
Cihangir ve Çukurcuma'da Yokuşlar, Antikacılar ve Bir Şehzadenin Camii
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap
Taksim Meydanı'ndan Sıraselviler Caddesi'ne girip aşağı yürüdüğünüzde şehir yavaş yavaş yön değiştirir. Caddeden ayrılan sokaklar dikleşir, apartmanların arasından Boğaz'ın ağzı görünür ve bir süre sonra Tophane'ye inen yamacın üstünde bulursunuz kendinizi.
Gezi Hakkında
Taksim Meydanı'ndan Sıraselviler Caddesi'ne girip aşağı yürüdüğünüzde şehir yavaş yavaş yön değiştirir. Caddeden ayrılan sokaklar dikleşir, apartmanların arasından Boğaz'ın ağzı görünür ve bir süre sonra Tophane'ye inen yamacın üstünde bulursunuz kendinizi. Cihangir bu yamacın doğu tarafıdır. Batısında, Galatasaray'dan inen sokakların buluştuğu çukurda ise Çukurcuma yer alır. İki semt yürüyerek birkaç dakika arayla birbirine bağlanır ve birlikte gezildiğinde Beyoğlu'nun en sakin yarım gününü verir.
Oraya Varmak
En kolay yol M2 metrosuyla Taksim'e gelip Sıraselviler Caddesi'nden aşağı inmektir. Firuzağa Camii'ne vardığınızda Cihangir'in merkezindesiniz; semtin merkezi bugün bu caddenin alt bölümüne kaymıştır. Aşağıdan gelmek isterseniz tramvayın Fındıklı ya da Tophane duraklarında inip merdivenli sokaklardan yukarı tırmanabilirsiniz. Bu yol kısa ama diktir. Çukurcuma'ya ise İstiklal Caddesi'nden, Galatasaray Meydanı'ndan sahile inen Yeniçarşı Caddesi üzerinden inilir. Yokuşları aşağı doğru gezmek daha rahattır, bu yüzden geziyi Taksim'den başlatıp Tophane'de bitirmenizi öneririz.
Şehzadenin Adını Taşıyan Tepe
Semt adını Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın oğlu Şehzade Cihangir'den alır. 1531'de doğan şehzade, 1553'te Nahçıvan Seferi sırasında Halep'te genç yaşta öldü ve Şehzade Camii'nin yanında, ağabeyi Şehzade Mehmed'in yanına defnedildi. Kanuni oğlunun anısına, Marmara'ya ve Boğaz'a hakim bu tepeye Mimar Sinan'a bir cami yaptırdı. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre kare planlı, tek kubbeli, tek minareli ilk yapı 1559-60'ta tamamlandı ve yanında bir sıbyan mektebi vardı. O yıllarda burası henüz yerleşik bir semt değildi, ama caminin adı zamanla bütün yamaca yayıldı.
Cami tarihi boyunca beş yangın geçirdi ve her seferinde yenilendi. Bugün gördüğünüz yapı II. Abdülhamid döneminde, 19. yüzyılın son yıllarında ortaya çıktı; TDV bu tarihi 1890 olarak verir. Mimarının Sarkis Balyan olduğu öne sürülse de kesin bilgi yoktur. Plan yine kare ve tek kubbelidir, ama bu kez iki köşede tek şerefeli ikiz minareler yükselir. 14 metre çaplı kubbeyi taşıyan kemerlerin duvarları yelpaze biçiminde geniş pencerelerle açılmıştır. TDV, bu bol pencereli kurgunun Sinan'ın Edirnekapı'daki Mihrimah Sultan Camii'nde başlattığı düşüncenin 19. yüzyıl sonundaki bir uygulaması olduğunu vurgular. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 2015'te başlattığı restorasyon 2018'de tamamlandı. Bu sırada 1868-1890 tarihli otuz dokuz hat levhası korunmak üzere müzeye kaldırıldı.
Cami eğimli bir araziye oturur ve istinat duvarlarıyla taşınan avlusundan Marmara'ya ve Boğaz'ın girişine doğru bakılır. Haziresinde tekke şeyhi Hasan Cihangiri yatar, çeşmesi duvara bitişiktir. Ziyaret için namaz vakitlerinin dışını seçin, ayakkabılarınızı girişte çıkarın, omuz ve dizleri kapatan kıyafet giyin, kadınlar başlarını örtsün ve içeride sessiz kalın.
