
Ödemiş'te Yıldız Oteli'nin Odalarından Gölcük'ün Yaylasına
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Ödemiş, Küçük Menderes Ovası'nın doğu ucunda, deniz seviyesinden 123 metre yükseklikte bir ilçe merkezi; hemen arkasında Bozdağlar 2.150 metreyi aşan bir duvar gibi yükseliyor. Bu gezi o duvarın iki katını birleştiriyor.
Gezi Hakkında
Ödemiş, Küçük Menderes Ovası'nın doğu ucunda, deniz seviyesinden 123 metre yükseklikte bir ilçe merkezi; hemen arkasında Bozdağlar 2.150 metreyi aşan bir duvar gibi yükseliyor. Bu gezi o duvarın iki katını birleştiriyor. Aşağıda, çarşının içinde, 1927'de açılmış bir otel binası bugün ilçenin hafızasını saklıyor: Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi, altı bini aşkın eşya, yirmi binden fazla belge ve bir ihtisas kütüphanesiyle Ödemiş'in yüz yılını odalara bölmüş. Yukarıda, bin metreyi aşan bir yaylanın ortasında Gölcük Gölü var; çam ormanının içinde yedi bin yıllık bir set gölü ve kıyısında yazın dolup kışın boşalan bir yayla mahallesi. Sabah müzede başlayıp öğleden sonrayı gölün kıyısında bitirin. Birgi'nin ahşap konaklarına ayrılmış gezi bu rehberde zaten var; bu yazıda Birgi yalnızca yol üstünde bir ad olarak geçecek.
Oraya varmak
Ödemiş'e İzmir'den en keyifli yol demir yolu. TCDD Taşımacılık'ın Basmane-Ödemiş Bölgesel Treni 111,5 kilometrelik hatta her gün karşılıklı altı sefer yapıyor; yolculuk yaklaşık iki saat yirmi dakika sürüyor ve tren ilçe merkezindeki Ödemiş şehir istasyonuna kadar geliyor. Güncel saatler ve ücret için TCDD Taşımacılık'ın e-bilet sitesine bakın. Karayolunda Ödemiş Belediyesi'nin verdiği bilgiye göre İzmir ile ilçe merkezi arasında yarım saatte bir otobüs kalkıyor; ESHOT'un 795 numaralı hattı da Torbalı ile Ödemiş'i bağlıyor. Ödemiş Kaymakamlığı ilçeye giren yedi ayrı karayolu güzergahı sayıyor; Salihli üzerinden gelen yol Bozdağ'ı aşıp ilçeye iniyor, yani kuzeyden gelenler göle şehirden önce ulaşır. Müze ilçe merkezinde, Akıncılar Mahallesi'nde, Mithatpaşa Caddesi'nin başında. Gölcük ise merkeze 18 kilometre; yol Bozdağlar'ın yamacında virajlarla yükselir. Kendi aracınız yoksa toplu taşıma seçeneklerini ve saatlerini Ödemiş Belediyesi'nden yerinde sorun. Kültür Portalı göle iki ayrı yol tarif ediyor: İzmir-Ankara karayolundan Turgutlu ve Sart üzerinden dağı kuzeyden aşan yol ya da Adnan Menderes Havalimanı'ndan Bayındır, Ödemiş ve Birgi üzerinden çıkan yol. İkincisi bu yazının sırasına uyar; önce müzeyi görür, sonra yaylaya çıkarsınız.
Yıldız Oteli'nin odaları
Yıldız Oteli 1926'da inşa edildi ve 1927'de hizmete girdi; ÇEKÜL Vakfı onu Ödemiş'in ilk modern binalarından biri sayıyor, mimarını Mario Efendi adıyla, üslubunu neoklasik olarak veriyor. Ödemiş Belediyesi binayı 2006'da kamulaştırdı; Tarihi Kentler Birliği'nin desteğiyle hazırlanan projeyle restorasyon 2009'da bitti ve proje 2008'de tarihi kentsel bölgeleri özendiren bir yarışmada uygulama ödülü aldı. Müze 25 Şubat 2012'de kapılarını açtı. Vitrayları ve kalem işleri korunan otelin üst katı müze, alt katı ihtisas kütüphanesi ve arşiv olarak düzenlendi; bitişikteki Keçecizade Hanı'nın ayakta kalan bölümü depo, süreli sergi odaları ve müze kahvesi oldu. Toplam kullanım alanı 455 metrekare dolayında: otelde 14 oda ve 4 koridor, handa 1 oda ve 155 metrekarelik bir sergi salonu. Belediyenin sayımına göre koleksiyonda 6.219 taşınır kültür varlığı, 29 fon altında 20.815 belge ve 3.619 kitap var; 406 kişi bağışta bulunmuş. Sergileme oda oda kurulmuş: kunduracı, berber, saatçi, tütün odası, mutfak, çeyiz ve düğün odası, efeler odası, bir de eski haliyle bırakılmış bir otel odası. Yani gezdiğiniz şey yalnızca vitrinler değil, yirminci yüzyıl başında bir ilçe çarşısının ve evinin kendisi. Girişte önce üst kata çıkın, odaları koridor sırasıyla dolaşın, sonra alt kattaki kütüphaneye inin; Küçük Menderes Havzası'nın belge hafızası burada ve araştırmacıya açık. Ziyaret günleri ve saatleri değişebilir; güncel bilgiyi müzenin kendi sitesinden ya da Ödemiş Belediyesi'nden kontrol edin.
