Bursa'nın doğusunda, İnegöl'ün güneydoğusuna düşen dağlık kesimde, Oylat Deresi'nin açtığı bir kanyonun sonunda yer altına inen bir kapı var. Oylat Mağarası, damlataş havuzları ve dev sütunlarıyla Bursa'nın en bilinen mağarası; üstelik yalnız başına değil, orman içinde bir vadi, bir dere ve eski bir fay hattının çizdiği dik kayalarla birlikte geziliyor. Şehirden günübirlik gidilip dönülebilen, yazın serinleten, sonbaharda rengini değiştiren bir doğa gezisi bu.

Oraya varmak

Oylat, İnegöl Kaymakamlığı'na göre ilçe merkezine 27 kilometre uzaklıkta. Türkçe Vikipedi'nin İnegöl maddesi Bursa'ya mesafeyi ortalama 60 kilometre olarak veriyor; Hilmiye maddesi ise köyün Bursa'ya 65, İnegöl'e 20 kilometre olduğunu yazıyor. Araçla gelenler Bursa'dan Ankara yönüne çıkar, İnegöl'ü geçtikten sonra Kaymakamlığın tarifiyle Bursa-Eskişehir karayolunun yedinci kilometresinden Domaniç yönüne döner; yol Oylat tabelalarını izleyerek vadiye iner. Kültür Portalı aynı sapaktan sonra yaklaşık 17 kilometre içeride, Hilmiye köyünün bir kilometre güneyinde olduğunu söylüyor. Toplu taşımayla gidecekler için Kültür Portalı, Bursa'nın Ankara yolu üzerindeki doğu garajından İnegöl otobüslerine binilip ilçeye ve kaplıcaya ulaşılabileceğini yazıyor; İnegöl'den Oylat yönüne giden minibüsün saatini yola çıkmadan ilçe belediyesinden ya da otogardan öğrenin, öğleden sonra seferler seyrekleşir.

Yol İnegöl ovasından çıkıp güneye kıvrıldıkça manzara değişir. Türkçe Vikipedi İnegöl'ün ortalama 295 metre yükseklikte, çevresinin ormanlarla kaplı olduğunu yazıyor; ilçenin bugün mobilyayla anılmasının kökü de bu ormanlarda. Aynı kaynağa göre İnegöl'de önceleri her türlü ahşap eşya üretilirken 1950'lerden sonra küçük atölyelerde mobilya yapımına geçildi. Yani Oylat'a giden yol, ilçenin ekonomisini kuran ormanın içinden geçer.

Vadinin girişinde

Oylat'a varınca ilk göze çarpan, vadinin girişinde halk arasında Sivrikaya denen dik kaya kütlesi. Kaymakamlığa göre bu oluşum eski bir fay hattı ve görülmesi gereken yerlerden biri. İngilizce Vikipedi mağaranın da doğu-batı doğrultulu önemli bir fay üzerinde, mermer bir formasyonun içinde oluştuğunu, kanyon duvarlarının bu noktada 450 ile 500 metreye kadar yükseldiğini yazıyor. Vadi dar, dere hızlı, yamaçlar yapraklı ağaçlarla kaplı; yaz ortasında bile derenin kenarı gölgede kalır.

Vadinin yukarısında Oylat Kaplıcaları var. Kültür Portalı kaplıcanın üç kaynağı olduğunu, Kaymakamlık suyun sıcaklığının 40,5 dereceye ulaştığını yazıyor. Kaplıca tesisleri bu gezinin konusu değil; ama mağaranın yerini tarif etmek için önemli: Kaymakamlık mağarayı kaplıcaların yaklaşık iki kilometre altında, Hilmiye köyü ile kaplıcalar arasında ve Oylat kanyonunun sona erdiği noktada tarif ediyor. Kaplıcadan mağaraya dere boyunca inen yol kısa ve keyifli bir yürüyüş; araçla da gidilebilir.

Mağaranın içinde

Oylat, Türkçe Vikipedi'nin tarifiyle Oylat Deresi'nin batı yamacında, kanyonun yamacına asılı gibi duran, yatay konumlu ve oluşumunu tamamlamış bir fosil mağara. İngilizce Vikipedi ana girişin kanyon tabanından beş altı metre yukarıda olduğunu ve yukarıda üç giriş daha bulunduğunu aktarıyor. Mağaranın uzunluğu konusunda kaynaklar farklı rakamlar veriyor: Kültür Portalı, Türkçe Vikipedi ve Kaymakamlığın kültür sayfası 665 metre, Kaymakamlığın Oylat sayfası ise 750 metre diyor. Fark büyük olasılıkla ölçülen bölümlerin kapsamından geliyor; ikisi de mağarayı Türkiye'nin sayılı büyük mağaraları arasına koyuyor. Kaymakamlık ilçede irili ufaklı 56 mağara bulunduğunu, bunlardan 12'sinin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca tescil edildiğini ekliyor; Oylat bu ailenin en bilineni.

