Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Kozak Yaylası'nda Fıstık Çamları ve Yayla Köyleri
Kültürel

Kozak Yaylası'nda Fıstık Çamları ve Yayla Köyleri

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Bergama'ya gelen gezginlerin çoğu günü Akropol ile Asklepion arasında bitirir ve kasabanın kuzeybatısında yükselen dağa hiç bakmadan döner.

Bergama, İzmir
Kültürel
Radar Editör
15 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Bergama'ya gelen gezginlerin çoğu günü Akropol ile Asklepion arasında bitirir ve kasabanın kuzeybatısında yükselen dağa hiç bakmadan döner. Oysa Bergama'yı Ayvalık'a bağlayan eski dağ yolu, birkaç virajdan sonra bambaşka bir manzaraya açılır: tepelerin üstünü şemsiye gibi örten fıstık çamları, aralarına serpiştirilmiş taş evli köyler ve granit kayalar. Burası Kozak Yaylası. Bu yazı antik kenti değil, o kentin arkasındaki yaylayı anlatıyor; bir günü fıstık çamlarının gölgesinde, köyden köye dolaşarak geçirmek isteyenler için.

Yayla nerede, ne kadar yüksek

Türkçe Vikipedi Kozak Yaylası'nı Bergama ile Ayvalık ilçe merkezleri arasında, Bergama'ya yaklaşık yirmi kilometre uzaklıktan başlayan bir yayla olarak tanımlıyor. Yayla Madra Dağı'nın etekleri üzerinde uzanır; Cumhuriyet'te yayımlanan bir gezi yazısı, Madra'yı Kuzey Ege için Kaz Dağları kadar önemli bir dağ olarak anar ve Kozak'ı Ayvalık'ın oksijen kaynağı diye niteler. Yüksekliği konusunda kaynaklar farklı rakamlar veriyor. Vikipedi ve Milliyet deniz seviyesinden beş yüz ile bin metre arasında değişen bir yükseklikten söz ediyor; Hürriyet'in seyahat sayfası yolun yaklaşık dokuz yüz metreye tırmandıktan sonra yaylanın önünüze bir deniz gibi serildiğini yazıyor. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret belgesi ise fıstık çamı ormanlarının granitli topraklarda yedi yüz kırk metreye kadar çıktığını belirtiyor. Bu rakamlar birbiriyle çelişmiyor; yayla tek bir düzlük değil, farklı yükseltilere yayılmış bir köyler ve ormanlar bütünü.

Milliyet'teki bir yazı yaylanın adını çam kozalağından aldığını aktarıyor. Adın kökeni hakkında başka bir kaynak bulamadım; bu yüzden bunu yerel bir açıklama olarak okumak doğru olur.

Fıstık çamının yaylası

Kozak'ın kimliğini fıstık çamı belirler. Bergama Ticaret Odası'nın başvurusuyla Bergama Kozak Çam Fıstığı adı, 10 Haziran 2011'de menşe adı olarak coğrafi işaret tescili aldı. Belgede tanımlanan Kozak tipi fıstık dolgun gövdeli, iri, açık krem renkli ve yumuşak yapılıdır. Belge, ürünün kalitesini bölgenin toprağına bağlıyor: yayla, yerkabuğunun en eski parçalarından sayılan, başkalaşım geçirmiş bir coğrafyadır ve fıstık çamı için elverişli, geçirgenliği yüksek, granit, gnays ve şist üzerine gelişmiş topraklara sahiptir. Fıstık çamı kazık kök yapan bir ağaç olduğundan derin toprak ister. Akdeniz ikliminin yağışı ve nemi ağacın ihtiyacını karşılar; ama belgenin uyardığı gibi kurak ve aşırı sıcak yıllarda iri tane zayıflar, ucu sararır.

Aynı belge coğrafi sınırı da sayıyor: Bergama'ya bağlı Terzihaliller, Yukarıcuma, Yukarıbey, Aşağıbey, Aşağıcuma, Ayvatlar, Çamavlu, Demircidere, Okçular, Göbeller, Güneşli, Hacıhamzalar, Hisar, Kaplan, Karaveliler ve Kıranlı mahalleleri. Kozak'ı gezmek aslında bu köylerin arasında dolaşmak demektir.

