Η πόλη του Μίδα στη Yazılıkaya και η κοιλάδα των Φρυγών.

Για κάποιον που γνωρίζει την πόλη της Εσκή Σεχιρ με το τρένο, περπατώντας στους δρόμους της Οντούνπαζάρι και κατά μήκος του ποταμού Πορσούκ, η πραγματική ουσία της πόλης ξεκινά στα νότια, ανάμεσα στις ηφαιστειακές πορώδεις πέτρες. Στο Γιαζιλικάγια, που ανήκει στην επαρχία Χαν, ακριβώς δίπλα στα αγροτικά σπίτια, βρίσκεται η πιο εντυπωσιακή όψη, σκαλισμένη στην πέτρα από τους Φρύγες πριν από περίπου δύο χιλιάδες έξι εκατοντάδες χρόνια. Αυτό το κείμενο περιγράφει μια ημερήσια εκδρομή στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της όψης, της πλαγιάς όπου βρίσκεται η πόλη του Μίντα και της γύρω κοιλάδας των Φρυγών.

Η Διεύθυνση Πολιτισμού και Τουρισμού της επαρχίας αναφέρει ότι το Γκορντιόν ήταν το πολιτικό κέντρο του βασιλείου των Φρυγών, ενώ η πόλη του Μίντα θεωρήθηκε από την ίδρυση του βασιλείου ως το σημαντικότερο κέντρο πίστης και τελετών. Ο οικισμός βρίσκεται στην νότια άκρη της κοιλάδας του Γιαζιλικάγια, πάνω σε μια απότομη πλαγιά πορωδών πετρωμάτων, ακριβώς δυτικά του χωριού. Σύμφωνα με τις μετρήσεις της Διεύθυνσης, η πλαγιά έχει μήκος περίπου 650 μέτρα και πλάτος 320 μέτρα, ενώ το ύψος της από τον πυθμένα της κοιλάδας κυμαίνεται μεταξύ 60 και 70 μέτρων. Κατά τη διάρκεια της φρυγικής περιόδου, πιστεύεται ότι η πόλη περιβαλλόταν από τείχη, αλλά σήμερα δεν έχει απομείνει ούτε μια πέτρα από αυτά. Αντίθετα, διακρίνονται βαθμιαίες εσοχές στις πέτρες, που υποδηλώνουν την ύπαρξη πολλαπλών οχυρώσεων. Πύργοι προστατεύουν την πλαγιά σε μεγαλύτερο υψόμετρο. Οι πηγές αναφέρουν τους πύργους ως: Κάλε Ακπαρά, Κάλε Πισμίς, Κάλε Γκιόκγιοζ και Κάλε Κοτσαμπάς, όλοι στρατηγικά τοποθετημένοι για να επιτηρούν τις διαδρομές που οδηγούν στην κοιλάδα από τη δυτική και τη βόρεια πλευρά. Ακόμα και μετά την πολιτική κατάρρευση του βασιλείου, η πόλη του Μίντα δεν εγκαταλείφθηκε. Σύμφωνα με τη Διεύθυνση, οι φρυγικές κατασκευές από πέτρα συνέχισαν να χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια των ελληνιστικών και ρωμαϊκών περιόδων, με ορισμένες προσθήκες. Ο αρχαιολογικός χώρος του Γιαζιλικάγια αναφέρεται ως μια περιοχή που θεωρείται κατάλληλη για την υποψηφιότητα στην Παγκόσμια Κληρονομ Στην πάνω αριστερή πλευρά, στην επιφάνεια του βράχου, διακρίνεται μια επιγραφή μήκους 11 μέτρων, στην οποία αναγράφεται η λέξη "Midai". Οι κάτοικοι της περιοχής ονόμασαν τον βράχο "Yazılıkaya" λόγω των επιγραφών, και σήμερα και οι δύο ονόματα χρησιμοποιούνται μαζί. Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, η επιγραφή αυτή είναι ένα μνημείο αφιερωμένο στον Midas, το οποίο έχει συνταχθεί από κάποιον που ονομαζόταν Ates, και αναφέρει επίσης τους τίτλους του Midas. Στη δεύτερη επιγραφή, μήκους 4,75 μέτρων, που βρίσκεται στο δεξί πλαίσιο, ξεχωρίζει η λέξη "Baba". Η τρίτη επιγραφή βρίσκεται μέσα σε μια μικρή εσοχή στα αριστερά του μνημείου, ξεκινώντας από τον αριστερό τοίχο και συνεχίζοντας στους πίσω και δεξί τοίχους. Σύμφωνα με την διεύθυνση, οι επιγραφές είναι αναγνώσιμες, αλλά η ακριβής τους σημασία παραμένει ασαφής. Οι πηγές διαφωνούν σχετικά με την ηλικία του μνημείου. Το "Κέντρο Πολιτισμού" το χρονολογεί στην πρώτη μισή του 6ου αιώνα π.Χ., ενώ η τουρκική Wikipedia αναφέρει τον 6ο αιώνα π.Χ., ενώ η αγγλική Wikipedia, με βάση διάφορες ενδείξεις, το τοποθετεί στην πρώτη μισή του 7ου αιώνα π.Χ. Είναι βέβαιο ότι το μνημείο αποτελεί ένα από τα πρώτα και πιο εντυπωσιακά παραδείγματα των φρυγικών βραχικών μνημείων. Η ιστορία της έρευνας του μνημείου είναι επίσης ενδιαφέρουσα. Σύμφωνα με τη διεύθυνση, το μνημείο εξετάστηκε για πρώτη φορά το 1800 από τον W. M. Leake και τους συνεργάτες του, οι οποίοι έκαναν ένα πρόχειρο σχέδιο. Το 1834, ο Charles Texier εξέτασε το μνημείο και δημιούργησε μια ακριβή αναπαράσταση. Το 1936 και το 1937, πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές μπροστά από το μνημείο, αποκαλύπτοντας μια αυλή, περίπου 17 μέτρων επί 19 μέτρων, με κλίση προς τα βόρεια, καθώς και μια βραχοσκαλιστή γκαλερί με κολώνες, κάτω από την οποία βρέθηκαν τέσσερις βάσεις κολώνων. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα μεγάλο συγκρότημα τελετουργικών χώρων σε εξωτερικό χώρο, που αποτελείται από το μνημείο, την ανοιχτή αυλή και τη γκαλερί. Ο καλύτερος τρόπος για να αντιληφθείτε την κλίμακα του μνημείου είναι να σταθείτε μπροστά του και να φανταστείτε τα όρια της αυλής.

