Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Narman'ın Kızıl Toprağından Oltu Taşına
Kültürel

Narman'ın Kızıl Toprağından Oltu Taşına

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Erzurum'un kuzeydoğusu, il merkezinin yüksek ve açık ovasından çok farklı bir dünya. Coğrafyacılar bu ilçeleri Doğu Karadeniz Bölgesi'ne katıyor; Çoruh havzasına akan çayların vadileri daha alçak, daha ılık ve daha engebeli. Bu gezi o dünyanın iki yüzünü bir araya getiriyor.

Oltu, Erzurum
Kültürel
Radar Editör
19 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Erzurum'un kuzeydoğusu, il merkezinin yüksek ve açık ovasından çok farklı bir dünya. Coğrafyacılar bu ilçeleri Doğu Karadeniz Bölgesi'ne katıyor; Çoruh havzasına akan çayların vadileri daha alçak, daha ılık ve daha engebeli. Bu gezi o dünyanın iki yüzünü bir araya getiriyor. Önce Narman'da, toprağın içindeki demirin kızıla boyadığı kayalar arasında yürüyorsunuz. Sonra kuzeye, Oltu'ya geçip yer altındaki dar galerilerden çıkarılan siyah bir taşın, ustaların elinde nasıl bir takıya ya da tespihe dönüştüğünü izliyorsunuz. Biri doğanın milyonlarca yılda yaptığı işi, öteki insan elinin kuşaklar boyunca öğrendiği bir zanaatı anlatıyor.

Narman, kızıl bir arazi

Narman ilçesi Erzurum'a yaklaşık doksan kilometre uzaklıkta. Türkçe Vikipedi ilçe merkezinin ortalama bin altı yüzü aşkın metre yükseklikte olduğunu, kuzeyinde Oltu, güneyinde Horasan, Köprüköy ve Pasinler ilçelerinin bulunduğunu yazıyor. Aynı kaynak ilçenin uzun süre Mamervan adıyla anıldığını, bugünkü kasabanın eski adının İdi olduğunu ve Narman adının 1954'te ilçe olunca verildiğini kaydediyor.

Peribacaları ilçe merkezinin yaklaşık yedi kilometre güneyinde, Narman-Pasinler yolunun hemen kenarında başlıyor. Kültür Portalı bölgenin kırmızı rengi ve sıra dışı yeryüzü şekilleri nedeniyle "Kırmızı Periler Diyarı" diye anıldığını yazıyor. Oluşumu Bakanlık kaynakları şöyle açıklıyor: akarsuların bir çökelme havzasına taşıdığı malzeme zamanla birikmiş, sonra yağmur ve rüzgar bu kumlu toprağı aşındırarak kuleler ve dar vadiler bırakmış. Kayaların içindeki demirin oksitlenmesi de onlara bugünkü kızıl rengi vermiş. Türkçe Vikipedi tortulları Neojen dönemine ait kumtaşı, çakıltaşı ve miltaşı katmanları olarak tanımlıyor.

Yaş konusunda dikkatli olmak gerekiyor. Kültür Portalı ile il kültür müdürlüğünün yayınları oluşumun günümüzden iki buçuk ile üç milyon yıl önce gerçekleştiğini yazıyor; valiliğin bir haberinde ise çok daha büyük bir rakam geçiyor. Bu yüzden bu yazıda tek bir yaşı kesin bilgi gibi vermiyoruz; Bakanlık kaynaklarının verdiği aralığı esas alın.

Kültür Portalı alanın 2018'de tabiat anıtı ilan edildiğini ve milli park esaslarına göre korunduğunu yazıyor. Valiliğin haberi ise peribacalarının doğal sit alanı ilan edildiğini, bölgede on iki ayrı vadi bulunduğunu ve alanın jeopark olarak tasarlanması için çalışma yapıldığını duyuruyor. Aynı haber yol kenarına bir ziyaretçi binası yapıldığını ve vadinin içinden yürüyerek inilen, yaklaşık bir saatlik bir yürüyüş parkuru bulunduğunu anlatıyor.

Narman'da yürümek

Yol kenarındaki seyir noktasından başlayın ve önce vadinin genel görüntüsüne bakın. Kültür Portalı ile il müdürlüğü bu manzarayı Amerika'daki Colorado kanyonuna benzetiyor; yukarıdan bakınca kızıl yamaçların neden bu benzetmeyi çağırdığını anlarsınız. Sonra patikadan aşağı inin. Zemin kumlu ve gevşek, yer yer kaygan; sağlam tabanlı ayakkabı giyin ve yalnız işaretli yolu izleyin.

