Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Kozan ve Anavarza, Kalelerin Ovası
Tarihi Mekanlar

Kozan ve Anavarza, Kalelerin Ovası

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Adana'dan kuzeydoğuya doğru yola çıkınca Çukurova'nın dümdüz pamuk ve narenciye tarlaları bir süre hiç bitmeyecekmiş gibi uzanır. Sonra ovanın ortasından bir kaya kütlesi ada gibi yükselir, onun ardında da Torosların ilk sırtları belirir.

Kozan, Adana
Tarihi Mekanlar
Radar Editör
19 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Adana'dan kuzeydoğuya doğru yola çıkınca Çukurova'nın dümdüz pamuk ve narenciye tarlaları bir süre hiç bitmeyecekmiş gibi uzanır. Sonra ovanın ortasından bir kaya kütlesi ada gibi yükselir, onun ardında da Torosların ilk sırtları belirir. Bu gezi o iki kayalığı birbirine bağlıyor: sabah ovadaki Anavarza'nın kalesine bakıp öğleden sonra Kozan'ın sırtındaki surların altına varmak. İki kale de Orta Çağ'da aynı krallığın başkenti oldu ve kaynaklara göre biri tepesinden ötekini görür. Günün asıl konusu Kozan, yani eski adıyla Sis; Anavarza ise bu yolculuğun açılış sahnesi.

Sis'ten Kozan'a, bir adın hikayesi

Kozan, Adana'nın yüzölçümü en geniş ilçesi. Türkçe Vikipedi ilçenin 1.903 kilometrekarelik alanını, Yukarı Ova denen kesimde düzlüğün tepelik araziye geçtiği yerde kurulduğunu ve deniz seviyesinden ortalama 137 metre yükseklikte olduğunu aktarıyor. Kasabanın bilinen en eski adı Sis ya da Siski; Roma döneminde bir süre Flavias ya da Flaviopolis denmiş, Bizans'ın son dönemlerinde Yunanca Sision biçimi yeniden kullanılmış. Bugünkü ad ise 1689 ile 1865 arasında yöreyi yöneten Kozanoğulları ailesinden geliyor; İngilizce Vikipedi, Kozan'ın önce kasabanın bağlı olduğu idari bölgenin adı olduğunu, sonra kasabanın kendisine geçtiğini yazıyor.

Kentin tarihindeki en parlak sayfa Orta Çağ'a ait. Türkçe Vikipedi'nin Kozan Kalesi maddesine göre 1177'den itibaren kale, Kilikya Ermeni Krallığı'nın kraliyet ikametgahı oldu; 1180 ile 1190 arasında bir tarihte başkentlik görevi Anavarza'dan Sis'e aktarıldı. Krallık 1375'te Memluklerin kuşatmasıyla sona erdi; İngilizce Vikipedi, kalenin hemen altında ayrı bir sur içinde duran kraliyet sarayının da o kuşatmada yıkıldığını ve yalnızca iç kalesinin iki köşe kulesinin ayakta kaldığını aktarıyor. Kasaba 1516'da Osmanlı yönetimine geçti; Türkçe Vikipedi Kozan'ın Cumhuriyet'in ilk yıllarında, 1926'ya kadar ayrı bir vilayet olduğunu da hatırlatıyor.

Oraya varmak

Türkçe Vikipedi Kozan'ın Adana merkezine uzaklığını 73 kilometre olarak veriyor; belediyenin "Adana'da Gezilecek 100 Yer" rehberi kaleyi 78 kilometre, Anavarza'yı da yine 78 kilometre uzağa koyuyor. Kısacası iki durak da şehirden bir buçuk saatlik mesafede ve aynı gün rahatça birlikte gezilebilir. Anavarza Kozan'ın 28 kilometre güneyinde, bugünkü Dilekkaya köyünün sınırları içinde kalıyor; bu yüzden Adana'dan gelirken önce Anavarza'ya sapıp sonra kuzeye, Kozan'a devam etmek en mantıklı sıra.

Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Anavarza'ya Kozan'a giden otobüslerle ulaşılabileceğini yazıyor. Toplu taşımayla gelecekseniz Adana otogarından Kozan yönüne giden araçlara binip Dilekkaya sapağında inmeyi ya da doğrudan Kozan'a gidip Anavarza'yı ayrı bir dönüşe bırakmayı düşünün; ama iki noktayı tek günde gezmek istiyorsanız özel araç belirgin biçimde kolaylık sağlar. Sefer saatleri ve hatlar için yola çıkmadan otogardaki firmalara ya da belediyenin ulaşım sayfasına bakın.