Belge, kozalaktan sofraya giden yolu da anlatıyor. Ağaçlardan toplanan kozalaklara yörede küner deniyor; künerler tartılıp depolanıyor, yıkanıp bekletildikten sonra boylarına göre ayrılıyor ve kırma valslerinde kabuk ile iç fıstık birbirinden ayrılıyor. İç fıstık kasalara ince bir tabaka halinde serilip birkaç gün doğal yolla kurutuluyor, zarı fırçalarla alınıyor, tip dışı taneler ayıklanıyor ve son kurutmanın ardından ambalajlanıyor. Coğrafi işaretin denetimini Bergama Ticaret Odası koordinasyonunda, ilçe tarım müdürlüğü ve ziraat odasının da katıldığı bir kurul yılda en az bir kez yapıyor.

İzmir Orman Bölge Müdürlüğü'nün bir haberi yaylanın Türkiye çam fıstığı üretiminin yüzde yetmişini karşıladığını yazıyor ve yaylayı ülkenin adeta çam fıstığı deposu diye anıyor; oran yıldan yıla verime göre değişebilir. Orman Bölge Müdürlüğü, Karaveliler Mahallesi'nde köy tüzel kişiliğine tahsis edilen özel ağaçlandırma sahasının altı yüz altmış iki hektara ulaştığını ve 1992 ile 2011 arasında kurulan bu ormanların bugün yüzlerce haneye gelir sağladığını anlatıyor. Kozalak hasadında köylüler metrelerce yükseklikteki ağaçlara tırmanıyor. Son on yılda verim düştü; Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Orman Genel Müdürlüğü 2019'da bir proje başlattı ve Türkiye'ye 2012'de giren Leptoglossus occidentalis adlı tohum zararlısının verim kaybında önemli payı olduğu saptandı. Biyolojik mücadele kapsamında bu böceğe karşı yetiştirilen parazitoitlerin yumurtaları Karaveliler'deki işaretli ağaçlara bırakıldı. Gezerken ağaçların gövdelerinde işaret görürseniz dokunmayın; bunlar araştırma ağaçları olabilir.

Oraya varmak

Kozak'a ulaşmanın en kolay yolu önce Bergama'ya gelmektir. İzmir'den Bergama'ya otobüs seferleri var; sefer saatlerini yola çıkmadan otobüs terminalinden ya da işleten firmalardan kontrol edin. Bergama'dan yaylaya düzenli ve sık bir toplu taşıma bilgisine kaynaklarda rastlamadım; Milliyet taksiyle geçişin mümkün olduğunu yazıyor. Yaylanın tek bir noktadan ibaret olmadığını düşünürseniz, köyler arasında dolaşmak için en rahat seçenek kendi aracınız ya da bir günlüğüne kiralanan araçtır. Yolu Hürriyet şöyle tarif ediyor: Bergama çıkışında önce tarihi bir su kemeri görülür, ardından karaçamlar ve piknik alanları arasında yol yavaş yavaş yükselir. Aynı yol Ayvalık'a kadar uzanır; Hürriyet, Kozak Yolu'nun arazi aracı ve yürüyüş meraklılarının gözdesi olduğunu ekliyor.

Ne görülür

Yeni Asır'ın 2026 sonbaharında yayımladığı bir haber Kozak'ı tek bir turistik nokta olarak değil, köyler, ormanlar, piknik noktaları ve manzara duraklarından oluşan bir bütün olarak anlatıyor. Bu doğru bir tarif. Yaylada belirli bir hedefe varmaktan çok, yol boyunca durup bakmak gerekir. Hürriyet köyler arasında Demircidere'nin yayla turizmine yatkınlığını, Aşağıcuma ile Yukarıbey'in ise doğal zenginliklerini öne çıkarıyor. Yukarıbey, Yeni Asır'ın da önerdiği gibi kısa bir mola için iyi bir merkezdir; köy yaşamını gözlemleyebilir, yöresel ürünlere bakabilirsiniz.

Yolda dikkat çeken bir durak, büyük bir kayanın üstüne oturtulmuş Atatürk heykelidir. Cumhuriyet'teki gezi yazısına göre heykeli Almanya'da yaşayan emekli öğretmen Süha Şen yaptırdı ve burası yaylanın en çok ziyaret edilen yerlerinden biri. Kapak fotoğrafındaki manzara da bu noktadan: toprak yol, şemsiye biçimli fıstık çamları ve granit kayalar.

Kozak yalnızca fıstık yaylası değil. BirGün'ün haberine göre yörede eskiden geniş alanlarda Kozak Siyahı ve Kozak Beyazı adlı sofralık üzümler yetiştiriliyordu; fıstık çamı daha çok kazandırınca bağlar geri plana düştü. İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü, Demircidere ile Aşağıbey'de üreticilerle bu iki yerel çeşidi yeniden canlandırmak için örnek bağlar kurdu. Yazın sonunda yaylada dolaşırsanız bu yeni bağlarla karşılaşabilirsiniz.

