portalı'na göre eski bir Türk evi olan bina Macar Hükümeti tarafından müze olarak düzenlendi ve 25 Eylül 1982'de açıldı; mülkiyeti içindeki eşyalarla birlikte Macar Hükümetine ait. Vikipedi'de özetlenen bilgilere göre üç katlı ahşap ev, 1906'da çizilmiş iç mekan resimlerine dayanılarak yeniden yapıldı ve sergilenen eşyaların çoğu aslına uygun kopyalar. İkinci kattaki konuk odası evin en güzel odası sayılıyor: oymalı ahşap tavanı, renkli camlı pencereleri ve Macar halk motifleriyle boyanmış duvarlarıyla. Mikes'in Türkiye Mektupları'nı yazdığı oda da bu katta. Evin önündeki geleneksel Sekel üslubunda oyulmuş ahşap kapı 2005'te dikildi.
Tekirdağ Köftesi
Öğle yemeği için şehrin adını taşıyan köfteyi deneyin. Türk Patent ve Marka Kurumunun 2020'de Tekirdağ Ticaret ve Sanayi Odası adına tescil ettiği coğrafi işaret belgesi, köftenin yaklaşık bir asır önce Tekirdağ'da bir usta tarafından kendine özgü bir yöntemle yapılmaya başlandığını anlatıyor. Belgeye göre köfte, ilin yerel bitkilerle dolu meralarında otlayan erkek danaların etinden, odun ateşinde pişmiş bayat buğday ekmeği, kırmızı soğan, sarımsak, dana iç yağı, kimyon ve karabiberle hazırlanıyor. Hamur şekil verilmeden önce 18 ila 24 saat soğukta dinlendiriliyor; köfteye elastik yapısını veren bu dinlendirme.
Pişirme de tarif edilmiş: mangal kömürü üzerindeki oluklu sac ızgarada, biraz ayçiçek yağına bandırılıp sürekli çevrilerek sütlü kahve rengini alana kadar. Porsiyon on köfte; yanında acı sos, közlenmiş biber ve domates, dilimlenmiş soğan ve maydanoz gelir. Coğrafi işareti kullanan işletmelerde ibarenin görünür bir yerde bulunması gerekiyor, köfteyi seçerken buna bakabilirsiniz.
Sahilde Akşamüstü
Rakoczi Müzesi'nin bulunduğu tepe denize bakıyor; evin önünden geçen sahil yolu yapılmadan önce ev denize daha yakındı. Günü kıyı boyunca yürüyerek kapatın. Tekirdağ ilinin Marmara'ya yaklaşık 130 kilometrelik kıyısı var.
Önerilen Gün Akışı
- Sabah Rüstem Paşa Camii ve bedesteni gezin.
- Ortacami Mahallesi'ne yürüyüp Namık Kemal Evi'ni ziyaret edin; dönüşte belediye bahçesindeki anıta uğrayın.
- Öğle yemeğinde Tekirdağ köftesi yiyin.
- Öğleden sonra Rakoczi Caddesi çevresindeki Arkeoloji ve Etnografya Müzesi ile Rakoczi Müzesi'ni art arda gezin.
- Akşamüstü sahilde yürüyüp İstanbul'a dönün.
Mevsim ve Saat
Duraklar kapalı mekan ağırlıklı olduğu için Tekirdağ her mevsim gezilebilir. İlkbahar ve sonbahar, sahil yürüyüşünü de rahat yapmak için en uygun dönem. Müzeleri öğleden sonraya koyarsanız sabahın serinliğini açık havadaki cami avlusunda ve yokuşlarda geçirmiş olursunuz.
Pratik Notlar
- Müzelerin açık olduğu günler kaynaklarda farklı yazıyor. Namık Kemal Evi için Kültür ve Turizm Bakanlığı pazar günü kapalı diyor, Milli Eğitim Bakanlığının rehberi her gün açık gösteriyor; pazar günü gidecekseniz önceden arayın.
- Arkeoloji ve Etnografya Müzesi ile Rakoczi Müzesi'nin güncel saatlerini muze.gov.tr ve Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün sitesinden kontrol edin.
- Namık Kemal Evi'ne yiyecek ve içecekle girilmiyor.
- Şehir merkezi yokuşlu; rahat ayakkabı giyin.
Kaynaklar
- TDV İslam Ansiklopedisi, Rüstem Paşa Külliyesi (Tekirdağ) maddesi, https://islamansiklopedisi.org.tr/rustem-pasa-kulliyesi--tekirdag
- Türkiye Kültür Portalı, Rüstem Paşa Bedesteni, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/tekirdag/gezilecekyer/rustem-pasa-bedesteni
- Tekirdağ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Müzeler ve Örenyerleri, https://tekirdag.ktb.gov.tr/TR-75836/muzeler-ve-orenyerleri.html
- Türkiye Kültür Portalı, Rakoczi Müzesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/tekirdag/gezilecekyer/rakoczi-muzesi
- Türkiye Kültür Portalı, Namık Kemal Anıtı, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/tekirdag/gezilecekyer/namik-kemal-aniti-1
- MEB Okul Dışı Öğrenme Ortamları, Süleymanpaşa Namık Kemal Evi Müzesi, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/suleymanpasa-namik-kemal-evi-muzesi-7165
- Türk Patent ve Marka Kurumu, Tekirdağ Köftesi coğrafi işaret belgesi, https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/a280d13c-494e-4e95-abf5-2089e1b3cdfc.pdf
- Vikipedi, Rakoçi Müzesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Rako%C3%A7i_M%C3%BCzesi
- Vikipedi, Namık Kemal Evi Müzesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nam%C4%B1k_Kemal_Evi_M%C3%BCzesi
- Vikipedi, Tekirdağ, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tekirda%C4%9F