Anavarza'da sabah

Anavarza'nın ayrıntılı anlatımı Keşfet'teki kendi sayfasında; burada yalnızca güne nasıl yerleştiğini söyleyelim. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kentin 1143 dönümlük bir alana yayıldığını, zafer kapısı, su kemerleri, kaya mezarları, stadyum ve tiyatrosuyla birlikte kalesini de kapsadığını yazıyor. Müdürlüğün kazı notlarına göre zafer takı, yani Ala Kapı, bölgenin bilinen en büyük zafer kapısı ve kentin dört büyük kapısından ayakta kalan tek örneği. Ana cadde 34 metre genişliğinde ve 250 metrelik bölümü kazılarak açığa çıkarılmış durumda. Sabah ışığında caddeden kayalığa bakmak, öğleden sonra Kozan'da göreceğiniz surları anlamak için iyi bir hazırlık.

Belediyenin rehberi bir ayrıntıyı özellikle anıyor: İmparator Nero döneminde Roma ordusunda görev yapan ve beş ciltlik De Materia Medica adlı eseri on sekizinci yüzyıla kadar tıp okullarında temel kitap olarak okutulan hekim Dioskurides Anavarzalıdır. Ovadaki bu sessiz kentin bilim tarihine bıraktığı iz, kalıntıların ölçüsünden çok daha büyüktür.

Kozan Kalesi

Kozan'a varınca kaleyi aramanız gerekmez; kasabanın tam ortasında, kalkerden dik bir sırtın üstünde durur. İngilizce Vikipedi tepenin yaklaşık 400 metre yüksekliğe ulaştığını, kasabanın ise hemen kuzeyinde kaldığını yazıyor. Kültür Portalı kalenin iki grup halinde inşa edildiğini ve toplam 44 kule ve burcu bulunduğunu belirtiyor. Türkçe Vikipedi'ye göre ana hatlar kayalıkları yaklaşık 700 metre boyunca izliyor ve sırtın iki zirvesini içine alıyor; çevre surları uç uca eklendiğinde neredeyse üç kilometreyi buluyor.

Yapının dili taşında okunur. Türkçe Vikipedi, surların, kulelerin, tonozlu mahzenlerin ve sarnıçların büyük kısmının kabartmalı, iyi kesilmiş taşla örüldüğünü ve bu işçiliğin Ermeni tahkimatlarına özgü olduğunu aktarıyor. Güneydoğu tarafta Memluk dönemine ait, üzerinde Arapça kitabe bulunan tonozlu bir giriş koridoru var; İngilizce Vikipedi bu koridorun arkasında, daha sade bir kapının sitenin özgün Bizans girişi olabileceğini not ediyor. İç kalede su kuyuları, sarnıçlar ve depo olarak kullanılan tonozlu odalar, dış kalede ise surlarla çevrili geniş bir avlu bulunuyor.

Kalenin yaşı konusunda kaynaklar aynı şeyi söylemiyor. Belediyenin rehberi yapının Asurlular tarafından yaptırıldığını yazarken Türkçe ve İngilizce Vikipedi Bizans döneminden önce burada bir tahkimat bulunduğuna dair kayıt olmadığını vurguluyor. Kayıtlara geçen ilk olay 704-705 yıllarında Sis'teki küçük yerleşimin bir Arap saldırısını püskürtmesi; ardından Abbasi halifesi Mütevekkil dokuzuncu yüzyılın ortasında savunmayı yeniden kurdurmuş, 962'de kale Bizans'a geçmiş, 1113'te ise Rubenli I. Toros eline geçmiş.

Surların içinde yürürken asıl ödül manzaradır. Türkçe Vikipedi kaleden Anavarza, Andıl, Tumlu ve Yılankale'nin görülebildiğini yazıyor; sabah ovada gördüğünüz kayalık, buradan bakınca ufukta küçük bir ada gibi kalır. Belediyenin rehberi kalede bir seyir terası bulunduğunu ve yörenin tanınmış menengiç kahvesinin burada içilebildiğini de not ediyor.

Eski çarşı ve Kozan evleri

Kaleden kasabaya indiğinizde eski çarşı sizi karşılar. Belediyenin rehberi, restorasyonlar sayesinde çarşının Kozan'ın en çok ziyaret edilen noktalarından biri olduğunu, pek çok dizi sahnesinin de burada çekildiğini yazıyor. Çarşının yanındaki Hoşkadem Camii, Türkçe Vikipedi'ye göre kapısındaki kitabeden 1448 yılına tarihlenen, Çukurova'nın Türk yönetimine geçtiği ilk dönemin yapılarından biri; taç kapısındaki yazıya mimari bir ayrıntı olarak bakıp yürüyüşe devam edebilirsiniz.

