Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Küçükçekmece Gölü Kıyısında Kuşlar, Bathonea ve Yarımburgaz
Kültürel

Küçükçekmece Gölü Kıyısında Kuşlar, Bathonea ve Yarımburgaz

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

İstanbul'un batısında, şehir merkezinden yaklaşık on beş kilometre uzakta, Marmara'ya bir kum şeridiyle bağlı büyük bir su var.

Küçükçekmece, İstanbul
Kültürel
Radar Editör
30 Eylül 2026

Gezi Hakkında

İstanbul'un batısında, şehir merkezinden yaklaşık on beş kilometre uzakta, Marmara'ya bir kum şeridiyle bağlı büyük bir su var. Küçükçekmece Gölü'nün adı göl ama aslında bir lagün: kıyı boyunca taşınan kum ve çakılların oluşturduğu sığ bir kıyı oku eski bir koyu denizden ayırmış, doğu ucunda kalan dar bir kanal ise gölü Marmara'ya bağlamayı sürdürüyor. Suyu bu yüzden ne tam tatlı ne tam tuzlu. Kıyısında yürüyen biri aynı günde göç yolundaki kuşları, bir Roma liman kentinin kazı alanını, Avrupa'nın en eski yerleşimlerinden sayılan bir mağaranın ağzını, bir halk plajını ve on altıncı yüzyıldan kalma bir taş köprüyü görebilir. Bu yazı o yürüyüşü anlatıyor; kazı alanı ile mağara düzenli ziyarete açık olmadığından ikisini de dıştan, kıyıdan ve yoldan nasıl göreceğinizi de söylüyor.

Oraya varmak

Gölün deniz tarafındaki kıyısına en kolay Marmaray ile ulaşılır; Küçükçekmece istasyonundan Menekşe sahiline ve köprüye yürüyerek ya da kısa bir otobüs yolculuğuyla inilir. Vikipedi'ye göre sahilin hemen yanındaki eski Menekşe tren istasyonu Marmaray projesiyle işletmeden kaldırıldı, bu yüzden ineceğiniz durak Küçükçekmece. Bathonea kazı alanı gölün karşı yakasında, Avcılar'daki Firuzköy yarımadasında; Yarımburgaz Mağarası ise gölün kuzeyinde, Başakşehir'in Altınşehir tarafında. Küçükçekmece Belediyesi ilçenin D100 ve TEM otoyollarıyla çevrelendiğini yazıyor; üç noktayı tek günde görmek isteyenler için araç ya da otobüs aktarması gerekiyor, hat numaralarını İBB'nin toplu ulaşım planlayıcısından kontrol edin.

Deniz mi, göl mü

Türkçe Vikipedi gölün alanını 16 kilometrekare, en uzun yerini 10, en geniş yerini 6 kilometre, en derin noktasını 22 metre olarak veriyor; su yüzeyi deniz seviyesinde. Büyük İstanbul Tarihi'ndeki makalede Şengül Aydıngün ve Ahmet Emre Bilgili gölün bir Marmara koyu olarak başladığını, girişinde zamanla oluşan dar kıyı okuyla lagüne dönüştüğünü anlatıyor. Gölü Nakkaşdere, Sazlıdere ve Eşkinoz gibi dereler besliyor; belediyenin konum sayfası bu derelerin düzensiz rejimli olduğunu ekliyor. Deniz suyu kanaldan içeri girdiği için tuzluluk mevsime ve yağışa göre değişiyor. İngilizce Vikipedi gölün hızlı şehirleşme ve sanayi yüzünden ciddi biçimde kirlendiğini yazıyor; suya girmek için göl kıyısı değil, hemen yanındaki Menekşe sahili kullanılıyor. Göl dört ilçeye yayılıyor: Küçükçekmece, Avcılar, Bakırköy ve Başakşehir.