Yangından Apartmana Cihangir
Cihangir'in bugünkü dokusu bir yangının ardından oluştu. 19. yüzyıl boyunca yangınlar semte zaman zaman uğradı; 1916'daki yangın ise ahşap binaların hepsini yok etti ve o tarihten sonra semtte ahşap bina yapılmadı. 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın ilk çeyreğinde yükselen kagir binalar ve büyük apartmanlar Cihangir'i yoğun bir yerleşime dönüştürdü. 1920'den sonra Pera'da toplanan Beyaz Rus göçmenlerin bir kısmı da buraya yerleşti.
Semtin kaderi yüzyıl boyunca Beyoğlu'nunkine bağlı kaldı. 1960'lardan sonra bakımsızlaşan sokaklar, 1980'lerin sonunda İstiklal Caddesi çevresiyle birlikte yeniden canlandı. Bugün Cihangir yazarları, oyuncuları, ressamları ve müzisyenleriyle bir sanatçı semti olarak anılır. Sokak kedileri de semtin kimliğinin parçasıdır; semtin halka açık tek yeşil alanı olan Cihangir Parkı'nda sanatçı Harun Kolçak anısına açılmış bir kedi evi var.
Firuzağa'dan Çukurcuma'ya
Sıraselviler Caddesi ile Defterdar Yokuşu'nun birleştiği yerdeki Firuzağa Camii, Cihangir ile Çukurcuma'nın kesiştiği noktadır ve iyi bir buluşma yeridir. TDV İslam Ansiklopedisi, Ayvansarayi'ye dayanarak banisini saray ağası Firuz Ağa olarak verir. İlk yapı 1 Mart 1823'teki büyük Cihangir yangınında harap oldu ve kitabesine göre 1823-24'te II. Mahmud tarafından yeniden inşa ettirildi. Altında dükkanlar, üstte ibadet mekanı bulunan fevkani bir camidir ve Tanzimat üslubunun izlerini taşır.
Edebiyat meraklıları buradan Çukurcuma'ya inmeden önce Orhan Kemal Müzesi'ne uğrayabilir. Yazarın oğlu Işık Öğütçü'nün kurduğu kültür merkezi tarafından 2000'de açılan müze, 1940 tarihli bir apartmanda yazarın daktilosunu, fotoğraflarını ve kitaplarının ilk baskılarını sergiler. Güncel ziyaret günlerini müzenin sitesinden kontrol edin.
Çukurcuma'nın Antikacı Sokakları
Çukurcuma, Beyoğlu'ndan alçakta kaldığı için bu adı almış olmalı. Galatasaray'dan sahile inen Yeniçarşı Caddesi'ni doğudan kesen Çukurcuma Caddesi semtin ana yoludur. Bu cadde ve çevresindeki sokaklar İstanbul'un en bilinen antikacı bölgelerinden birini oluşturur. Eski mobilyalar, lambalar, tabelalar, kartpostallar ve fotoğraflar dükkanların önüne kadar taşar. Pazarlık yapılabilir; eski eser niteliğindeki bir parçayı yurt dışına çıkarmayı düşünüyorsanız alışverişten önce belgesini sorun.
Caddenin üzerinde Mimar Sinan camilerinden biri olarak bilinen Çukurcuma Camii durur. Muhyiddin Molla Fenari Camii adıyla da anılır. İstanbul Valiliği'nin semt rehberine göre Şeyhülislam Fenerizade Muhyiddin Mehmed Efendi için 1541-1547 arasında yapılmıştır. Merdivenle çıkılan, ahşap son cemaat yerli, taş ve tuğla duvarlı mütevazı bir mahalle camisidir; mihrabın iki yanındaki büyük pencerelere dikkat edin. Rehber, karşısında 1720 tarihli Ömer Ağa Çeşmesi'nin bulunduğunu da not eder.
Masumiyet Müzesi ve Eski Hamam
Çukurcuma Caddesi'nden ayrılan Dalgıç Çıkmazı'nda, 1897 yapımı üç katlı bir binada Masumiyet Müzesi bulunur. Orhan Pamuk'un 2008'de yayımlanan aynı adlı romanıyla birlikte kurguladığı müze 28 Nisan 2012'de açıldı ve romanın kahramanı Kemal'in hayatına ait nesneleri vitrinlerde sergiler. Romanı okumamış olsanız da 20. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'un gündelik hayatını anlatan bir koleksiyon olarak gezilebilir. Güncel saatleri müzenin sitesinden kontrol edin.