Gölcük Gölü
Gölcük, Bozdağlar'ın üstünde, ortalama 1.100 metre rakımlı bir yayla düzlüğünün ortasında duruyor; gölün kendisi kaynaklara göre 1.050 metre dolayında. Vikipedi'ye göre göl bir alüvyal set gölü: tektonik bir çöküntünün önünü vadiden inen malzeme doğal bir setle kapatmış. Ödemiş Belediyesi gölün yaşını yaklaşık yedi bin yıl olarak veriyor. Büyüklüğü için kaynaklar farklı sayılar söylüyor: belediye 0,84 kilometrekare, Vikipedi 0,941 kilometrekare, Anadolu Ajansı yaklaşık 75 hektar yazıyor. Uzunluğu 1.950 metre, en geniş yeri 1.100 metre. Sığ bir göl bu; ortalama derinlik birkaç metre, en derin yeri için 7 ile 10 metre arasında değerler veriliyor. Havzasında gnays, kuvars ve şist var; göl çevresini çam ormanı sarıyor. Belediyenin aktardığı ilginç bir ayrıntı: gölün çamur katmanlarında, günümüzden yaklaşık 3.500 yıl önce Santorini'de patlayan yanardağın ince kül parçacıkları bulunmuş. Yani bu küçük göl, Ege'nin doğa tarihine tanıklık eden bir arşiv. İklim de ovadan başka: Temmuz ortalaması 19, Ocak ortalaması 3 derece; yılda yaklaşık bin milimetre yağış ve ortalama 15 karlı gün. Göl çevresindeki Gölcük Mahallesi, belediyenin ifadesiyle, yaz aylarında yaylada bulunup kış aylarında ovaya taşınan, Türkiye'de belki de tek yerleşim birimi. 2 Haziran 2021'de Resmi Gazete'de yayımlanan kararla göl ve çevresi kesin korunacak hassas alan ilan edildi. Kıyıda yürüyüş yolu ve piknik alanları var, amatör olta balıkçılığı yapılıyor; yazın Ege'nin sıcağından kaçanlar burada serinliyor, sonbaharda kıyıdaki ağaçlar sararınca gölün suyu koyulaşıyor. Kültür Portalı yaylayı doğa turizmi durağı ve spor kulüplerinin kamp yeri olarak anıyor; yüksek irtifa ve serin hava, takımların hazırlık kamplarını buraya çekiyor.
Bozdağ eteği
Gölün kuzeyinde yol Bozdağ yerleşimine çıkar; iki yer arasındaki mesafeyi kaynaklar 5 ile 11 kilometre arasında veriyor, yani yarım günde ikisini de görürsünüz. Bozdağ, Bozdağlar sıradağlarının Ödemiş'e bakan en yüksek zirvesi; Vikipedi 2.159 metre, belediye 2.157 metre yazıyor ve dağ Ege Bölgesi'nin Honaz ve Murat dağlarından sonraki üçüncü yüksek doruğu. Antik adı Tmolos. Türkiye Turizm Ansiklopedisi Bozdağ Yaylası'nı 1.150 metrede, Birgi'nin 22 kilometre kuzeyinde ve Salihli'nin 25 kilometre güneyinde konumlandırıyor; Osmanlı döneminde şehzadelerin yazlık ikametgahı olduğunu, Evliya Çelebi'nin burayı Şehzade Yaylası diye andığını aktarıyor. Belediye yaylanın meşe ve çam ormanı içindeki dinlenme yerlerini sayıyor: asırlık çınarların altındaki Çınarlı Park, Mermeroluk, Şelale Park ve Kırkoluk çeşmesi. Vikipedi'nin Bozdağlar maddesi de Kırkoluklar dinlenme alanını kaynak suyu ve yöre ürünleriyle anıyor; dağın kekik balı ve ıhlamur balı ayrıca ünlü. Kültür Portalı'na göre Bozdağ, 1.400 metredeki kalkış noktasıyla İzmir'in yamaç paraşütü merkezi; uçuşta Tire ve Ödemiş ovaları ayak altında. Kışın yaylada kayak merkezi çalışıyor, Şubat'ta dağcılık şenlikleri düzenleniyor. Yaylanın ürünleri kestane, ceviz, patates ve çam balı; yol kenarındaki köylü tezgahlarında mevsimine göre bulursunuz.
