Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Sivrihisar'da Pessinus ve Tarihi Kent
Kültürel

Sivrihisar'da Pessinus ve Tarihi Kent

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Ankara ile Eskişehir arasındaki karayolunda giderken ufukta birden sivri, koyu renkli kayalıklar belirir; ilçeye adını veren de bu kayalardır.

Sivrihisar, Eskişehir
Kültürel
Radar Editör
15 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Ankara ile Eskişehir arasındaki karayolunda giderken ufukta birden sivri, koyu renkli kayalıklar belirir; ilçeye adını veren de bu kayalardır. Sivrihisar Belediyesi, kasabanın Çal Dağı'nın uzantısı olan volkanik bir kaya kütlesinin eteğine kurulduğunu ve gökyüzüne doğru yükselen sivri kayalıkları yüzünden bu adı aldığını yazıyor. Bu gezi, kasabanın güneyindeki Pessinus antik kentiyle başlıyor, sonra tarihi evleri, saat kulesi ve müzeleriyle Sivrihisar'ın kendisini dolaşıyor.

Bir geçiş noktası

Sivrihisar, belediyenin verdiği bilgiye göre Eskişehir'in yüzölçümü en büyük ilçesi. Eskişehir'e yaklaşık 100, Ankara'ya 135 kilometre uzaklıkta ve Ankara, Eskişehir ve İzmir'i bağlayan karayolunun üzerinde; yani İç Anadolu ile Ege arasındaki geçişin tam ortasında. İlçenin büyük kısmı ova görünümünde, en önemli akarsuyu Sakarya Nehri. Kışlar soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kurak geçiyor.

Tarihi çok eskiye uzanıyor. Belediye, Hisarönü ve Balkayası mevkiinde Eskişehir Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü'nün tespit ettiği boyalı kaya resimlerinin bölgede tarih öncesi dönemlerden, Kalkolitik Çağ'dan beri yerleşim olduğunu gösterdiğini yazıyor. Bizans döneminde kasaba Palia, Spalia ve Justinianopolis adlarıyla anılmış, İmparator I. Justinianus zamanında surları güçlendirilmiş. Sivrihisar 1074'te Selçuklu egemenliğine girmiş; Osmanlı döneminde Ankara'ya bağlı bir kaza iken 1915'teki idari düzenlemeyle Eskişehir'e bağlanmış. Kurtuluş Savaşı sırasında işgal edilen kasaba 20 Eylül 1921'de kurtarılmış.

Pessinus'a gitmek

Gezinin ilk durağı kasabanın 13 kilometre güneyinde, Ballıhisar köyünde. Kültür Portalı ve il kültür müdürlüğü Pessinus'un eski Kral Yolu üzerinde kurulduğunu, bugün antik kentin üzerinde köyün durduğunu yazıyor. İngilizce Vikipedi, kentin Sakarya Nehri'ne açılan bir yan vadide, yaklaşık 950 metre yükseklikte bulunduğunu belirtiyor. Ballıhisar'a Sivrihisar'dan araçla kısa sürede varılıyor; gezinin tamamı için bir araç gerekiyor.

Pessinus, antik çağda Frig ana tanrıçası Kybele'nin en önemli kült merkezlerinden biri olarak biliniyordu. İl müdürlüğü, büyük olasılıkla bir göktaşı olan siyah bir taşın burada tanrıçanın gökten inen simgesi sayıldığını ve Romalıların Kartaca'ya karşı savaşta bu taşı MÖ 204'te Roma'ya götürüp Magna Mater, yani Ulu Ana adıyla andığını aktarıyor. Coğrafyacı Strabon da Pessinus'u bölgenin en büyük ticaret merkezlerinden biri olarak anlatıyor.

Kentin kökeni konusunda kaynaklar arasında belirgin bir fark var. Kültür Portalı, antik yazarlara dayanarak kentin MÖ 8. yüzyılda yarı efsanevi Frig kralı Midas tarafından kurulduğunu yazıyor. İngilizce Vikipedi ise 1967'den beri süren arkeolojik araştırmaların kentin en erken MÖ 400 dolaylarında geliştiğini gösterdiğini, Frig dönemine ait geçmişin hala belirsiz olduğunu belirtiyor. Bu yüzden Midas'la ilgili rivayeti bir efsane, kazıların ortaya koyduğunu ise kentin belgelenmiş tarihi olarak okumak doğru olur.

