Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Avanos ve Kızılırmak Kıyısında Toprak ve Su
Kültürel

Avanos ve Kızılırmak Kıyısında Toprak ve Su

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Kapadokya'nın vadilerinde kayanın ve rüzgarın hikayesi anlatılır; Avanos'a vardığınızda hikayeye su ve toprak eklenir.

Avanos, Nevşehir
Kültürel
Radar Editör
19 Ekim 2026

Gezi Hakkında

Kapadokya'nın vadilerinde kayanın ve rüzgarın hikayesi anlatılır; Avanos'a vardığınızda hikayeye su ve toprak eklenir. Nevşehir'in yaklaşık on sekiz kilometre kuzeyindeki bu kasaba, Türkiye'nin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak'ın iki yakasına kurulmuştur ve adını, geçimini, rengini büyük ölçüde bu ırmağa ve onun bıraktığı kile borçludur. Bu yazı Avanos'ta ırmak kıyısında geçen yavaş bir günü anlatıyor: köprülerden karşıya geçmek, eski mahallenin taş evleri arasında dolaşmak, çömlekçiliğin izini sürmek ve isterseniz günü kasabanın kuzeyindeki yeraltı şehrine ya da güneydoğusundaki Selçuklu hanına uzatmak.

Bir ırmağın adı ve rengi

Kızılırmak, Türkçe Vikipedi'ye göre Sivas'ın İmranlı ilçesindeki Kızıldağ eteklerinden doğar ve Samsun'un Bafra ilçesinde Karadeniz'e dökülür. Yaklaşık 1355 kilometrelik uzunluğuyla Türkiye'nin kendi sınırları içinde doğup kendi sınırları içinde denize dökülen en uzun akarsuyudur. Irmak geniş bir yay çizerek İç Anadolu'yu dolaşır ve bu yayın güney kesiminde Nevşehir topraklarından geçer. Avanos Belediyesi'nin tarihçe sayfası ırmağın Hititler dönemindeki adının Marassantia, Bizans dönemindeki adının Halys olduğunu yazar.

Irmağın bugünkü adı rengiyle ilgilidir. Türkçe Vikipedi'nin Avanos maddesi, Kızılırmak'ın Avanos yakınlarında suladığı tüflü ve killi topraklar yüzünden eski zamanlarda adına yakışır bir kızıllığa büründüğünü, barajlar yapıldıktan sonra bu özelliğin genelde kaybolduğunu belirtir. Bugün ırmağa baktığınızda gördüğünüz renk mevsime ve suyun debisine göre değişir. Türkçe Vikipedi ırmağın temmuz ile şubat arasında düşük su düzeyinde aktığını, mart ayında kabarmaya başladığını ve nisanda en yüksek düzeye ulaştığını aktarır.

Kasabanın adı ve geçmişi

Avanos'un adı da en az ırmak kadar katmanlıdır. Avanos Belediyesi'ne göre pek çok tarihçi yerleşimin Hititler döneminde Zuwinasa, Asurlular döneminde Nenansa, Bizanslılar döneminde Venessa ve Selçuklular döneminde Evenüz adıyla anıldığını kabul eder. Türkçe Vikipedi, dilbilimci Emil Forrer'in 1926'da Boğazköy arşivlerindeki bir tablette Zuwinasa adını okuduğunu aktarır. Belediye sayfası Evenüz sözcüğünün kap yapan, çanak çömlek yapan kasaba anlamına geldiğini öne sürer. İngilizce Vikipedi ise antik coğrafyacı Strabon'a göre Venessa'nın Kapadokya Krallığı'nın en önemli üçüncü kenti olduğunu yazar.

Kasabanın toprağı da eski yerleşimin izlerini taşır. Avanos Belediyesi, 1967'de Topaklı Höyük'te yapılan kazılardan elde edilen bulgulara dayanarak Avanos'un geçmişinin en az dört bin yıl öncesine uzandığını belirtir. Türkçe Vikipedi, Sarılar yakınlarındaki Zank Höyük kazılarında Eski Tunç Çağı'ndan Geç Roma dönemine kadar uzanan kalıntılar bulunduğunu ve Kızılırmak kenarındaki bir Roma mezarlığında 1971'de tesadüfen bulunan mermer lahdin merkez Kapadokya'da ele geçen tek lahit olduğunu aktarır. Osmanlı döneminde Avanos 1867 ile 1877 arasında ilçeydi, sonra köye dönüştü ve belediye sayfasına göre 1887'de yeniden ilçe oldu. 1954'te Nevşehir il olunca Kırşehir'den ayrılıp Nevşehir'e bağlandı.

