Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Kemerburgaz'da Sinan'ın Su Kemerleri
Kültürel

Kemerburgaz'da Sinan'ın Su Kemerleri

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Kemerburgaz adını taşıdığı yapılardan alıyor. Bizans döneminde buranın adı kule ya da burç anlamına gelen Pyrgos'tu; fetihten sonra bu ad Burgaz'a dönüştü. Mimar Sinan yıkık Bizans su yollarını onarıp bölgede yeni suyolları kurunca halk köyün adının başına kemer sözcüğünü ekledi.

Eyüpsultan, İstanbul
Kültürel
Radar Editör
24 Eylül 2026

Gezi Hakkında

Kemerburgaz adını taşıdığı yapılardan alıyor. Bizans döneminde buranın adı kule ya da burç anlamına gelen Pyrgos'tu; fetihten sonra bu ad Burgaz'a dönüştü. Mimar Sinan yıkık Bizans su yollarını onarıp bölgede yeni suyolları kurunca halk köyün adının başına kemer sözcüğünü ekledi. Bugün Belgrad Ormanı'nın güneybatısında, Eyüpsultan sınırlarındaki bu semtin çevresinde, 16. yüzyılda İstanbul'a su taşımak için yapılmış kemerlerin en büyükleri duruyor. Semtin nüfusu da tarih boyunca değişti: Vikipedi'nin aktardığına göre Kurtuluş Savaşı'ndan sonraki ilk sayımda köyde 360 Rum ve 10 Türk hanesi vardı; 1923 mübadelesinde giden Rumların yerine Selanik'ten gelenler yerleşti, gidenler ise Kuzey Eğriboz'da Neos Pyrgos, yani Yeni Burgaz adlı yerleşimi kurdu. Bu gezi o kemerleri, onlara nasıl ulaşılacağını ve hangisinin yol kenarından, hangisinin ancak yürüyerek görüleceğini anlatıyor.

Oraya varmak

M11 metro hattının Kemerburgaz istasyonu 2023'ten beri hizmette ve iyi bir başlangıç noktası. Kemerburgaz Kent Ormanı'na İETT'nin 48G ve 48U hatlarıyla gidilebildiğini ormanın kendi sitesi belirtiyor; hatlar değişebileceği için gitmeden kontrol edin. Kemerlerin bir kısmı ana yolların kenarında, bu yüzden yaya olarak yürürken kaldırım ve yol kenarı güvenliğine dikkat edin.

Kırkçeşme suyu nasıl çalışıyordu

Kemerler, Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Mimar Sinan'ın kurduğu Kırkçeşme tesislerinin parçası. Anlatılana göre padişah Kağıthane çevresinde avlanırken eski bir su yolundan sızan suyu görmüş ve buradan şehre su getirilip getirilemeyeceğini araştırtmış; Sinan, Belgrad Ormanı'ndan gelen suları ve dereleri inceleyip bunun mümkün olduğunu bildirmiş. TDV İslam Ansiklopedisi'ndeki maddeye göre bu tesisler mühendislik bakımından Sinan'ın en önemli, hacim bakımından en büyük eseri; Süleymaniye Külliyesi 35 milyon akçeye, Kırkçeşme tesisleri 50 milyon akçeye mal oldu. İnşaat 1554'te başladı, 1563'ten önce bitti. 20 Eylül 1563'teki selde yıkılan kemerler onarıldı ve tesis 1564'te yeniden çalışmaya başladı. Aynı madde, dönemin sadrazamı Rüstem Paşa'nın şehre bol su gelirse nüfusun artacağını ileri sürerek projeye karşı çıktığını, padişahın ise inşaatın sürmesini emrettiğini aktarır.