Yine Çukurcuma Caddesi üzerinde, Çukurcuma Camii'nin karşı kolunda tarihi Çukurcuma Hamamı yer alır. Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nde Sürahi Hamamı adıyla da geçen yapı, ansiklopediye göre Nakşidil Valide Sultan vakfının suyu Beyoğlu'na bol miktarda ulaştırdığı 1831'den sonra yapıldı. İlk sahibi Şerife Hanım'dı ve hamam 1876'da borç yüzünden müzayedede satıldı. Sürahi bölümünde yarım küre biçimli bir kubbeyle örtülü yıkanma alanı ve beşik kubbeli sıcak halvet bulunur. Restorasyonun ardından yapı bugün yeniden hamam olarak kullanılıyor.
Yürüyüş Önerisi
Taksim'den Sıraselviler Caddesi'ne girin ve Firuzağa Camii'ne kadar inin. Buradan Cihangir'in iç sokaklarına dalıp Cihangir Camii'ne yürüyün; avluda soluklanıp denize bakın. Sonra yeniden Firuzağa'ya dönün ve batıya, Çukurcuma'ya inin. Çukurcuma Caddesi boyunca antikacılara göz atarken Çukurcuma Camii'ni, karşısındaki çeşmeyi ve hamamın cephesini görün, Dalgıç Çıkmazı'ndaki Masumiyet Müzesi'ne uğrayın. Ardından yokuş aşağı devam edip Tophane'ye inin; sahil ve tramvay durağı oradan birkaç dakika uzaktadır. Müze ziyaretiyle birlikte dört saat kadar ayırmanız yeterli olur. Yorulursanız Cihangir'in kafelerinde bir mola vermek için bol seçenek var.
Mevsim ve Saat
Cihangir'de en güzel saatler sabah erken ve gün batımına yakın zamandır. Sabah caddeler sakindir, kafeler yeni açılır; akşamüstü ise Cihangir Camii'nin avlusundan Marmara'ya inen ışığı izleyebilirsiniz. Yaz öğlenlerinde yokuşları çıkmak yorucudur, bu mevsimde sabahı seçin. Yağmurlu günlerde merdivenli sokaklar kaygan olabilir; o günlerde yamacı Sıraselviler tarafından dolaşın.
Pratik Notlar
- Gezi için yarım gün ayırın. Önerilen sıra Taksim, Sıraselviler, Firuzağa, Cihangir Camii, Çukurcuma Caddesi ve Tophane'dir.
- Cihangir Camii ve Çukurcuma Camii mahalle camileridir; cuma öğle namazı saatlerinde ziyareti erteleyin.
- Antikacılarda fotoğraf çekmeden önce izin isteyin.
- Semt, Beyoğlu Sanat ve Galeriler rotasındaki İstanbul Modern'e ve Pera Müzesi'ne yürüme mesafesindedir; ikisinden biriyle birleştirip günü tamamlayabilirsiniz.
Kaynaklar
- TDV İslam Ansiklopedisi, Cihangir Camii maddesi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cihangir-camii
- TDV İslam Ansiklopedisi, Firuz Ağa Mescidi (Beyoğlu) maddesi, https://islamansiklopedisi.org.tr/firuz-aga-mescidi--beyoglu
- İstanbul Valiliği, İstanbul'un Semtleri, Cihangir, https://istanbul.gov.tr/istanbulun-semtleri-cihangir
- İstanbul Ansiklopedisi (Reşad Ekrem Koçu), Çukurcuma Hamamı, Sürahi Hamamı, https://istanbulansiklopedisi.org/handle/rek/12173
- Masumiyet Müzesi resmi sitesi, https://www.masumiyetmuzesi.org/
- Vikipedi, Cihangir (Beyoğlu), https://tr.wikipedia.org/wiki/Cihangir,_Beyo%C4%9Flu
- Vikipedi, Cihangir Camii, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cihangir_Camii
- Vikipedi, Şehzade Cihangir, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehzade_Cihangir
- Vikipedi, Çukurcuma, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukurcuma
- Vikipedi, Çukurcuma Camii, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ukurcuma_Camii
- Vikipedi, Orhan Kemal Müzesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Orhan_Kemal_M%C3%BCzesi
