Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye
Aliağa'da Kyme'nin Limanından Yeni Foça'nın Taş Evlerine
Tarihi Mekanlar

Aliağa'da Kyme'nin Limanından Yeni Foça'nın Taş Evlerine

Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Aliağa'nın güneyinde, Nemrut Körfezi'nin kıyısında, iki alçak tepenin arasına yerleşmiş bir antik kent var. Adı Kyme; antik yazarlar onu Aiolis'in on iki kentinin en büyüğü diye anıyor. Bugün kalıntılarının hemen arkasında liman vinçleri yükseliyor.

Aliağa, İzmir
Tarihi Mekanlar
Radar Editör
30 Eylül 2026

Gezi Hakkında

Aliağa'nın güneyinde, Nemrut Körfezi'nin kıyısında, iki alçak tepenin arasına yerleşmiş bir antik kent var. Adı Kyme; antik yazarlar onu Aiolis'in on iki kentinin en büyüğü diye anıyor. Bugün kalıntılarının hemen arkasında liman vinçleri yükseliyor. Yani burası sessiz bir dağ yamacındaki ören yeri değil, sanayi kıyısının ortasında ayakta kalmış bir kent. Tam da bu yüzden şaşırtıcı: tiyatro, agora, sütunlu galeri ve denize uzanan antik iskele, konteyner gemilerinin geçtiği bir körfezin kıyısında duruyor. Günün ikinci yarısını kuzeydeki komşuya ayırın. Yeni Foça, Cenevizlilerin şap ticareti için kurduğu, arka sokakları Osmanlı ve Rum üslubunda taş evlerle dolu küçük bir liman kasabası. Kyme'de antik bir limanı, Yeni Foça'da bir Orta Çağ limanının çevresinde büyümüş kasabayı görürsünüz; ikisini birbirine bağlayan yol Çakmaklı'dan geçen aynı sahil hattıdır.

Oraya varmak

Kyme, Aliağa ilçesinde, Çakmaklı Mahallesi yakınında, Çandarlı Körfezi'nin güneyinde kalan Nemrut Limanı mevkiindedir. İzmir'den gelirken İzmir-Çanakkale yolunu izleyip Aliağa'ya varın, oradan Çakmaklı yönündeki tabelaları takip edin. Toplu taşımayla gelmek de mümkün: ESHOT'un 745 numaralı Yeni Foça - Biçerova Aktarma Merkezi hattı Çakmaklı Yolu ve Çakmaklı duraklarından geçer; yani aynı otobüs gezinin iki ucunu birbirine bağlar. Sefer saatleri değişebildiği için yola çıkmadan ESHOT'un hat sayfasına bakın. Yürümeyi sevenler için İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün Aliağa güzergahları arasında Samurlu'dan Kyme'ye inen 5,5 kilometrelik, iki üç saatlik, kolay bir parkur var; müdürlük bu rotayı Mart ile Kasım arasında öneriyor. Yeni Foça ise İzmir'in yaklaşık 80 kilometre kuzeybatısında, Foça'ya yaklaşık 20 kilometre uzaklıkta. Bir dönem ayrı bir belediyeydi; bugün Foça ilçesine bağlı bir mahalle.

Aiolis'in en büyük kenti

Strabon'a göre Aioller MÖ 1120 ile 1050 arasında Yunanistan'dan göç edip bu kıyıya yerleşti; kentin kuruluşu için İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü MÖ 11. yüzyılın ortasını veriyor. Kyme adını, efsaneye göre kurucusu sayılan Amazon Kyme'den alıyor. Yazılı kaynaklar MÖ 8. yüzyıldan itibaren somutlaşıyor ve kent arkaik dönemde sikke basan ilk şehirlerden biri oluyor. Hesiodos'un babasının Kyme'den Boiotia'ya göç ettiği, tarihçi Ephoros'un da buralı olduğu aktarılır. MÖ 6. yüzyılın ortasında Pers egemenliğine giren kent, Pers-Yunan savaşlarında donanmaya 15 gemiyle katıldı; MÖ 478'de Attika-Delos Birliği'ne üye olup yılda 9 talent vergi ödedi. MÖ 334'ten sonra Makedon hakimiyeti, ardından Antigonos, Lysimakhos ve Seleukos yönetimleri geldi; MÖ 129'da Roma egemenliği başladı. MS 17'deki büyük depremden sonra kenti İmparator Tiberius destekledi. Hıristiyanlığın kabulüyle piskoposluk merkezi olan Kyme'de yaşam MS 12. yüzyıla kadar sürdü; kuzey tepedeki Bizans kalesi 1415'te Osmanlı'ya geçene kadar kullanıldı.