Kuşların evi

Küçükçekmece Gölü kuş göç yolu üzerinde ve İngilizce Vikipedi'ye göre BirdLife tarafından Önemli Kuş Alanı olarak kayıtlı; küçük karabatak ve karabatak burada gözlenen türler arasında. Küçükçekmece Belediyesi 2020 Ekim'inde "Küçükçekmece, Kuşların Evi" adlı 304 sayfalık bir kitap yayımladı; belediyenin duyurusuna göre kitap gölde görülen 166 kuş türünü tanıtıyor, yazarı Süreyya İsfendiyaroğlu, fotoğrafları Prof. Dr. Ahmet Karataş'a ait, editörü Oktay Uludağ. Hürriyet'in aynı günlerde yayımladığı yazı türlerden birkaçını öne çıkarıyor: bıyıklı baştankara yılın her döneminde görülüyor, elmabaş patka kışın en çok görülen ördeklerden ve 2016'da Türkiye'deki nüfusunun yüzde on biri bu gölde sayılmış, sazlıklarda üreyen bahrinin sayısı artıyor, son yıllarda ise gölde altmış kadar flamingo görülmeye başlamış. Belediye, Fatih Mahallesi İç Kumsal mevkiinde bir kuş gözlemevi kurmayı planladığını duyuruyor; gözlemevi açılana kadar dürbününüzü yanınıza alın ve kıyının sazlık kesimlerinde sessiz durun. Kış ayları su kuşları için en verimli dönem; kuşları ürkütmemek için sazlığa girmeyin, kıyıdan izleyin.

Bathonea, gölün kıyısındaki liman

Gölün kuzeybatı kıyısında, Avcılar'a bağlı Firuzköy yarımadasında, on beş yılı aşkın süredir devam eden bir kazı var. İsviçreli arkeolog Ernest Mamboury 1930'larda buradaki kalıntıları Rhegion kasabasına bağlamıştı. Kocaeli Üniversitesi'nden Prof. Dr. Şengül Aydıngün'ün başkanlığında 2007'de yüzey araştırmasıyla başlayan çalışma 2009'da Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle kazıya dönüştü; kazının resmi sitesi çalışmanın Bakanlık ile Kocaeli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü tarafından yürütüldüğünü yazıyor. Yerleşime verilen Bathonea adı, Büyük İstanbul Tarihi'ndeki makaleye göre Semavi Eyice'nin önerisi; antik kaynaklarda geçen Bathynias, yani "derin ırmak" adından türetilmiş ve 12. yüzyılda İdrisi'nin haritasında bölge "Batira" olarak yazılmış. İngilizce Vikipedi bu adın hiçbir antik kaynakta geçmediğini ve "kayıp kent" nitelemesinin abartılı olduğunu, yerleşimin Byzantion ya da Rhegion'a bağlı bir birim olabileceğini hatırlatıyor; yani ad bir yorum, buluntular ise gerçek.

Buluntular gerçekten dikkat çekici. Makaleye ve Anadolu Ajansı'nın 2023 tarihli haberine göre yarımadada üç ayrı alanda kazılıyor. Birinde aralarında yüz metre bulunan iki iskeleli küçük liman, taş ve mermer döşeli antik bir yol, 5'e 7 metrelik dikdörtgen bir havuz ve balık pazarı olduğu düşünülen bir alan var. İkincisinde 100'e 20 metre boyutlarında, yedi bin metreküp hacimli anıtsal bir açık sarnıç, yer altı su kanalları ve I. Konstantin ile oğullarının dönemine (324-337) tarihlenen damgalı tuğlalar bulundu. Üçüncüsünde ise üçgen planlı Büyük Liman ve suyun içinde kalmış antik bir fener yapısı ortaya çıktı. Türkçe Vikipedi bu feneri Patara'dan sonra Türkiye'de bulunan ikinci antik deniz feneri olarak anıyor; mozaik tabanlı bir saray kompleksinden de söz ediyor. Aydıngün haberde Bathonea'yı önce Byzantion'a, sonra Konstantinopolis'e hizmet eden bir liman yerleşimi olarak tanımlıyor. Kazıdaki en eski katman Roma değil: makaleye göre göl kıyısında Çanak Çömleksiz Neolitik B dönemine (MÖ 7500-6000) tarihlenen naviform dilgi aletler bulundu ve yazarlar bunu Avrupa topraklarında çanak çömleksiz Neolitik'in en erken kanıtı sayıyor. Türkçe Vikipedi'ye göre 2009 buluntuları Amerikan Arkeoloji Enstitüsü'nün yılın en önemli on keşfi listesine girdi.