Yaylanın bir başka yüzü de granit. Hürriyet, çevredeki granit ocaklarının hayvancılıkla birlikte yöre insanının geçim kaynakları arasında olduğunu yazıyor. Yolda taş ocaklarının kamyonlarını ve tozunu görmek mümkün; özellikle dar köy yollarında dikkatli sürün.

Yürüyüş önerisi

Kozak'ta işaretli, resmi bir yürüyüş parkurunun varlığını kaynaklarda doğrulayamadım. Bu yüzden önerim kısa ve kendi kendine yönetilebilir yürüyüşler. Yeni Asır özellikle çocuklu aileler için fıstık çamlarının arasında kısa yürüyüşleri ve piknik molalarını öneriyor; büyük çocuklarla bu süre uzatılabilir. Pratik bir plan şöyle olabilir: aracınızı bir köy meydanına ya da yol kenarındaki güvenli bir cebe bırakın, orman yollarından birini izleyerek çamların arasında bir saat kadar yürüyün, aynı yoldan geri dönün. Çam iğneleriyle kaplı yokuşlar kaygandır; tabanı iyi tutan bir ayakkabı giyin. Yürüyüşü fıstık bahçelerine değil, açık orman yollarına yönlendirin; ağaçlar köylülerin geçim kaynağıdır, kozalaklara dokunmayın.

Hürriyet yaylanın doğa yürüyüşü, fotoğrafçılık, bitki ve kuş gözlemi için uygun olduğunu yazıyor. Fıstık çamlarının geniş, yassı tepeleri öğle ışığında tek düze görünür; sabah erken ve ikindiden sonra ağaçların gölgeleri uzar, granit kayaların dokusu belirginleşir. Fotoğraf için bu iki zaman dilimini seçin.

Mevsim ve saat

Kozak'ın yüksekliği yaz sıcağında Bergama'ya göre belirgin bir serinlik sağlar; Cumhuriyet'in yazısı yaylayı kentin sıcağından bunalanların kaçış noktası olarak anlatıyor. İlkbahar orman yürüyüşü için idealdir. Sonbahar ise yaylanın en canlı dönemi olabilir; Orman Bölge Müdürlüğü'nün haberi köylerde hasat telaşını sonbaharda anlatıyor. Kışın yüksek kesimlerde yol koşulları değişebilir; yola çıkmadan hava durumuna bakın. Gün ışığını iyi kullanın: köyler arası yollar dar ve virajlı, karanlıkta sürmek yorucudur.

Bergama ile birleştirmek

Yeni Asır, Kozak'ın Bergama gezisiyle birlikte planlanabileceğini öneriyor: sabah Bergama'nın tarihi yerlerini gezip öğleden sonra yaylaya çıkmak ya da günün tamamını Yukarıbey ve çevre köylere ayırmak. Daha uzun bir hafta sonu için aynı yol Ayvalık'a iner; Bergama, Kozak ve Ayvalık tek bir güzergahta birleşir. Bu yazının önerisi yaylaya bütün bir gün ayırmak; antik kent ayrı bir günü hak ediyor.

Yöreyle tanışmak

Kozak sofrası fıstıkla kurulur. Cumhuriyet'teki yazı bölgenin fıstığından yapılan helvayı ve içine kavrulmuş çam fıstığı atılan cilveli çayı anıyor. Hürriyet ise yaz aylarında köylerde sık rastlanan düğünlerin yöreyi tanımanın en sıcak yolu olduğunu yazıyor. Köylerde dükkan ve işletme sayısı sınırlı; yerel ürün almak isterseniz köy meydanlarına ve yol kenarındaki üreticilere bakın.

Pratik notlar

  • Yeni Asır'ın uyardığı gibi yaylada şehirdeki kadar yoğun bir işletme ağı yok; su, yiyecek ve çocuklar için gereken her şeyi Bergama'dan alın.
  • Rahat ayakkabı, şapka, güneş kremi ve yedek kıyafet yanınızda olsun.
  • Orman yangını riski yaz boyunca yüksektir; ormanda ateş yakmayın, sigara izmariti atmayın, yalnızca izin verilen piknik alanlarını kullanın.
  • Kozalakları ve fıstığı ağaçtan toplamayın; ormanların büyük bölümü köylülerin geçim kaynağıdır.
  • Köylerde fotoğraf çekerken insanların iznini isteyin.

Kaynaklar

Konum - Kozak Yaylası'nda Fıstık Çamları ve Yayla Köyleri

Gezi Bilgisi
ŞehirBergama, İzmir
TürKültürel
Tarih15 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al