Kalıntılar arasında yürüyüş

Ören yeri iki tepe ve aradaki liman düzlüğünden oluşur. Kuzey Tepe kentin akropolüdür; burada Arkaik dönemde Kybele'ye adanmış, sonra İyon düzeninde üç bölümlü bir tapınağa dönüştürülmüş, MÖ 2. yüzyılın ikinci yarısında da İsis kültü için yeniden kurulmuş bir tapınağın kalıntıları duruyor. Kuzey Tepe'nin güneybatı yamacında tiyatro var: Helenistik dönemde doğal yamaca yaslanarak yapılmış, Roma döneminde orkestrası genişletilip mermer plakalarla kaplanmış, Bizans döneminde ise içinde üç ayrı kireç ocağı çalışmış. Oturma sıralarının çoğu gitmiş, ama kavis hala okunuyor; önündeki bilgi levhası evreleri anlatır. Aşağıda, liman düzlüğünde agora var: Roma forumlarına özgü kaideler, eksedralar ve portikolarla çevrili bir meydan. Döşemenin üstüne geç dönemde tek nefli, apsisli bir kilise oturtulmuş; kuzeydoğu kenarda MS 5 ile 7. yüzyıllara tarihlenen 44 mezar bulunmuş. Agoradan limana doğru 125 metre uzunluğunda, 15 metre genişliğinde bir stoa uzanıyordu; MÖ 4. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başına tarihleniyor. Liman MÖ 8. yüzyıldan beri kullanılıyordu ve 190 metre uzunluğundaki iskele yapısı denize doğru hala seçiliyor. 1979'da burada bulunan bronz koşan atlet heykeli bugün İzmir Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor. Sur duvarları da aynı Helenistik evreye ait; andezit bloklarla örülmüş, iki kapısı Deniz Kapısı ve Pervazlı Kapı adıyla anılıyor. Güney Tepe'de MÖ 8. yüzyıldan MS 7. yüzyıla kadar konutlar vardı; en erken ev kalıntıları MÖ 4. yüzyıla tarihleniyor. Kentin çevresinde birden çok nekropol kazıldı ve en erken buluntular MÖ 7. yüzyıla iniyor. Kuzey Tepe'nin üstündeki Bizans kalesi düzensiz beşgen planlı; devşirme taşla örülmüş, iki kulesi ve dikdörtgen bir avlusu var.

Kazıların yüz elli yılı

Kyme'yi ilk tarif eden, 15. yüzyılın ilk yarısında Anadolu kıyılarını dolaşan İtalyan tüccar Ciriaco d'Ancona'dır. İlk kazıyı 1874'te İzmir'de yaşayan Demostenes Baltazzi yaptı; 1881'de Reinach ve Pottier nekropolde çalıştı. 1925'te Prag'dan gelen Salač'ın heyeti tek sezon kazabildi, ama bu çalışma Cumhuriyet döneminin ilk arkeolojik kazı iznidir. 1953'te Ekrem Akurgal Güney Tepe'de geometrik ve arkaik dönem seramiği buldu. 1979-1981 arasında İzmir Müzesi müdürü Hasan Tahsin Uçankuş'un kurtarma kazılarında MÖ 2. yüzyıla ait Arkhippe yazıtı çıktı; yazıt, kentli bir kadının yeni bir bouleuterion yaptırdığını anlatır. 1982-1984'te Ankara Üniversitesi'nden Vedat İdil sütunlu bir yapıyı açtı. 1986'dan 2007'ye kadar Catania Üniversitesi'nden Sebastiana Lagona liman, tiyatro ve konutlarda çalıştı; 2008'den 2017'ye Antonio La Marca agorayı genişletip Helenistik surları ortaya çıkardı. 2017'den beri çalışmalar İzmir Müze Müdürlüğü sorumluluğunda sürüyor. Buluntuların bir kısmı 1876-1877'de British Museum'a satıldı, bir kısmı Prag'a gitti; günümüzde çıkan eserler İzmir Arkeoloji Müzesi'nde toplanıyor.