Sistem iki koldan su topluyordu. Doğu kolu Kağıthane Deresi'nin Kirazlı, Topuz ve Paşa derelerinden, batı kolu Ayvat, Orta ve Bakraç derelerinden besleniyordu. İki kolun suyu Kemerburgaz'ın güneybatısındaki başhavuzda birleşiyor, ana galeriye girip Mağlova Kemeri'yle Alibey Deresi'ni aşıyor, sonra Cebeciköy'den gelen kolu da alarak şehirdeki Eğrikapı Maksemi'ne ulaşıyordu. Su hiçbir yerde açıkta akmıyordu; kemerlerin üstündeki kanal bile sal taşlarıyla çatı gibi örtülüydü. Galerilerin toplam uzunluğu 55 kilometreyi aşıyor. Hat üzerinde irili ufaklı otuz üç kemer var, bunların beşi anıt ölçüsünde: doğu kolunda Kovukkemer ile Paşa Kemeri, batı kolunda Uzunkemer, başhavuzdan sonra Mağlova Kemeri ile Güzelcekemer. Sinan döneminde Kırkçeşme suyuyla beslenen çeşme sayısı 300 kadardı. Sonradan bulunan kaynaklar ana galeriye bağlanarak sisteme katıldı; bunlara katma dendi ve sayıları zamanla 570'i geçti, ancak çoğu bugün iz bile bırakmadan kayboldu. 1620 ile 1818 arasında kolların başına Karanlık Bent, Büyük Bent, Kirazlı Bent ve Ayvat Bendi yapılarak yağışlı mevsimin suyu biriktirildi; bu bentler bugün Belgrad Ormanı'nda duruyor.

Uzunkemer

Batı kolunun üzerindeki Uzunkemer, 711 metre uzunluğu ve iki katıyla tesisin en büyük yapısı. Üst katta elli, alt katta kırk yedi kemer var; plan düz değil, kırık bir hat çiziyor ve en belirgin yön değişikliği yirmi üçüncü ile yirmi dördüncü kemerler arasında. Vikipedi onu Türkiye'de ayakta kalan en uzun kemer olarak anıyor. Eyüpsultan'ın Göktürk Mahallesi sınırında, Eski Kemerburgaz Yolu ile İstanbul Caddesi'nin kenarında uzandığı için yol kenarından rahatça görülüyor. Kemerin boyunu en iyi, uzun kenarına yan açıdan bakarak anlarsınız; kırık planı da oradan fark edilir.

Kovukkemer

Doğu kolundaki Kovukkemer, haritalarda ve Wikimedia Commons'ta Eğri Kemer adıyla da geçiyor. Kemerburgaz'ın güneyinde, Eski Kemerburgaz Yolu ile Selanik Bulvarı'nın buluştuğu kesimde, yine yol kenarından görülebiliyor. TDV'deki madde bu kemeri tesisin en tartışmalı parçası olarak anlatır: adı Sinan'ın tezkirelerinde geçmez, ama tezkirelerde su yolunun başına yakın olduğu söylenen bent kemerinin bu olması kuvvetle muhtemeldir. En alt katın bir bölümü ile orta katın küçük bir kısmının Geç Roma döneminden kaldığı düşünülüyor. Bu yüzden Kovukkemer'e bakarken Sinan'ın eski bir yapıyı nasıl devraldığını da görürsünüz.

Mağlova Kemeri

Kemerburgaz'ın yaklaşık 4 kilometre güneybatısında, Alibey Deresi vadisinde duran Mağlova Kemeri, Kırkçeşme'nin mühendislik ve mimarlık bakımından en önemli yapısı sayılır. Sinan'ın tezkirelerinden birinde Moğlova, diğerinde Muallakkemer diye geçer. 1540'larda İstanbul'u gezen Pierre Gilles, Alibey Deresi'ne halk arasında Makhleva dendiğini yazar; adın buradan gelmesi muhtemel. Kemerin tepe uzunluğu 258 metre. Kemerde bir yaya geçidi bulunuyor; bu geçidin giriş ve çıkışındaki iki küçük gözle birlikte kemerin üzerinde toplam otuz üç göz var.