Çamurdan kaba

Avanos'u Kapadokya'nın öteki kasabalarından ayıran şey çömlekçiliğidir. Go Türkiye, kasabanın kendine özgü kırmızı kili nedeniyle Hititlerden beri çanak çömlekçilik merkezi olduğunu yazar. Bu geleneğin bugünkü resmi karşılığı da var: Türk Patent ve Marka Kurumu'nun kayıtlarına göre Avanos Çömleği 2017'de menşe adıyla coğrafi işaret olarak tescil edildi. Tescil belgesi kilin Kızılırmak'ın eski yataklarından ve çevredeki tepelerden alındığını, bu alanlar arasında Gedik, Burabayır, Cinderesi ve Kızılöz'ün sayıldığını belirtir. Aynı belgeye göre çamurun içindeki hematit minerali renklerin kırmızı olmasını sağlar ve hematit oranına göre renk açık sarıdan koyu kırmızıya kadar değişir. Yani ırmağın adı ile kasabanın kaplarının rengi aynı toprağın iki yüzüdür.

Belge, çömleğin kasabadan dünyaya nasıl taşındığını da anlatır. Avanos'ta yapılan çömlekler çuvallara konup eşek sırtında çevre il ve ilçelerin pazarlarına götürülürdü ve Avanoslu erkeklerin uzun kervanlarla Adana'ya kadar gittiği bilinir. Ürünler çoğunlukla takasla satılır, çömleği alan kişi kabın dolusu kadar kendi ürününden verirdi. Belgeye göre zamanla Avanos'u çevredeki merkezlere bağlayan yollar çömlek kırıklarıyla dolmuştu. Kasabada dolaşırken çömlekçilerin işlik denen atölyelerinin önünden geçeceksiniz. Çarkın başında çalışan bir ustayı izlemek mümkünse acele etmeyin; tescil belgesinin anlattığı çıkrık, kalıplar ve çamura su veren keçe orada gözünüzün önündedir. Çömlekçiliğin ayrıntılı hikayesi Radar'daki ayrı bir yazının konusu; burada yalnızca kasabayla ilişkisini akılda tutmak yeterli.

İki yaka arasında bir yürüyüş

Avanos'u tanımanın en iyi yolu ırmağın iki yakasını yürüyerek birleştirmektir. Belediye sayfasına göre kasaba Kızılırmak'ın iki yakasına kurulmuştur ve ırmak ilçeyi doğudan batıya ortadan ikiye ayırır. İki yaka dört köprüyle birbirine bağlanır; bunların ikisi çevre yolundadır, biri taş, biri ise asma köprüdür.

Yürüyüşe taş köprüden başlayın. Avanos Belediyesi'ne göre yapımına 1898'de başlanan köprü 1900'de hizmete açılmıştır, uzunluğu 151 metredir ve yaya bölümü 1995'te genişletilmiştir. Köprünün ortasında durup ırmağın akış yönüne bakın; bir yanda eski kasabanın yamaca tırmanan evleri, öbür yanda daha yeni yapılaşmanın kıyısı görünür. Ardından yaya köprüsüne geçin. Belediye sayfası 1973'te demir ayaklar üzerine ahşaptan yapılan bu köprünün 180 metre uzunluğunda ve yaklaşık iki metre otuz santim eninde olduğunu, 1994'te onarıldığını ve ırmağın üstündeki bölümünün hafifçe salıncak gibi sallandığını yazar. Köprüden geçerken bu salınımı hissetmeniz bekleniyor; korkulukları tutarak yavaş yürüyün.

Irmağın güney yakası daha düzlüktür. İngilizce Vikipedi, Avanos'un 2000'lerin başında hızla büyüdüğünü ve güney kıyısının 2010'dan sonra peyzaj düzenlemesiyle dinlenme alanına dönüştürüldüğünü aktarır. Kıyı boyunca yürüyüp suya yakın oturmak, günün en sakin anlarını verir. Avanos'un iyi bir ırmak kıyısı fotoğrafı için yükseltiye ihtiyacı vardır; eski mahallenin üst sokaklarından bakıldığında ırmak, köprüler ve karşı yakadaki düzlük tek karede toplanır.

Eski Avanos'ta dolaşmak

Irmağın kuzey yakası kasabanın eski yüzüdür. İngilizce Vikipedi, Avanos'un görünür tarihinin büyük bölümünün 19. ve 20. yüzyıl başına ait etkileyici taş evlerden oluştuğunu ve bu evlerin kasabanın eski kısmında, ırmağın kuzey kıyısında bulunduğunu yazar. Aynı kaynak eski Avanos'un altının küçük yeraltı mekanlarından oluşan bir ağla örüldüğünü ve bunların bugün daha çok çömlek atölyeleri tarafından kullanıldığını belirtir. Yani burada da yerin altı ile yer üstü iç içedir.

