Kadıköy çarşısından güneye doğru yürüdükçe sokaklar genişler, apartmanların arasından deniz görünmeye başlar ve bir noktada kara, Marmara'ya doğru uzanan bir buruna dönüşür. Moda bu burnun üstüne kurulmuş semttir. Kadıköy merkezi ile Kurbağalıdere arasında kalır ve tarihi yarımadanın tam karşısına bakar. İdari olarak Caferağa Mahallesi'nin sınırları içindedir, ama mahallenin adını kullanan pek azdır; herkes için burası Moda'dır.

Semtin bugünkü kimliğini üç şey belirler: burnu saran sahil yolu, denizin içindeki tarihi iskele ve yokuşlara dağılmış eski köşkler. Bu yazı sizi bu üçü arasında dolaştırıyor. Acele etmeden yürürseniz yarım gün yeter.

Oraya Varmak

Avrupa yakasından geliyorsanız en keyifli yol vapurla Kadıköy'e geçmektir. İskeleden Moda'ya iki seçeneğiniz var. İlki yürümek. Çarşının içinden Moda Caddesi'ne çıkıp caddeyi izlerseniz yirmi dakika kadar sonra burnun ucuna varırsınız. İkincisi nostaljik tramvay. Metro İstanbul'un işlettiği T3 Kadıköy-Moda hattı 1 Kasım 2003'te açıldı. 2,6 kilometrelik hat halka biçiminde döner, Bahariye üzerinden Moda'ya çıkar ve Mühürdar tarafından Kadıköy'e iner. Hatta Almanya'dan getirilmiş eski Tatra vagonları çalışır; Moda ve Moda İlkokulu durakları sizi semtin ortasına bırakır. Bu güzergahta tramvay aslında yeni bir fikir değil; 1934 ile 1966 arasında da Kadıköy ile Moda arasında tramvay işliyordu.

Son yıllarda bir üçüncü yol daha açıldı. Moda İskelesi yeniden vapur yanaştırıyor ve 1 Ocak 2024'ten beri Bostancı, Moda, Karaköy ve Kabataş arasında çalışan bir hat buraya uğruyor. Sefer sayısı az olduğu için güncel saatleri Şehir Hatları'ndan kontrol ederek plan yapın.

Khalkedon'dan Köşklere Semtin Hikayesi

Moda Burnu İstanbul'un en eski yerleşimlerinden birinin kıyısında durur. Kadıköy Belediyesi'nin tarihçesine göre antik Khalkedon kenti bugünkü Moda Burnu ile Yoğurtçu arasında kurulmuştu ve Apollon tapınağıyla tanınıyordu. Kentten yerüstünde gösterilebilecek bir kalıntı kalmadı. İnşaatlar sırasında rastlanan eserler kurtarma kazılarıyla çıkarıldı, bir bölümü bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergileniyor.

Semtin adı da eskidir. Kökeni tartışmalı olsa da 17. yüzyılda Katip Çelebi'nin Cihannüma'sındaki İstanbul haritasında bu kıyı zaten Moda adıyla geçer.

Moda'yı bugünkü haline getiren 19. yüzyıldır. 1857'de İstanbul ile düzenli vapur seferleri başlayınca Kadıköy mevsimlik bir sayfiyeden yıl boyu oturulan bir yere dönüştü. 1870'lerden sonra varlıklı gayrimüslim aileler burnun üstündeki geniş arazilere köşklerini yaptırdı. İzmir'den gelen İngiliz Whittall ailesi bunların en bilinenlerindendi. Aynı yıllarda Mahmut Muhtar Paşa'nın Mermer Konak diye anılan neoklasik konağı yükseldi; bina bugün İstanbul Kadıköy Lisesi olarak kullanılıyor. 1870'te kurulan Saint Joseph Fransız Lisesi de semtin okul geleneğinin başlangıcıdır.

20. yüzyılın başında burnun kıyısına iskele eklendi, 1935'te Moda Deniz Kulübü kuruldu. 1950'lere kadar Moda'da bahçeli köşkler çoğunluktaydı; sonraki on yıllarda bunların bir kısmının yerini apartmanlar aldı. 1990'larda burnun kıyısı dolguyla genişletildi. Bugün sahil yolunun arkasında yükselen dik yamaçlar, denizin bir zamanlar aşındırdığı falezlerdir. Dolgudan önce dalgalar doğrudan onlara vuruyordu ve semtin adını taşıyan plaj da bu dolgunun altında kaldı.