Kasabanın öne çıkan bir başka durağı Eski Kozan Evleri. Rehber bu sokağı yakın geçmişteki Anadolu yaşamını yansıtan canlı bir örnek olarak tanımlıyor ve restorasyondan sonra kentin gezilecek yerleri arasında öne çıktığını, film ve dizi çekimlerine sahne olmayı sürdürdüğünü ekliyor. Sokakta yavaş yürüyüp cephelere tek tek bakın; evlerin bir kısmı özel mülk olabileceği için avlulara izinsiz girmeyin.

Kilgen Çayı, Taşköprü ve baraj

Gün uzun sürerse Kozan'ı ikiye bölen Kilgen Çayı'na inin. İngilizce Vikipedi bu çayın Ceyhan Nehri'nin kollarından biri olduğunu yazıyor. Belediyenin rehberine göre çay üzerindeki Kozan Taşköprü on bir kemerli ve Roma dönemi özellikleri taşıyor; Adana'daki Taşköprü ile Misis Köprüsü'nden sonra Çukurova'nın üçüncü büyük köprüsü sayılıyor ve bugün araç geçişine kapalı. Yani köprünün üstünde rahatça yürüyüp kemerlere suyun kıyısından bakabilirsiniz.

Kasabanın sekiz kilometre kadar kuzeyinde Kozan Barajı var. Türkçe Vikipedi barajın sulama amacıyla 1967 ile 1972 arasında Kilgen Çayı üzerine kurulduğunu, göl alanının normal su seviyesinde 6,42 kilometrekare olduğunu ve 10.220 hektarlık tarımsal alanı suladığını aktarıyor. Belediyenin rehberi gölün Karasis Kalesi'nin eteklerinde biriktiğini ve burada tekne gezileri düzenlendiğini yazıyor; o gün tekne kalkıp kalkmadığını yerinde sormanız gerekir.

Mevsim ve saat

Kozan'ın yazı çetindir. İngilizce Vikipedi temmuz ve ağustosta sıcaklığın sık sık kırk derecenin üzerine çıktığını, kayıtlı en yüksek değerin 13 Ağustos 2023'te 48,4 derece olduğunu yazıyor; aynı kaynak yaz sıcağının kasaba halkını yüksek ve ormanlık yaylalara gönderdiğini de hatırlatıyor. Bu yüzden gezi için en iyi dönem ilkbahar ve sonbahar. Mart ile mayıs arasında ova yemyeşil, Toroslar karlı olur; ekim ve kasımda ise ışık yumuşar, kale sırtındaki yürüyüş yorucu olmaktan çıkar.

Yazın gelmek zorundaysanız sırayı tersine çevirmek akla yatkın: güneş yükselmeden Kozan Kalesi'ne çıkın, öğle sıcağını kasabanın gölgeli çarşısında geçirin, Anavarza'yı ikindi sonrasına bırakın. Anavarza'daki ana cadde ve zafer takı tamamen açıkta olduğu için öğle saatlerinde orada uzun kalmak zordur.

Pratik notlar

Her iki kalede de yürüyüş taşlık ve yer yer dik bir patika üzerinde ilerler; kaymayan, bileği saran ayakkabı giyin, yanınıza bol su ve şapka alın. Kalelerin içinde gölge çok azdır. Surların kenarına ve yıkık burçların üstüne çıkmayın; taşlar gevşek olabilir.

Anavarza'da kazı ve restorasyon çalışmaları sürüyor; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü zafer takından düşen yaklaşık beş yüz blok taşın tek tek belgelenip taş parkına alındığını yazıyor. Kazı alanlarına ve şeritle ayrılmış bölümlere girmeyin. Ören yerinin ve kalelerin ziyaret koşulları, açılış günleri ve olası ücretler için güncel bilgiyi Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün sitesinden kontrol edin.

Kozan'ı tek bir gün yerine bir gece kalarak görmek isteyenler sabahı kaleye, öğleden sonrayı Kilgen kıyısına ve barajın çevresine ayırabilir. Yöreye özgü menengiç kahvesini ve Çukurova'nın narenciyesini tatmadan dönmeyin.

Kaynaklar

Konum - Kozan ve Anavarza, Kalelerin Ovası

Gezi Bilgisi
ŞehirKozan, Adana
TürTarihi Mekanlar
Tarih19 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al