Μετά την Μικρό Γιάζιλικαγιά και τα μνημεία της κοιλάδας

Προχωρώντας βόρεια από το χωριό, προς την περιοχή Τσαταλκάγια, για περίπου 1,7 χιλιόμετρα, φτάνουμε στο Μνημείο του Αρεγιαστίς, στη δυτική πλευρά του δρόμου. Το όνομά του προέρχεται από την επιγραφή που διαβάζεται στην δεξιά πλευρά της κορυφής και είναι επίσης γνωστό ως "Χασανμπέι Καγιάσι". Η περιφερειακή διοίκηση το χαρακτηρίζει ως την πιο καλοδιατηρημένη μνημειακή πρόσοψη που έχει φτάσει μέχρι σήμερα. Η πρόσοψη, με ύψος 5,50 μέτρα και πλάτος 4,20 μέτρα, διαθέτει ένα τριγωνικό αετώμα στο οποίο είναι χαραγμένες δύο ανάγλυφες παραστάσεις, ενώ τα πλαίσια τους είναι διακοσμημένα με μια σειρά τετράγωνων πάνελ. Οι τρεις επιγραφές που υπάρχουν πάνω της είναι ευανάγνωστες, αλλά η σημασία τους είναι άγνωστη. Σημειώνουμε ότι η περιφερειακή διοίκηση χρησιμοποιεί το όνομα "Μικρό Γιάζιλικαγιά" τόσο για αυτό το μνημείο όσο και για το "Ατελείωτο Μνημείο", οπότε λάβετε υπόψη αυτή την πιθανή σύγχυση όταν διαβάζετε τις τοπικές πινακίδες. Στην απέναντι πλευρά του δρόμου, μπορείτε να δείτε το Κάστρο Γκεκγκόζ και το Κάστρο Πισμίσ, που βρίσκονται πάνω σε απότομες πεδιάδες. Εάν έχετε χρόνο, μπορείτε να εξερευνήσετε την κοιλάδα Ντογάνλι. Περίπου 500 μέτρα νοτιοδυτικά του χωριού Τσουκούρκα, βρίσκεται το Γέρντεκκαγιά, μια μεγάλη πέτρα στην ανατολική πλευρά της οποίας είναι σκαλισμένο ένα τριγωνικό αετώμα σε δωρικό ρυθμό, που στηρίζεται από δύο κολώνες. Η περιφερειακή διοίκηση το χρονολογεί στην Ελληνιστική περίοδο, μεταξύ των αιώνων 3ου και 1ου π.Χ. Το κτίριο διαθέτει δύο δωμάτια που εισέρχονται μέσω δύο ξεχωριστών θυρών πίσω από την κεντρική αίθουσα, και χρησιμοποιήθηκε με διάφορες τροποποιήσεις κατά τις ρωμαϊκές και βυζαντινές περιόδους. Συγκρίνοντας τις πρόσοψεις του Γιάζιλικαγιά με τις φρυγικές, γίνεται φανερό πώς διαφορετικές αρχιτεκτονικές γλώσσες μιλούσαν στην ίδια κοιλάδα για αιώνες. Περπάτημα στο μονοπάτι των Φρυγών

