Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Eskihisar'da Ressamın Kıyısı ve Gebze'de Bir Menzil Külliyesi
Kültürel

Eskihisar'da Ressamın Kıyısı ve Gebze'de Bir Menzil Külliyesi

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

İzmit Körfezi'nin kuzey kıyısında, Gebze'nin hemen güneyinde küçük bir koy var: Eskihisar. Osman Hamdi Bey yirmi altı yaz boyunca burada yaşadı, resimlerinin çoğunu burada yaptı ve vasiyeti üzerine buraya gömüldü.

Gebze, Kocaeli
Kültürel
Radar Editör
24 Eylül 2026

Gezi Hakkında

İzmit Körfezi'nin kuzey kıyısında, Gebze'nin hemen güneyinde küçük bir koy var: Eskihisar. Osman Hamdi Bey yirmi altı yaz boyunca burada yaşadı, resimlerinin çoğunu burada yaptı ve vasiyeti üzerine buraya gömüldü. Koyun üstünde bir Bizans kalesi, birkaç kilometre kuzeyde Gebze'nin tepesinde ise 16. yüzyıldan kalma ve menzil külliyelerinin en başarılı örneklerinden sayılan bir külliye duruyor. Marmaray'ın son durağından başlayan bu gezi, ressamın, kervancının ve kale muhafızının izini aynı günde sürmenizi sağlıyor.

Önce bilinmesi gereken bir not var. Osman Hamdi Bey Evi ve Müzesi, Kültür ve Turizm Bakanlığının resmi sayfalarına göre 2021'de Bakanlığa tahsis edildi ve restorasyon ile teşhir düzenlemesi tamamlanana kadar ziyarete kapalı. Resmi sayfalarda bir açılış tarihi yok. Gitmeden muze.gov.tr üzerinden son durumu kontrol edin. Müze kapalıyken de köşkü kıyıdan görmek, kaleyi gezmek ve külliyeyi dolaşmak için gün yeterince dolu.

İstanbul'dan Gebze ve Eskihisar'a

Toplu taşımada en rahat yol Marmaray. Halkalı ile Gebze arasında çalışan banliyö hattının doğu ucu Gebze istasyonu. Eskihisar, Gebze'ye yaklaşık 6 kilometre uzaklıkta; istasyondan taksiyle ya da yerel toplu taşımayla devam edebilirsiniz.

Arabayla gelecekseniz Kültür Portalı'nın tarifi işe yarar. İstanbul'dan yaklaşık 50 kilometre uzaktaki Eskihisar'a TEM otoyolundan Bayramoğlu-Darıca sapağında ayrılıp Eskihisar-Feribot tabelalarını izleyerek ulaşılıyor. Eski D-100 kara yolundan gelenler Gebze-Eskihisar sapağından güneye dönebilir. Aynı iskeleden feribotlar da kalktığı için tabelaları takip etmek yeterli.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi

Güne Gebze'de başlayın. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre külliyeyi, Yavuz Sultan Selim'in kızı Hanım Hatun ile evli olan ve 1529'da ölen Çoban Mustafa Paşa yaptırdı. Caminin mermer kitabesi 1523-24, ahşap kapı kanatları 1522-23 tarihini veriyor. Adı Mimar Sinan'ın eserlerini sayan listelerde geçiyor, ancak Sinan'ın 1521-22'de Belgrad ve Rodos seferlerinde bulunduğu ve 1523'ün onun için bu büyüklükte bir iş açısından erken olduğu hatırlatılarak bu tartışılıyor. Ansiklopedi, Sinan'ın başlamış bir inşaatı tamamlamış ya da yardımcı mimar olarak çalışmış olmasının kuvvetle muhtemel kabul edildiğini yazıyor.