Mağara birbirine bağlı iki kattan ve iki ana bölümden oluşuyor. Kültür Portalı'na göre girişten çöküntü salonuna kadar uzanan birinci bölüm dar galerilerden ibaret; Türkçe Vikipedi bu galerilerin 15 metre yüksekliğinde ve iki ile beş metre genişliğinde olduğunu yazıyor. Burada dev kazanları denen oyuklar ve damlataş havuzları var; suyun yüzyıllar boyunca kaya yüzeyinde bıraktığı izleri yakından görmek için ışığınızı yere ve duvarlara tutun. İkinci bölüm büyük bir çöküntü salonu: iri bloklar ve dev damlataş şekilleri, yani sarkıt, dikit ve sütunlar burada. Türkçe Vikipedi salonun 20 ile 25 metre genişliğinde, 3 ile 15 metre yüksekliğinde olduğunu ve salonun başı ile sonu arasında 93 metrelik bir yükselti farkı bulunduğunu aktarıyor; Kaymakamlık duvar ve perde damlataşlarını da listeye ekliyor. İngilizce Vikipedi'ye göre mağara 2006'da turizme açıldı ve gezi yaklaşık doksan dakika sürüyor. Ayakkabınız kaymasın; zemin nemli, merdiven ve yürüme yolları ıslak olabiliyor.

Mağaranın yaşı ve keşfi

İngilizce Vikipedi mağaranın yaklaşık üç milyon yıllık bir mermer formasyonun içinde, Pliyosen döneminden kalma bir arazide oluştuğunu ve içinde fosiller bulunduğunu yazıyor. Aynı kaynak mağaranın kıvrımlı, menderes biçimli bir plana sahip olduğunu, sarkıt ve dikitlerin renkli olduğunu, salonda iri blokların yanında çakıl, kum ve kil katmanlarının da yer aldığını ekliyor. Bu çökeller bilim insanlarının ilgisini de çekmiş; Türkçe Vikipedi'nin kaynak gösterdiği, Maden Tetkik ve Arama Dergisi'nde 2002 tarihiyle yer alan bir çalışma mağaranın çökel kayalarının sedimantolojisini inceliyor. Vikipedi'nin bilgi kutusu ise keşif yılını 2004, ziyarete açılışı 2006 olarak veriyor; 2002 tarihli çalışma mağaranın bilim çevrelerince daha önce bilindiğini düşündürüyor. Milyonlarca yıllık bu oluşum, gezginler için yine de oldukça yeni bir adres. İngilizce Vikipedi yerli ziyaretçilerin mağarayı yıl boyunca gezdiğini, yabancı ziyaretçilerin ise daha çok haziran ile ekim arasında geldiğini yazıyor.

Mağaranın canlıları da var. Türkçe Vikipedi'ye göre içeride yarasalar, binayaklılar, solucanlar, kelebekler ve guano üzerinde yaşayan küçük canlılar barınıyor. Yarasalara ışık tutmayın, bağırmayın; mağara onların evi. Halk arasında mağaraya "Bursa mağarası" da deniyor; Kaymakamlık bu adın, mağaranın Bursa'ya giden gizli bir yol olduğu inanışından geldiğini yazıyor. Yolun olmadığını biliyoruz; ama 665 metrelik karanlıkta yürürken o inanışın nereden çıktığını anlamak zor değil.

Bir termometre gezisi

Oylat'ın en ilginç yanı, içeri girdikçe değişen havası. Kültür Portalı'nın aktardığı, Türkçe Vikipedi'ye göre 2000 yılı ağustosunda yapılan ölçümler şöyle: mağara önünde sıcaklık 29 derece, nem yüzde 47; girişte 19 derece, yüzde 55; dar galeride 17 derece, yüzde 78; çöküntü salonlarında 14 derece, yüzde 90. Yani yaz ortasında dışarıdan içeriye on beş derecelik bir fark var ve nem neredeyse yağmur gibi. İngilizce Vikipedi dar geçitlerin biraz rüzgarlı olduğunu da ekliyor; katlar arasındaki hava akımını yüzünüzde hissedersiniz. Yanınıza ince bir ceket alın; yazın serinlemek için gelenler bile salonun sonunda üşür. Mağaranın nemli havasının solunum yolu hastalıklarına iyi geldiği söylenir; bu bir halk inanışı, sağlık amaçlı ziyaret için hekiminize danışın.