Ören yerinde ne görülür

Bugün ziyaretçinin gördüğü en etkileyici kalıntı tapınak alanı. Kültür Portalı, kentteki görkemli tapınağın İmparator Augustus'un ölümünden sonra yapılmaya başlandığını ve Tiberius döneminde tamamlandığını yazıyor. İngilizce Vikipedi, Ghent Üniversitesi araştırmalarına dayanarak yapının Korint düzeninde, çevresi sütunlarla çevrili bir tapınak olduğunu, bugün yalnızca devasa temellerinin kaldığını ve son araştırmaların onu Kybele tapınağı değil imparator kültüne adanmış bir yapı olarak tanımladığını aktarıyor. 1834'te temelleri bulan Charles Texier onu Kybele tapınağı sanmıştı. Kapak fotoğrafındaki iri kesme taş temeller, bu yapının ölçeğini iyi anlatıyor.

Tapınağın önünde, ortadaki bir merdiveni iki yandan seyirci basamaklarının kuşattığı tiyatro biçimli bir alan uzanıyor; aynı kaynak burada gösterilerin yapıldığını düşündüren izlere dikkat çekiyor. Tiyatronun önündeki sütunlu meydanın ise Hellenistik dönemde, MÖ 2. yüzyılın sonunda yapılmış bir spor ve eğitim yapısı olduğu düşünülüyor. İl müdürlüğü Hellenistik çağda tapınağın onarıldığını, meclis binası, stoa, kanal, tiyatro ve yolların yapıldığını yazıyor. Kentten geçen Kral Yolu güvenilir ve kestirme olduğu için Roma ve Bizans çağlarında da kullanılmış; antik kentin yakınlarında yol kalıntıları hala görülebiliyor.

Kazıların öyküsü uzun. Belçika'daki Ghent Üniversitesi 1967'de başladığı kazıları aralıklarla 2008'e kadar sürdürdü; Kültür Portalı'na göre 2009 ile 2013 arasındaki kazıları Avustralya'daki Melbourne Üniversitesi yürüttü. Kazılarda tapınağın yanı sıra atölyeler, evler, agora ve meclis binası gibi yapılar ortaya çıktı. 1988'de Eskişehir Valiliği'nin desteği ve Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi'nin katkısıyla köyde bir açık hava müzesi düzenlendi. Taş eserlerin bir bölümü bu bahçede, küçük parçalar tek katlı bir yapıda sergileniyor; diğer buluntular Eskişehir'deki müzede. Ören yerinde tapınak temellerinin çevresinde yavaş yürüyün ve açık hava teşhirine mutlaka uğrayın.

Kasabaya dönüş ve saat kulesi

Ballıhisar'dan Sivrihisar'a dönünce ilk iş kasabanın simgesine, Saat Kulesi'ne çıkmak olsun. İl müdürlüğü kulenin 1899'da dönemin kaymakamı Mahmut Bey tarafından yaptırıldığını, kasabanın her yerinden görülsün diye yüksek bir kaya kütlesinin üzerine kurulduğunu yazıyor. Kesme taştan yapılmış kulenin dört yüzünde saat var; haftalık kurmayla çalışıyor ve pirinçten bir tokmakla saat başlarını vuruyor. Belediye, kulenin çevresindeki seyir terasından kasabanın tarihi evlerini ve kayalıklarını kuşbakışı izlemenin mümkün olduğunu, özellikle gün doğumu ve gün batımında manzaranın fotoğrafçıların ilgisini çektiğini belirtiyor.

Tarihi evler ve Zaim Ağa Konağı

Kuleden aşağı inerken tarihi sokaklarda dolaşın. Belediye, eski kent dokusunu büyük ölçüde koruyabilen nadir yerleşimlerden biri olan Sivrihisar'ı tarihi evleriyle bir açık hava müzesine benzetiyor. Bu evlerin en tanınmışı Zaim Ağa Konağı. Belediyenin aktardığına göre geniş bir bahçe içindeki iki katlı konağın altında yarım katlık bir bodrum var; bodrum ve giriş katının duvarları moloz taştan, üst katlar ise ahşap karkas arası tuğla ve kerpiç dolgudan yapılmış. Sokaktan devşirme mermerlerle kaplı iki yönlü bir merdivenle girilen konağın iç sofalı planında köşelere yerleştirilmiş odalar, sedirler, yüklükler ve oyma ahşap kapılar var. Çıtalı tavanlardaki küçük kareler ve stilize çarkıfelek motifleri, dönemin ahşap işçiliğinin iyi bir örneği. Konak, 24 Mart 1922'de Bakanlar Kurulu'nun Ankara dışında ilk kez toplandığı yer olarak da tarihe geçmiş.