Bu kayalar yumuşak olduğu için kolay aşınıyor. Kulelere tırmanmayın, yüzeylerine yazı kazımayın, kenarlardan taş koparmayın; alan tabiat anıtı olarak koruma altında. Gölge çok az. Yaz ortasında öğle saatlerinde yürümek yorucu, yanınıza su ve şapka alın.

Fotoğraf için en iyi zaman günün başı ve sonu. Alçak açılı ışıkta gölgeler uzar ve kulelerin biçimi daha belirgin görünür. Türkçe Vikipedi, Atatürk Üniversitesi'nin düzenlediği şenlik ve sergilerin alanın tanınmasına büyük katkı yaptığını ve yaz aylarında peribacaları şenlikleri düzenlendiğini aktarıyor; gitmeden önce etkinlik takvimine bakmak isteyebilirsiniz.

Oltu'ya geçmek

Narman'dan sonra yolunuz kuzeye, Oltu'ya uzanıyor. Kültür Portalı Oltu'nun Erzurum'a uzaklığını yüz on sekiz kilometre olarak veriyor ve il merkezindeki semt garajından kalkan Oltu araçlarıyla ulaşılabildiğini yazıyor. Türkçe Vikipedi ilçe merkezinin Çoruh'un kollarından Oltu Çayı'nın vadisine kurulduğunu, yaklaşık bin iki yüz yetmiş beş metre yükseklikte olduğunu ve Doğu Anadolu'yu Doğu Karadeniz'e bağlayan transit yolun üzerinde bulunduğunu belirtiyor. Kasabanın üzerinde kayalık bir tepedeki kale yükseliyor; onu uzaktan görmek, Oltu'da nerede olduğunuzu anlamanıza yeter.

Narman'ın kızıl manzarasını sevenler Oltu'da da benzer bir doğa sahnesi bulabilir. İl kültür müdürlüğünün turizm rehberi ilçedeki Gökkuşağı Tepeleri'ni, topraktaki farklı minerallerin ve oksitlenmenin yarattığı kırmızı, sarı, kahverengi ve turuncu katmanlarla tanıtıyor ve bu tepelerin tüf ile tortu katmanlarının uzun süre aşınmasıyla oluştuğunu yazıyor. Rehber burayı özellikle doğa fotoğrafçılarına öneriyor; gitmeden önce yolun durumunu yerel kurumlara sorun.

Oltu taşı nedir

Oltu taşı yalnızca bu ilçenin değil, bütün Erzurum'un simgesi sayılıyor. Oltu Kaymakamlığı taşın yalnız Oltu ve çevresinde çıkarıldığını, çıkarılmasının zor, rezervinin az, işlenmesinin ise kolay olduğunu, yüzlerce ailenin geçimini sağladığını yazıyor. Kaymakamlık taşın, içindeki bitki fosillerinden anlaşıldığı kadarıyla ağaç reçinesi, kil ve linyitin karışımından oluştuğunun tahmin edildiğini de belirtiyor.

Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret belgesi taşı ayrıntılı tanımlıyor. Belgeye göre "siyah kehribar" da denen Oltu taşı, Neojen yaşlı katmanlar içinde, birkaç santimetre kalınlığında mercekler halinde bulunuyor. Genellikle siyah, bazen koyu kahverengi, nadiren gri ve yeşilimsi. Yer altındayken çok yumuşak; hava ile temas edince sertleşiyor, kullanıldıkça da parlıyor. Elle dokunulduğunda kadifemsi bir his veriyor, sürtünmeyle elektriklenip hafif cisimleri çekiyor. Belge sertliğini Mohs ölçeğine göre üç olarak veriyor.

Taş coğrafi işaret olarak mahreç işaretiyle tescilli; belgede başvuru sahibi Oltu Ticaret ve Sanayi Odası, koruma başlangıcı 2012, Resmi Gazete ilanı 2015 olarak yazıyor. Belge, ürünün ayırt edici niteliğinin hammaddesinin Oltu'da çıkarılması olduğunu vurguluyor. Türkçe Vikipedi ayrıca 3213 sayılı Maden Kanunu'nda taşın kıymetli taşlar arasında sayıldığını aktarıyor.