Orman ve yürüyüş

Mağaradan çıkınca gezi bitmiyor. Kaymakamlığın Oylat sayfası bu vadiye "tertemiz havasını soluyarak yürüyüşler yapıp kuş seslerini dinlemek, çağlayanların köpüklerini seyretmek" için gelinmesini öneriyor. Dere boyunca inen yol en kolay seçenek; Hilmiye köyüne doğru yürüyüp geri dönmek bir iki saatlik, iniş çıkışı az bir gezinti. Kayaların mermer olduğunu aklınızda tutun; ıslakken kaygan. Dere yatağına inmeyin, yağıştan sonra su hızla yükselir.

Sonbahar bu vadinin en güzel mevsimi. Yapraklı orman ekim sonunda sarıdan kızıla döner, dere berraklaşır, kalabalık azalır. İlkbaharda kar suyuyla beslenen dere en gür halindedir; Türkçe Vikipedi'ye göre Oylat'ın kaynakları Uludağ'ın kar sularıyla besleniyor. Yazın mağara serin bir sığınak, kış aylarında ise yolun kar ve buz durumunu önceden öğrenmek gerekiyor.

Mevsim ve saat

Sabah erken gelin. Mağara girişinde hafta sonları ve yarıyıl tatilinde kuyruk oluşuyor; Kültür Portalı Oylat'ı sömestr tatili için öne çıkarıyor. Sabah saatlerinde vadi daha sessiz, kuşlar daha sesli, dere kenarı daha serin. Öğleden sonrayı yürüyüşe ayırın; gün batarken Sivrikaya'nın üstündeki ışık fotoğraf için güzeldir. Mağaranın açılış saatleri ve giriş ücreti değişiyor; güncel bilgiyi İnegöl Belediyesi ve Kaymakamlığın sayfalarından ya da yerinden kontrol edin.

Pratik notlar

Mağara gezisi için düz tabanlı, kaymayan ayakkabı şart; sandalet ve topuklu ayakkabıyla içeri girmeyin. Küçük bir el feneri işe yarar, ama ışığı yarasalara tutmayın. İçeride dokunmayın, taş ve damlataş parçası almayın; bir santimlik damlataş yüzyıllarda oluşuyor. Çocuklarla geliyorsanız merdivenlerde elinden tutun; salonlar arasındaki yükselti farkı 93 metre, yani yürüyüş sandığınızdan daha fazla iniş çıkış içeriyor. Bebek arabası için uygun değil.

Vadide market ve lokanta sayısı az; su ve yiyeceğinizi İnegöl'den alın. Dönüşte İnegöl'e uğrayıp ilçenin adını taşıyan köfteyi tatmak gezinin doğal kapanışı; Kaymakamlık ve Türkçe Vikipedi köftenin yanında İnegöl piyazı ve şırayı da anıyor. Çöpünüzü vadide bırakmayın; mağara ve dere bir doğal alan, işleten kurumun koyduğu kurallara uyun.

Oylat, Bursa'nın büyük şehir gürültüsünden bir saat uzakta, yerin altında ve ormanın içinde geçen bir gün vadediyor. Kabuğunu kırmış bir kanyon, iki katlı bir mağara ve yapraklarını değiştiren bir orman; üçü birden, aynı dar vadide.

Kaynaklar

Türkiye Kültür Portalı, Oylat Mağarası, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bursa/gezilecekyer/oylat-magarasi
Türkiye Kültür Portalı, Oylat Kaplıcaları, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bursa/gezilecekyer/oylat-kaplicalari
İnegöl Kaymakamlığı, Oylat ve Oylat Mağarası, https://www.inegol.gov.tr/oylat
İnegöl Kaymakamlığı, İlçemizde Kültür ve Turizm, https://www.inegol.gov.tr/ilcemizde-kultur-ve-turizm
Vikipedi, Oylat Mağarası, https://tr.wikipedia.org/wiki/Oylat_Ma%C4%9Faras%C4%B1
Wikipedia, Oylat Cave, https://en.wikipedia.org/wiki/Oylat_Cave
Vikipedi, İnegöl, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0neg%C3%B6l
Vikipedi, Hilmiye, İnegöl, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hilmiye,_%C4%B0neg%C3%B6l

Oylat Mağarası ve İnegöl Ormanları

Gezi Hakkında