Moda İskelesi

Burnun batı yakasında, kıyıdan denize uzanan bir yolun ucundaki iki katlı beyaz yapı semtin simgesidir. İskeleyi, Haydarpaşa ve eski Kadıköy iskelelerini de tasarlayan mimar Vedat Tek çizdi. Yapım tarihi kaynaklara göre 1916-1917 ya da 1919'dur. Daha önce burada Moda Deniz Kulübü'nün odun deposuna yanaşan teknelerin kullandığı bir çıkıntı vardı. 1904 tarihli bir fotoğraf, bu çıkıntının uzatılıp ucuna kubbeli bir bilet gişesi eklendiğini gösterir.

Yapının dört cephesi birbirinden farklıdır, bu yüzden çevresinde bir tur atmaya değer. Güney cephesinde beş sivri kemer simetrik biçimde sıralanır. Yolcu salonu kapısının üstünde Osmanlıca "Moda" yazan kitabeyi arayın. Karaya bakan kuzey cephesinde üç kemerli kapı ve iki uçta eski bilet gişelerinin sivri kemerli pencereleri durur. Üst kata eskiden olduğu gibi döner merdivenle çıkılır.

İskele 1986'da yolcu azlığı gerekçesiyle seferlere kapandı. Yapı sonraki yıllarda bir yat kulübü, sahil lokantası gibi farklı işlevlerle kullanıldı ve 2015'te tamamen kapatıldı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin restorasyonundan sonra 19 Ağustos 2022'de yeniden açıldı. Üst kat İBB Moda İskele Kütüphanesi, alt kat kitap-kafe olarak düzenlendi. Denize bakan masalarda oturup okumak mümkün; hizmet saatleri için İBB Atatürk Kitaplığı'nın kütüphaneler sayfasına bakın.

Moda Caddesi ve Köşkler

İskeleden geri dönüp Moda Caddesi'ne çıkın; semtin omurgası burasıdır. Caddenin başında, Darüssaade Ağası Cafer Ağa'nın yaptırdığı ve mahalleye adını veren Caferağa Camii durur. Kagir duvarlı, ahşap çatılı bu küçük cami 1900'de Vakıflar tarafından yenilenmiş, banisinin mezarı haziresindedir. İçeri girecekseniz namaz vakitlerinin dışını seçin, ayakkabılarınızı girişte çıkarın, omuz ve dizleri kapatan kıyafet giyin, kadınlar başlarını örtsün ve içeride sessiz kalın.

Caddeden ayrılan sokaklarda eski köşklerin bahçe duvarlarını ve apartmanların arasında kalmış cepheleri göreceksiniz. En çok ziyaret edileni Barış Manço Evi'dir. Kadıköy Belediyesi'nin anlatımına göre Whittall Köşkü diye de bilinen yapı, 1895-1900 arasında Osmanlı Rum Pape'nin tasarımıyla Viktoryen üslupta inşa edildi. Cepheyi çevreleyen hareketli kilit taşları ve çift kanatlı ferforje balkonlar dönemin tipik ayrıntılarıdır. Barış Manço köşkü 1984'te satın alıp aslına uygun biçimde onarttı. Ev daha sonra Kadıköy Belediyesi tarafından müze-eve dönüştürüldü ve 9 Haziran 2010'da açıldı. Müze pazartesi günleri, resmi tatillerde ve bayramlarda kapalıdır; diğer günlerin saatlerini müzenin sitesinden kontrol edin.

Kayıtlarda Moda'da on beşten fazla tarihi köşk sayılır. Piyanist Ayşegül Sarıca'nın yaşadığı 1903 tarihli Arif Sarıca Köşkü bunlardan biridir. Çoğu özel mülktür, bahçe kapısından bakmakla yetinin.