Bathonea bir ören yeri olarak düzenlenmiş değil; kazı sezonunda ekip çalışıyor, sezon dışında alan kapalı ve içeri girilmiyor. Firuzköy tarafındaki kıyı yolundan yarımadanın göle uzanan burnu ve iskelelerin bulunduğu alan uzaktan görülür; Menekşe tarafından bakınca da karşı kıyıdaki yarımadanın siluetini seçersiniz. Kazının resmi sitesi yayınları ve haberleri paylaşıyor; gitmeden önce oraya bakın.

Yarımburgaz, kayaların içindeki en eski ev

Gölün yaklaşık bir buçuk kilometre kuzeyinde, Başakşehir'in Altınşehir tarafında, Eosen dönemi kireçtaşı yamacında üst üste iki mağara ağzı görünür. Vikipedi'ye göre alt mağara 500 metre, üst mağara 52 metre uzunluğunda; alt mağaranın ağzı 11,5, üst mağaranınki 18,5 metre rakımda. İngilizce Vikipedi mağarayı bir yer altı deresinin kireçtaşını oyarak oluşturduğunu yazıyor. İlk incelemeleri 1869-70'te Abdullah Bey yapmış; ilk arkeolojik kazı 1959'da Şevket Aziz Kansu'nun, 1986'da İstanbul Üniversitesi'nin kurtarma kazısı, 1988-1990'da ise İstanbul Üniversitesi ile Berkeley'nin ortak kazısı geliyor ve Güven Arsebük, F. Clark Howell ile Steven Kuhn bu ekipteydi. Kazılar Orta Pleistosen'e ait taş aletler ve beş binden fazla fosil kemik verdi; İngilizce Vikipedi'ye göre kemiklerin çoğu ayılara ait. Üst mağarada MÖ 5500'den itibaren kullanılan Kalkolitik çanak çömlek bulundu; bu buluntular Balkanlar, Ege ve Anadolu arasındaki bağlantıyı gösteriyor ve arkeoloji yazınına "Yarımburgaz Kültürü" olarak geçti. Mağaranın yaşı konusunda kaynaklar farklı sayılar veriyor: Türkçe Vikipedi 400 bin yıldan, İngilizce Vikipedi 250-180 bin yıllık katmanlardan, Anadolu Ajansı'nın 2022 haberi 600 bin, Büyük İstanbul Tarihi 800 bin yıldan söz ediyor. Kesin olan, buranın Türkiye'nin bilinen en eski yerleşimlerinden biri olduğu ve Homo erectus'un Afrika'dan Avrupa'ya geçiş yolu üzerinde sayıldığı.

Mağaranın sonraki katmanı Bizans: duvarlara bir kilise oyulmuş, ağzın önüne bir manastır yapılmış ve iç duvarlar fresklerle bezenmiş. Sonrası ne yazık ki bir tahribat tarihi. İngilizce Vikipedi tabanın mantar üretimi için greyderle düzlendiğini, define arayıcıların çukurlar açtığını, 1971'den itibaren birçok film ve dizi çekiminin fresklere ve dolguya zarar verdiğini anlatıyor; Arkeologlar Derneği İstanbul Şubesi 2018'de mağaranın parmaklıklarının kesildiğini ve içinin bakımsız kaldığını açıkladı. Mağara 2001'de birinci derece arkeolojik ve doğal sit ilan edildi; buluntuları İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergileniyor. Anadolu Ajansı'nın Ocak 2022 haberine göre Kocaeli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ile Türkiye Mağaracılık Federasyonu'nun ekibi yaklaşık bir kilometre derinde, haritaya işlenmemiş ve sarkıtları bozulmamış yeni galerilere ulaştı; hedef, Bakanlık ile birlikte mağarayı en az zarar verecek biçimde ziyarete kazandırmak. Bugün için mağara düzenli ziyarete açık değil ve içine girmek hem yasak hem tehlikeli. Altınşehir tarafındaki yoldan yamaçtaki iki ağzı ve önündeki düzlüğü dışarıdan görüp fotoğraflayabilirsiniz; parmaklıkların ötesine geçmeyin.