Ocaktan çıkan taş

Taş, kaymakamlığın anlatımına göre ilçenin kuzeydoğusundaki mahallelerde açılan ocaklardan çıkarılıyor. Ocaklara ulaşım zor, açılan galerilerin çapı yetmiş ile seksen santimetre civarında. Çalışma kazma, kürek, murç ve çekiç gibi basit aletlerle yapılıyor; cevher üç ile beş santimetre kalınlığında, sık sık kırılıp kaybolan damarlar halinde. Türk Patent belgesi de taşın galeri denen küçük ocaklardan insan emeğiyle güçlükle çıkarıldığını yazıyor. Türkçe Vikipedi Oltu'da üç yüzden fazla ocaktan söz ediyor.

Ocaklar çalışma alanıdır, gezi noktası değildir. Dar galerilere girmeyin ve izin almadan ocak bölgelerine yaklaşmayın. Taşın doğduğu yeri görmek isteyen için en doğru yol, ilçedeki atölyelerde ustaların anlattıklarını dinlemek.

Atölyede bir taşın yolculuğu

Türk Patent belgesi işlemenin adımlarını sırayla anlatıyor ve atölyede izleyeceğiniz şeyleri tanımanıza yardım ediyor. Usta ham taşı teneke ölçüsüyle ya da kiloyla satın alıyor. Taş sertleşmesin diye kullanılacağı güne kadar yeniden toprağa gömülüyor. Sırası gelen parça, içindeki yabancı maddeler ve çatlaklar gözetilerek seçiliyor, keserle ağaç bir kütüğün üzerinde küçük prizmalar halinde kırılıyor. Bu adım az fire vermek için ustalık istiyor.

Kırılan parçaların keskin köşeleri özel çelik bir bıçakla yontuluyor. Bekleyen taşlar çatlamasın diye nemli bir torbada yeniden toprağa gömülüyor, işlenecek olan da suda tutularak yumuşak haliyle tornaya alınıyor. Son aşama cila. Belge, çuha bezine yağ, tebeşir tozu ve çırtı ağacından elde edilen odun kömürü sürülerek yapılan geleneksel cilayı ve bugün kullanılan keçeli polisaj makinesini birlikte anlatıyor. Parlatılan taş istenirse altın ya da gümüşle birleştirilerek takıya dönüşüyor.

Türkçe Vikipedi bu zanaatın yüzyıllardır genellikle tek kişilik, babadan oğula geçen ev atölyelerinde yürütüldüğünü aktarıyor. İl kültür müdürlüğünün turizm rehberi de işçiliğin babadan oğula öğretilerek bugüne ulaştığını vurguluyor ve taştan tespih, kolye, yüzük, kol düğmesi gibi pek çok ürün yapıldığını sıralıyor. Valilik de ziyaretçilerin Oltu'daki atölyelerde ustalarla tanışıp süreci yakından görebildiğini yazıyor.

Gerçek taşı tanımak

Türkçe Vikipedi, başka yerlerden getirilen ve kısmen benzer özellikler taşıyan taşların Oltu taşı adıyla satıldığını, bunların daha kırılgan olduğunu ve renklerinin farklı olduğunu yazıyor. Bu nedenle bir şey almak istiyorsanız acele etmeyin. Türk Patent belgesi orijinal ürünlerde coğrafi işaretin kullanılacağını, denetimin de Oltu Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda üniversite öğretim elemanları ve ustalar derneği üyelerinden oluşan bir komisyonca yapılacağını belirtiyor. Belgedeki bir ayrıntı da işe yarar: elde işlendiği için tanelerin delikleri simetrik ve keskin kenarlı oluyor.

Mevsim ve pratik notlar

Kışın yollar karlı ve patikalar kaygan olabilir; iki ilçeyi aynı günde görmek için yazın ve sonbaharın uzun günlerini seçin. İlçeler arasında toplu taşıma sınırlı, bu yüzden gezinin tamamı için araç en rahat seçenek.

Oltu'da öğle yemeğinde yörenin sofrasını tadın; il müdürlüğünün rehberi, odun ateşinde yatık şişte pişen cağ kebabının Oltu'nun da aralarında bulunduğu ilçelerde yatık döner diye anıldığını yazıyor. Narman'dan ayrılırken il müdürlüğünün coğrafi işaret listesinde yer alan Narman şeker fasulyesini de arayabilirsiniz. Atölyelerin açık olduğu saatler ve ziyaret koşulları konusunda güncel bilgiyi ilçe kurumlarından alın.

Kaynaklar

Konum - Narman'ın Kızıl Toprağından Oltu Taşına

Gezi Bilgisi
ŞehirOltu, Erzurum
TürKültürel
Tarih19 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al