Sahil Boyunca Yürüyüş

Moda'nın asıl keyfi burnu saran sahil yoludur. İskelenin önünden başlayıp burnun ucunu dönerek Kalamış yönüne yürüyebilirsiniz. Bir yanınızda deniz, öbür yanınızda çimenli yamaçlar ve banklar olur. Hava açıksa karşıda tarihi yarımadanın siluetini, güneydoğuda Adalar'ı seçersiniz. Yürüyüşü Yoğurtçu Parkı'nda bitirip Kurbağalıdere'nin denize karıştığı yeri görebilir, Kadıköy'e iç sokaklardan dönebilirsiniz. Acele etmezseniz bu bölüm bir saat kadar sürer.

Kıyıda ve yokuşların başında semtin ünlü dondurmacıları ve çay bahçeleri sıralanır. İskelenin yukarısındaki çimenli yamaca oturup denize karşı çay içmek Moda'da en çok yapılan şeydir.

Yürüyüş Önerisi

Kadıköy iskelesinden başlayın ve çarşının içinden Moda Caddesi'ne çıkın. Caddenin başındaki Caferağa Camii'ne kısa bir göz attıktan sonra caddeyi izleyin, sağa sola açılan sokaklara girip köşklerin bahçe duvarlarına bakın. Barış Manço Evi'ni gezdikten sonra yokuştan sahile, iskeleye inin. Kütüphanenin bulunduğu üst kata çıkıp denize bakın, ardından sahil yolunu burnun ucuna kadar izleyin ve Yoğurtçu Parkı'na doğru devam edin. Dönüşte yorulduysanız tramvayın Moda durağına çıkıp çarşıya tramvayla inebilirsiniz. Müzede ve kütüphanede oyalanırsanız üç dört saatlik bir gezi olur.

Mevsim ve Saat

Moda'nın en güzel saati gün batımıdır. Burun batıya baktığı için güneş, mevsime göre ya tarihi yarımadanın ya da Marmara'nın üstünde batar. Yaz akşamları sahil yolu bu yüzden kalabalıklaşır. Sakin bir gezi istiyorsanız hafta içi sabahları gelin; çay bahçeleri o saatte henüz boştur. İlkbahar ve sonbahar yürüyüş için en rahat mevsimlerdir. Kışın lodoslu günlerde dalgalar sahil yoluna vurabilir, o günlerde denize yakın yürümeyin.

Pratik Notlar

Moda yokuşlu bir semttir; sahilden caddeye çıkan sokaklar diktir. Rahat ayakkabı giyin.
Tramvay halka biçiminde döndüğü için Moda'dan çarşıya dönüşte gelirken geçtiğiniz sokaklardan geçmezsiniz; bu da semtin öbür yüzünü görmek için iyi bir fırsattır.
Barış Manço Evi pazartesi kapalıdır, gezinizi o güne denk getirmeyin.
1927'de açılan Süreyya Operası Bahariye'de, yürüme mesafesindedir. Akşam bir gösteri izlemek isterseniz programı resmi sitesinden takip edin.

Kaynaklar

Vikipedi, Moda (Kadıköy), https://tr.wikipedia.org/wiki/Moda,_Kad%C4%B1k%C3%B6y
Vikipedi, Moda İskelesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Moda_%C4%B0skelesi
İBB Atatürk Kitaplığı, Moda İskele Kütüphanesi, https://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/tr/Kitaplik/Kutuphanelerimiz/IBB-Moda-Iskele-Kutuphanesi/29
Kadıköy Belediyesi, Barış Manço Evi hakkında, https://barismanco.kadikoy.bel.tr/ev-hakkinda
Kadıköy Belediyesi, Kadıköy'ün tarihçesi, https://www.kadikoy.bel.tr/en/kadikoyun-tarihcesi
Metro İstanbul, T3 Kadıköy-Moda Tramvay Hattı, https://www.metro.istanbul/Hatlarimiz/HatDetay?hat=T3
Wikipedia, Moda, Kadıköy, https://en.wikipedia.org/wiki/Moda,_Kad%C4%B1k%C3%B6y
Vikipedi, Kadıköy, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y
İBB Şehir Planlama Müdürlüğü, Kadıköy tarihçesi, https://sehirplanlama.ibb.istanbul/kadikoy-tarihcesi/

Moda'da Burun, İskele ve Köşkler Arasında Bir Gün

Gezi Hakkında