Külliye, Gebze'nin kuzeybatısında bir tepe üzerinde ve yaklaşık 117 x 106 metrelik bir alana yayılıyor. Anadolu'ya ve İran'a giden kervanlar, batıdan gelen hacı adayları ve doğuya sefere çıkan ordu bu yoldan geçtiği için bu kadar büyük tutulmuş. Cami, türbe, medrese, imaret, kütüphane, darüşşifa, paşa odaları ve kervansaray dikdörtgen bir avlunun çevresinde camiyi üç yandan sarıyor; çifte hamam ise çarşının içinde.

Camiye yaklaşırken son cemaat yerinin iki yanındaki renkli taş bezemelere bakın. Paşa, Mısır valisiyken bu Memluk üslubu süslemelerin malzemesini oradan getirmişti. İçeride duvarlar boyunun üçte birine kadar renkli mermer levhalarla kaplı; mermer minberin geometrik kakmaları çok ince bir işçilik gösteriyor. Girişteki kündekari tekniğiyle yapılmış, fildişi, bağa ve sedef kakmalı ahşap kapı kanatlarında Ahmed Usta'nın imzası var. Caminin kıble tarafındaki sekizgen türbede Çoban Mustafa Paşa yatıyor; türbenin iç duvarları üçte bir yüksekliğe kadar firuze renkli çinilerle kaplı.

Külliyenin başka bir hikayesi de Eskihisar'a bağlanıyor. Osman Hamdi Bey'in 1880'lerde yaptığı resimler arasında Gebze'de Çoban Mustafa Paşa Külliyesi adlı bir tablo da var. Ziyaretinizi namaz vakitlerinin dışına denk getirin; omuzları ve dizleri örten kıyafet giyin, kadın ziyaretçiler başlarını örtsün, ayakkabıları kapıda çıkarın ve içeride sessiz olun.

Eskihisar Kalesi

Gebze'den Eskihisar'a indiğinizde koyun kuzeydoğusundaki dik yamaçlı tepede kalenin surlarını görürsünüz. Gebze Kaymakamlığının tanıtımına göre kale, İzmit Körfezi'nin güneyindeki geçişi denetlemek ve limanı korumak için yapıldı; Bizans tarihçisi Georgios Akropolites 1241'de ondan söz ediyor. Vikipedi'de özetlenen araştırmalar, iç surların 12. yüzyılda I. Manuel Komnenos döneminde, dış surların ise Paleologoslar döneminde, 1300 dolaylarında yapıldığını söylüyor.

Duvarlara yakından bakın. İki üç sıra tuğladan sonra bir sıra taş gelen bu almaşık örgü, Paleologoslar döneminin tipik işçiliği ve aynısı İstanbul'da Edirnekapı surlarında da görülüyor. Dikdörtgen planlı kalenin on burcu var. Kültür Bakanlığı 1995-2000 arasında kaleyi onardı, Kocaeli Müze Müdürlüğünün kazılarında Bizans seramikleri, testiler ve kitabeler bulundu. Kültür Portalı'na göre içeride sekiz sütunlu, on beş kubbeli bir Bizans sarnıcı ile 1025 kişilik bir tiyatro sahnesi var ve kalede zaman zaman konserler düzenleniyor. Milli Eğitim Bakanlığının okul dışı öğrenme rehberi kaleyi her gün ziyarete açık gösteriyor.

Osman Hamdi Bey'in Köşkü

Kaleden kıyıya indiğinizde, iskeleye bakan meyilli bir arazide koru içinde beyaz bir köşk görürsünüz. Kültür Portalı'na göre planlarını Osman Hamdi Bey'in kendisinin çizdiği iki katlı yapı 1884'te resimhane, kayıkhane ve müştemilatıyla birlikte inşa edildi. Ressam 26 yıl boyunca yazlarını burada geçirdi ve en güzel tablolarını bu köşkte yaptı. Birinci Dünya Savaşı sırasında köşk bir karargah komutanlığına verildi, 1945'te resimhanenin ahşap üst katı yandı. Koru ve binalar 1966'da tescil edildi, 1987'de müze olarak açıldı. Giriş katındaki ahşap kapı kanatlarına Osman Hamdi Bey'in kendi elinden çiçek resimleri yapılmış; bunlar tabloları kadar değerli sayılıyor.