Kasabadaki Ulu Camii, 2023'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan ahşap direkli tarihi bir yapıdır.

Kilim Müzesi ve kültür evi

Sivrihisar'ın dokuma geleneğini görmek için Kilim Müzesi'ne uğrayın. Belediye, eski belediye hizmet binasının 2019 Eylül'ünde Türkiye'nin ilk uygulamalı kilim müzesi olarak tamamlandığını ve 2020'de ziyarete açıldığını yazıyor. Yaklaşık 600 metrekarelik iki katlı müzede iki sergi salonu ve 42 sergi alanı bulunuyor; envanter, Sivrihisar ve Eskişehir'in diğer yörelerinde bir yılı aşkın saha çalışmasıyla oluşturulmuş. Müzenin dış cephesindeki ahşaba Sivrihisar kilimlerinden alınan motifler işlenmiş. En önemlisi, ıstar denilen dokuma tezgahlarında kadınların kilim dokuduğunu ve yeni kuşağın bu işi öğrendiğini burada canlı olarak görebilirsiniz. Belediye ilçenin el sanatları arasında beş bacalı kilimi ve incili küpeyi öne çıkarıyor.

Belediyenin Nasreddin Hoca Kültür Evi de 2020'de restore edilerek açılmış. Geleneksel konak mimarisini yansıtan evde yöreye özgü gelenekler, günlük yaşam, el sanatları, yöresel kıyafetler ve mutfak kültürü tematik bölümlerde anlatılıyor. Belediyeye göre ev, 1208'de Sivrihisar'ın Hortu Mahallesi'nde doğan mizah ustası Nasreddin Hoca'nın hayatını ve nüktelerini de tanıtıyor. Hoca'nın hoşgörü ve sağduyuya dayanan fıkraları Anadolu halk kültürünün en sevilen parçalarından biri ve kasabada her yıl Haziran başında onun adıyla şenlikler düzenleniyor.

Heykel bahçesi ve çevre

Kasabanın kayalık yamaçlarında heykeltıraş Metin Yurdanur'un oluşturduğu Açık Hava Heykel Bahçesi var. Belediye, doğal kaya oluşumlarıyla bütünleşen bu alanda sanatçının farklı dönemlerde ürettiği yüzü aşkın heykelin sergilendiğini yazıyor. Eserler arasında Türk tarihi ve kültürünün tanınmış isimlerinin yanı sıra kağnıyla cephane taşıyan Anadolu kadınları ve madenciler gibi isimsiz kahramanlar da yer alıyor. Akşamüstü kayaların rengi değişirken bahçede dolaşmak günün iyi bir kapanışı olur.

Vakti ve merakı olan için iki ek durak var. Böğürtlen köyünün güneyinde, Balkayası denilen kaya kütlesine oyulmuş bir Frig cephesi duruyor; il müdürlüğüne göre benzerlerinden farklı olarak alınlık ve cephedeki geometrik bezemeler koyu kırmızı boyayla yapılmış. Kasabanın yaklaşık 40 kilometre güneyindeki Balıkdamı Kuş Cenneti ise küçük göletler ve geniş sazlıklardan oluşan, yaklaşık 30 bin dönümlük bir sulak alan; il müdürlüğü onu göçmen kuşlar için en önemli konaklama noktalarından biri olarak tanımlıyor.

Pratik notlar

Pessinus ören yeri, açık hava müzesi, kasabadaki müzeler ve konaklar için güncel ziyaret saatlerini Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Sivrihisar Belediyesi'nin sayfalarından kontrol edin. Ballıhisar'da ören yeri ile köy iç içe; evlerin önünden geçerken sakin olun. Saat Kulesi'ne çıkan yol dik ve taşlık, rahat ayakkabı giyin. Bahar ve sonbahar en uygun mevsimler; yazın öğle sıcağında ören yerinde gölge az. Kasabadan kilim ya da küpe almak isterseniz el emeğinin değerini bilen bir alıcı olun.

Kaynaklar

Konum - Sivrihisar'da Pessinus ve Tarihi Kent

Gezi Bilgisi
ŞehirSivrihisar, Eskişehir
TürKültürel
Tarih15 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al