Sinan burada yüksekliğin getirdiği yatay kuvvetlere karşı kemer ayaklarını aşağıya doğru iki kademeli piramit biçiminde genişletmiş, ayakların ortasına üçer küçük kemer açarak yükü hafifletmiş. Alttaki dört büyük kemerin açıklığı 17,50, üsttekilerin 13,45 metre. Temelden hesaplanınca yükseklik 47 metreyi buluyor, yani on altı katlı bir bina kadar. Tarihçi Semavi Eyice, sivil mimaride Mağlova'nın, dini mimaride Süleymaniye ve Selimiye camilerinin taşıdığı öneme sahip olduğunu söyler. Alibey Barajı yapıldıktan sonra kemerin alt kısmı üzengi taşı hizasına kadar suyun altında kaldı; baraj suları çekildiğinde daha çok kısmı görünür. Kaynaklar kemerin bugün hala İstanbul'a su taşıdığını belirtiyor.

Mağlova ana yolların kenarında değil. Haritalarda kemerin çevresinde Kemer 3 Sokak ile patikalar ve basamaklar görünüyor. Kemerburgaz Kent Ormanı da kemeri kendi sitesinde tanıtıyor; ikisini aynı öğleden sonraya koymak mantıklı.

Güzelcekemer

Gözlüce ya da Cebeciköy Kemeri diye de bilinen Güzelcekemer, bugün Sultangazi'nin Cebeci Mahallesi sınırında. 29,5 metre yüksekliğinde ve 155 metre uzunluğunda; altta sekiz, üstte on bir gözü var, duvarları altta 5,4, üstte 2,6 metre kalınlığında ve kesme taştan. Alibeyköy Barajı havzasında kaldığı için yarısına yakını suyun içinde; yaz aylarında sular çekildiğinde yakından incelenebiliyor. Haritalarda yakınında araç yolu değil, yalnızca patikalar ve toprak yollar görünüyor. Bu yüzden onu deneyimli yürüyüşçülere ve kuru mevsime bırakın.

Kemerburgaz Kent Ormanı

Kemerlerin arasında dinlenmek için en uygun yer, İBB'ye ait Kemerburgaz Kent Ormanı. Ormanın sitesine göre 5,5 milyon metrekarelik alanda yürüyüş parkurları, çocuk oyun alanları ve etkinlik alanları var; girişten on beş dakikalık bir yürüyüşle göl bölgesine varılıyor. Ormanda ateş, mangal ve semaver yakmak yasak, gece konaklama da yapılmıyor. Araç girişi ücretli; güncel saatleri ve ücretleri gitmeden sitesinden kontrol edin.

Bir günlük rota önerisi

Sabah M11 ile Kemerburgaz'a gelin. Önce kuzeydeki Uzunkemer'e gidip uzun kenarını yol kenarından izleyin, sonra güneye dönüp Kovukkemer'e bakın. Öğleden sonra otobüs ya da taksiyle Kent Ormanı tarafına geçin, ormanda dinlenin ve Mağlova'ya gidin. Güzelcekemer'i ayrı bir güne, yazın ve bir haritayla yapılacak bir yürüyüşe ayırın. Başhavuzu görmek isteyenler bilsin: Vikipedi'ye göre iki kolun birleştiği bu havuz İSKİ'ye bağlı ve koruma amacıyla parmaklıklarla çevrili.

Pratik notlar

  • Kemerlere tırmanmayın; Mağlova'daki yaya geçidi dışında üzerlerinde yürümeyin.
  • Baraj havzası bir içme suyu kaynağı; kıyıda koruma kurallarına ve uyarı levhalarına uyun.
  • Yol kenarındaki kemerleri fotoğraflarken güvenli bir durma yeri seçin.
  • Patikalar için kapalı ayakkabı, su ve çevrimdışı harita alın.

Kaynaklar

Konum - Kemerburgaz'da Sinan'ın Su Kemerleri

Gezi Bilgisi
ŞehirEyüpsultan, İstanbul
TürKültürel
Tarih24 Eylül 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al