Eski mahalledeki yürüyüşünüzü Şairler Sokağı'na bağlayabilirsiniz. Türkçe Vikipedi'ye göre 2018'de düzenlenen sokak, Hacı Nuri Bey Konağı'ndan başlayıp Bayramtepe'ye kadar uzanır ve üzerinde Türk şiirine yön vermiş yirmi altı şairin büstleri ile eserlerinden alıntılar bulunur. Ahmet Hamdi Tanpınar'dan Cahit Sıtkı Tarancı'ya, Orhan Veli'den Gülten Akın'a uzanan bu dizinin arasında yokuşu yavaşça çıkarken sokak boyunca oturma alanları ve eski evlere açılan ara yollar karşınıza çıkar. Bayramtepe'ye vardığınızda kasabaya ve ırmağa yukarıdan bakma fırsatı bulursunuz.

Günü uzatmak, Özkonak ve Sarıhan

Avanos'ta yarım gün geçirdikten sonra vaktiniz kalırsa iki yönden birini seçin. Kuzeydoğuya giderseniz Özkonak Yeraltı Şehri'ne varırsınız. Bakanlığın müze sayfasına göre yeraltı şehri Avanos'a on dört kilometre uzaklıktaki Özkonak kasabasında, İdiş Dağı'nın kuzey yamaçlarındaki kalın tüf katmanlarına oyulmuştur ve 1972'de ziyarete açılmıştır. İngilizce Vikipedi, şehrin 1972'de suyunun nereye kaybolduğunu merak eden yerel bir çiftçi tarafından bulunduğunu ve tünellerin üstünde savunma amaçlı açılmış deliklerin onu bölgedeki öteki yeraltı şehirlerinden ayırdığını aktarır.

Güneydoğuya giderseniz Sarıhan'a ulaşırsınız. Türkçe Vikipedi'ye göre han, Avanos'un yaklaşık beş kilometre güneydoğusunda, Damsa vadisindedir ve II. İzzeddin Keykavus döneminde 1249'da yaptırılmıştır. Turkish Archaeological News, hanın adını yapımında kullanılan taşların renginden aldığını, sarı, bej ve pembe olmak üzere üç renkli volkanik taşla yapıldığını, kapısının batıya baktığını ve 1991'deki kapsamlı onarımla bugünkü görünümüne kavuştuğunu yazar. Aynı kaynak Sarıhan'ın Selçuklu sultanlarının yaptırdığı son kervansaray olduğunu belirtir. Taç kapının önünde durup renkli taşların kemerlerde nasıl bir süsleme etkisi yarattığına bakın; Avanos'un toprağı burada da bir yapının dilini belirler.

Mevsim ve saat

Avanos, Kapadokya'nın geri kalanı gibi karasal bir iklime sahiptir; İngilizce Vikipedi yazların sıcak ve kurak, kışların soğuk ve karlı geçtiğini yazar. Irmak kıyısındaki yürüyüş için ilkbahar ve sonbahar en uygun mevsimlerdir. Nisanda ırmağın en yüksek düzeyde aktığını görme şansınız vardır. Yaz aylarında sıcağın arttığı öğle saatlerinden kaçının ve kıyı yürüyüşünü sabaha ya da akşamüstüne bırakın. Akşamüstü ışığı eski mahallenin taş cephelerini ve ırmağın yüzeyini en güzel anında yakalar.

Pratik notlar

Avanos, Nevşehir merkezine karayoluyla bağlıdır ve kasaba içi rahatça yürünecek büyüklüktedir. Asma köprü sallandığı için çocuklarla geçerken ellerinden tutun. Atölyelerde çömlek yapımını denemek isterseniz bunu ustaya sorarak yapın ve satın alma konusunda kendinizi zorunlu hissetmeyin. Özkonak Yeraltı Şehri bakanlığa bağlı bir ören yeridir; açılış saatlerini ve ücreti resmi müze sayfasından kontrol edin. Sarıhan'ın ziyaret koşulları da değişebileceği için gitmeden önce güncel bilgiyi kontrol edin. Irmağa yaklaşırken kıyının ıslak ve kaygan olabileceğini unutmayın, özellikle suyun yükseldiği ilkbahar aylarında kenara fazla yaklaşmayın.

Kaynaklar

Konum - Avanos ve Kızılırmak Kıyısında Toprak ve Su

Gezi Bilgisi
ŞehirAvanos, Nevşehir
TürKültürel
Tarih19 Ekim 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al