Ziyaret koşulu

Kaynaklarda Kyme için bir bilet ya da açılış saati bilgisi verilmiyor; alan, bilgi levhalarıyla donatılmış ve görevlilerin bulunduğu bir kazı sahası olarak geziliyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yürüyüş rotasının burada bitmesi, ziyaretin bir parkurun doğal parçası olduğunu gösteriyor. Yine de kazı sezonunda bazı açmalar kapalı olabilir; şeritle sınırlanmış bölümlere girmeyin ve görevlilerin uyarısına uyun. Ören yeri kapalı bulunursa üzülmeyin: agora ve iskele kalıntıları kıyıya bitişik olduğu için sahil tarafından dıştan görülür. Limanın vinçleriyle antik iskelenin aynı karede durduğu manzara zaten bu yerin en akılda kalan fotoğrafıdır. Güncel durumu gitmeden önce Aliağa Belediyesi'nin antik kentler sayfasından ya da İzmir Müze Müdürlüğü'nden kontrol edin.

Yeni Foça'nın taş evleri ve kıyısı

Kyme'den kuzeye, Yeni Foça'ya doğru ilerlediğinizde kıyının karakteri değişir. Foça Kaymakamlığı'nın tarihçesine göre Bizans imparatoru 1275'te Foça'yı Manuele Zaccaria adında bir Cenevizliye verdi; Cenevizliler çevredeki şap madenini işletmek için buraya yeni bir yerleşim kurdu ve şap ticaretiyle zenginleşti. Yeni Foça'nın adı bu kuruluştan gelir. Osmanlı donanması 1455'te Yeni Foça'yı ve Foça'yı Osmanlı topraklarına kattı; 1649'da, Girit Savaşı sırasında, Osmanlı ve Venedik donanmaları bu kıyıda karşı karşıya geldi. Kasaba bir limanın çevresinde kurulmuştur ve arka sokaklarını Osmanlı ve Rum üslubunda çok sayıda eski taş ev doldurur. Rum nüfus 20. yüzyılın başındaki savaşlar ve nüfus hareketleriyle ayrıldı; evler kaldı. Çevredeki bitki örtüsü ve hayvan varlığı koruma altında olduğu için kasabanın çoğu yerinde yeni yapılaşma sınırlı; bu yüzden siluet hala alçak ve taş ağırlıklı. Gezmenin en iyi yolu limanın rıhtımından başlayıp içeriye, dar sokaklara sapmak. Kesme taş duvarlar, ahşap cumbalar ve renkli kepenkler birkaç sokakta üst üste gelir; öğle güneşinde taş beyaza kaçar, ikindi ışığında sarıya döner. Kıyıdan devam ederseniz Burunucu Halk Plajı'na varırsınız: 500 metre uzunluğunda kumsal bir halk plajı, engelli erişim rampası da var. Eylül ve Ekim'de deniz hala ılıktır; kalabalık azalmış, ışık yumuşamıştır.

Mevsim ve saat

Kyme'de gölge azdır; ören yeri deniz seviyesinde, açık ve rüzgarlı bir düzlükte uzanır. Bahar ve sonbahar, özellikle Nisan-Mayıs ile Ekim, hem kalıntılar hem yürüyüş parkuru için en rahat dönemdir. Yazın sabahın ilk saatlerinde gidin, öğleyi Yeni Foça'nın gölgeli sokaklarına bırakın. Kışın alan boş ve sakindir ama poyraz körfezi sert döver; rüzgarlık şart. Fotoğraf için tiyatroya sabah, liman ve agoraya ikindi ışığı uyar; güneş körfezin üzerinden batar.

Pratik notlar

  • Ören yerinde ne büfe ne gölgelik var; suyunuzu ve şapkanızı yanınıza alın.
  • Antik iskele ve agora döşemesi yerinde duruyor; taş bloklara basmayın, kazı açmalarının şeritlerini aşmayın.
  • Otobüsle geliyorsanız 745 hattının hem Aliağa hem Yeni Foça yönündeki son seferlerini önceden not edin.
  • Yeni Foça'nın sokakları dar; aracınızı liman çevresinde bırakıp yürüyün.
  • Aynı bölgede Myrina ve Gryneion antik kentleri de var; onları ikinci bir güne saklayın.

Kaynaklar

Konum - Aliağa'da Kyme'nin Limanından Yeni Foça'nın Taş Evlerine

Gezi Bilgisi
ŞehirAliağa, İzmir
TürTarihi Mekanlar
Tarih30 Eylül 2026
KaynakRadar Editör
Radar TürkiyeYazarRadar TürkiyeKaynağı Ziyaret EtYol Tarifi Al