Menekşe sahili ve köprü

Gölün Marmara'ya açıldığı kanalın iki yanında ilçenin en çok bilinen iki yeri duruyor. Menekşe Plajı, Fatih Mahallesi'nin İç Kumsal mevkiinde; Vikipedi'ye göre 630 metrelik bir sahil şeridi var, bakımını İBB yapıyor ve halka açık. Yaz aylarında denize girilen, diğer mevsimlerde yürüyüş ve gün batımı için gelinen bir kıyı; kanalın ağzı burada olduğu için göl ile deniz arasındaki su alışverişini gözünüzle görebilirsiniz. Kanalın üstünden geçen Küçükçekmece Köprüsü ise on altıncı yüzyıldan. TDV İslam Ansiklopedisi'ndeki maddeye göre köprü 210 metre uzunluğunda, 7,6 metre genişliğinde ve orta gözü 10 metre açıklığında; aynı yerde daha önce Justinianos döneminde de bir köprü vardı. Türkçe Vikipedi yapımına Kanuni döneminde başlanıp II. Selim döneminde tamamlandığını yazıyor. Mimarı tartışmalı: İBB Kültürel Miras sayfası köprüyü "Küçükçekmece Mimar Sinan Köprüsü" adıyla anıyor ama bazı araştırmacıların onu Sinan'dan önceki mimarbaşı Tebrizli Acem Ali'ye bağladığını da aktarıyor; TDV maddesi de Orhan Bozkurt'un köprünün Sinan'ın eser listelerinde geçmediğini belirttiğini yazıyor. Köprü Roma'nın Via Egnatia yolu üzerinde, İstanbul'u Rumeli'ye bağlayan güzergahtaydı. 1498-99, 1735-36 ve 1861-62'de onarılmış, Birinci Dünya Savaşı'nda genişletilip eğimi düzlenmiş; Küçükçekmece Kaymakamlığı'na göre 2005'te İBB'nin başlattığı restorasyonda o güne kadar bilinmeyen on üçüncü göz ortaya çıktı. Kaymakamlık uzunluğu 227 metre veriyor; fark ölçümün nereden başladığıyla ilgili olabilir. Köprünün korkuluğundan kanala bakmak, gölün neden lagün sayıldığını anlamanın en kolay yolu.

Yürüyüş önerisi ve pratik notlar

  • Sabah Marmaray'ın Küçükçekmece istasyonunda inip önce köprüye, sonra Menekşe sahiline yürüyün; kıyı boyunca göl tarafına dönüp sazlık kesimlerde kuşları izleyin.
  • Bathonea için Avcılar Firuzköy'e, Yarımburgaz için Başakşehir Altınşehir'e geçmek gerekiyor; ikisi de dıştan görülür, ikisine de girilmez.
  • Dürbün, şapka ve su alın; kıyının büyük bölümü gölgesiz ve rüzgarlı.
  • Kuş kitabı belediye yayını, kuş gözlemevi ise planlanan bir proje; açılış için belediyenin sayfasına bakın.
  • Plajın ve sahil tesislerinin sezonu ve saatleri değişiyor; güncel bilgiyi İBB'nin sayfalarından kontrol edin.

Kaynaklar

Konum - Küçükçekmece Gölü Kıyısında Kuşlar, Bathonea ve Yarımburgaz

Gezi Bilgisi
ŞehirKüçükçekmece, İstanbul
TürKültürel
Tarih30 Eylül 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al