Yürüyüş önerisi
Günü Ödemiş çarşısında, müzede başlatın; bir buçuk saat yeter. Sonra 18 kilometrelik yolla Gölcük'e çıkın ve gölün çevresini yürüyün: kıyı düz, tur bir saatten az sürer, orman kenarındaki bölümde gölge bulunur. Öğle sonrası Bozdağ yerleşimine devam edip Mermeroluk ve Kırkoluk çevresinde soğuk kaynak suyunun başında dinlenin; hava açıksa yaylanın üst kesiminden Küçük Menderes Ovası ayaklarınızın altına serilir. Dönüşte Birgi'den geçen yolu seçerseniz konakların önünden geçersiniz, ama o gezi ayrı bir gün ister. Kuzeye, Salihli yönüne inmek isteyenler için dağ yolu asfalttır; ovaya inince Sart'a, yani Lidya'nın başkentine ulaşılır, Anadolu Ajansı gölden Sart'a 30 kilometre veriyor.
Mevsim ve saat
Gölcük'ün asıl mevsimi yaz sonu ve sonbahar: ovada yaz sıcağı bastırırken yaylada Temmuz ortalaması 19 derece, Ekim'de ise ormanın renkleri döner. Yayla mahallesi kışın büyük ölçüde boşalır; göl kıyısı sessizdir, kar yağdığında yolun durumunu çıkmadan önce sorun. İlkbaharda karlar erirken göl en dolu halindedir. Sabah ışığı gölün doğu kıyısından, ikindi ışığı orman tarafından iyi gelir. Belediyenin verdiği Ocak ortalaması 3 derece olduğuna göre kışın kalın giyinin; yazın bile akşam serindir. Müze için hafta içi sabahı tercih edin, çarşı da o saatte sakindir.
Pratik notlar
- Göl kesin korunacak hassas alan; ateş yakmayın, çöp bırakmayın, kıyı bitkilerine basmayın.
- Yayla ovadan belirgin biçimde serin; yazın bile bir kat fazla giysi alın.
- Müzede fotoğraf kuralını girişte sorun; arşivde çalışmak isteyenler önceden yazsın.
- Trenle geliyorsanız dönüş seferini önceden seçin; günde altı sefer var ve son tren erken olabilir.
- Bozdağ yolunda kestane ve bal satan köylü tezgahları mevsiminde açık; başka bir şey aramanıza gerek yok.
Kaynaklar
- Ödemiş Belediyesi, Gölcük, https://www.odemis.bel.tr/tarihi-merkez/golcuk/26
- Ödemiş Belediyesi, Bozdağ, https://www.odemis.bel.tr/tarihi-merkez/bozdag/25
- Ödemiş Belediyesi, Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi, https://www.odemis.bel.tr/tarihi-merkez/odemis-yildiz-kent-arsivi-ve-muzesi/9
- Ödemiş Belediyesi, Genel Bilgiler, https://www.odemis.bel.tr/sayfa/genel-bilgiler
- Kültür Portalı, Ödemiş Gölcük Gölü, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/izmir/gezilecekyer/odemis---golcuk
- Kültür Portalı, İzmir'de Yamaç Paraşütü, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/izmir/turizmaktiviteleri/yamac-parasutu115824
- ÇEKÜL Vakfı, Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi açılıyor, https://www.cekulvakfi.org.tr/haber/odemis-yildiz-kent-arsivi-ve-muzesi-aciliyor
- Anadolu Ajansı, Kesin korunacak hassas alan ilan edilen Gölcük Gölü, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/kesin-korunacak-hassas-alan-ilan-edilen-golcuk-golu-ziyaretcilerini-bekliyor/2266898
- Türkiye Turizm Ansiklopedisi, Bozdağ Yaylası, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/bozdag-yaylasi
- Ödemiş Kaymakamlığı, Ulaşım Bilgileri, https://www.odemis.gov.tr/ulasim-bilgileri
- Vikipedi, Gölcük Gölü (İzmir), https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6lc%C3%BCk_G%C3%B6l%C3%BC_(%C4%B0zmir)
- Vikipedi, Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96demi%C5%9F_Y%C4%B1ld%C4%B1z_Kent_Ar%C5%9Fivi_ve_M%C3%BCzesi
- Vikipedi, Bozdağlar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Bozda%C4%9Flar
- Vikipedi, Basmane-Ödemiş Bölgesel Treni, https://tr.wikipedia.org/wiki/Basmane-%C3%96demi%C5%9F_B%C3%B6lgesel_Treni