Osman Hamdi Bey 1842'de doğdu ve 1910'da öldü. Arkeolog, ressam ve müzeciydi; bugün Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi olarak süren Sanayi-i Nefise Mektebi'ni kurdu, İstanbul Arkeoloji Müzesinin müdürlüğünü yaptı. Sayda'daki kazılarda bulduğu İskender Lahdi bugün İstanbul Arkeoloji Müzelerinde sergileniyor; o müzeyi gezdiyseniz Eskihisar'ın anlamı ikiye katlanır. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre vasiyeti üzerine köşkünün arkasındaki ağaçlıklı yamaca gömüldü ve kabrinin üzerine Anadolu'dan getirilmiş Selçuklu dönemi sanduka ve şahideler kondu. Restorasyon sürerken koruya girişin açık olup olmadığını önceden sorun.

Hannibal Anıtı İçin Bir Not

Gebze, Kartacalı komutan Hannibal'ın son günlerini geçirdiği ve öldüğü Bithynia kasabası Libyssa ile de anılıyor. Kültür Portalı, kaynakların Libyssa üzerinde birleştiğini, ancak Libyssa'nın bugünkü Gebze olup olmadığının modern kaynaklarda tartışıldığını belirtiyor. Mezarın yeri belirlenemedi. Atatürk'ün 1934'teki isteği üzerine TÜBİTAK arazisindeki Hannibal Tepe'ye simgesel bir anıt yapıldı ve 24 Temmuz 1981'de açıldı. Hereke'den getirilen puding taşından yapılan anıtın ortasında Hannibal'ın bir portresi, çevresinde beş dilde mermer kitabeler var. Milli Eğitim Bakanlığının rehberine göre anıt yalnızca hafta içi gündüz saatlerinde ziyaret edilebiliyor; gitmeden TÜBİTAK Gebze Yerleşkesini arayıp bilgi alın. Hafta sonu gezisinde bu durağı atlamanız gerekebilir.

Önerilen Gün Akışı

  • Sabah Marmaray ile Gebze'ye gidin ve Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'ni gezin; avlu, türbe ve medrese cephesi için bir saat ayırın.
  • Öğleye doğru Eskihisar'a geçin ve Eskihisar Kalesi'ne çıkın.
  • Kıyıya inip sahil yürüyüş yolunda dolaşın, iskele çevresinde yemek molası verin.
  • Öğleden sonra Osman Hamdi Bey'in köşkünü kıyıdan görün; müze açıldıysa içini gezin.
  • Günü sahilde akşamüstü ışığıyla kapatıp Gebze üzerinden dönün.

Mevsim ve Saat

Kale açık havada ve yamaçta; ilkbahar ile sonbahar, yokuşu çıkmak ve kaleden körfezi seyretmek için en rahat dönem. Yazın öğle sıcağında yokuşu çıkmak yorucu olabilir, bu yüzden kaleyi sabaha ya da akşamüstüne koyun. Kaledeki konserler ve etkinlikler için belediyenin güncel programına bakın.

Pratik Notlar

  • Osman Hamdi Bey Müzesinin açılış durumunu muze.gov.tr ve Kocaeli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden kontrol edin.
  • Kale yamacına çıkarken rahat ayakkabı giyin.
  • Cami ve türbe ziyaretinde kıyafet ve sessizlik kurallarına uyun; türbede de ayakkabılar çıkarılır.
  • Hannibal Anıtı devlet kurumunun arazisinde olduğu için kimliğinizi yanınızda bulundurun ve ziyaret izni için önceden bilgi alın.
  • Marmaray ve belediye otobüsü saatlerini yola çıkmadan kontrol edin.

Kaynaklar

Konum - Eskihisar'da Ressamın Kıyısı ve Gebze'de Bir Menzil Külliyesi

Gezi Bilgisi
ŞehirGebze, Kocaeli
TürKültürel
Tarih24 Eylül 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al