Το Γιάζιλικαγιά δεν είναι μόνο ένας αρχαιολογικός χώρος, αλλά και ένα σημείο συνάντησης για ένα μεγάλο μονοπάτι πεζοπορίας. Σύμφωνα Οι ακριβείς ημερομηνίες κατασκευής των τάφων είναι άγνωστες. Σύμφωνα με την αρμόδια υπηρεσία, κατασκευάστηκαν ως αμυντικές κατασκευές για την αντιμετώπιση μακροχρόνιων απειλών, με την πρώτη απειλή να είναι οι επιθέσεις που αυξήθηκαν από τον 7ο αιώνα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο οικισμός στην περιοχή αναπτύχθηκε κατά την ρωμαϊκή περίοδο και μετατράπηκε σε στρατιωτικό κέντρο κατά την βυζαντινή εποχή.

Εποχή και ώρα:

Το μνημείο του Μίδα είναι στραμμένο προς την ανατολή, επομένως η πρόσοψη δέχεται το πρωινό φως του ήλιου. Για όσους θέλουν να δουν τις αναγλύφες με τις σκιές τους και να τις φωτογραφίσουν, είναι καλή ιδέα να βρίσκονται στην κοιλάδα νωρίς το πρωί. Η περιοχή είναι ανοιχτή, επομένως το καλοκαίρι το μεσημέρι υπάρχει λίγη σκιά. Φροντίστε να έχετε μαζί σας καπέλο και αρκετό νερό. Η άνοιξη και το φθινόπωρο είναι οι πιο κατάλληλες εποχές για πεζοπορία. Το χειμώνα, οι δρόμοι και τα μονοπάτια μπορεί να είναι καλυμμένα με χιόνι. Ελέγξτε την πρόγνωση του καιρού πριν ξεκινήσετε.

Πρακτικές συμβουλές:

Ελέγξτε τις σελίδες της Διεύθυνσης Πολιτισμού και Τουρισμού της επαρχίας Εσκίσεχιρ και της Πύλης Πολιτισμού για πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες επίσκεψης και πιθανές ρυθμίσεις. Οι επιφάνειες των βράχων και τα σκαλοπάτια μπορεί να είναι ολισθηρά. Φορέστε παπούτσια με καλή πρόσφυση και που να στηρίζουν τον αστράγαλο. Μην σκαρφαλώνετε στα μνημεία, μην αγγίζετε τις επιγραφές και τις αναγλύφες. Αυτές οι επιφάνειες έχουν αντέξει τον άνεμο και τον παγετό για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια. Χρησιμοποιήστε τα μονοπάτια και μην εισέρχεστε σε αυλές και χωράφια. Όσοι επιθυμούν να δουν ευρήματα, μπορούν να επισκεφθούν το Αρχαιολογικό Μουσείο ET της Εσκίσεχιρ στην πόλη, μετά την επίσκεψη.

Πηγές:

• Διεύθυνση Πολιτισμού και Τουρισμού της επαρχίας Εσκίσεχιρ, Μνημείο του Μίδα, https://eskisehir.ktb.gov.tr/TR-336950/yazilikaya-midas-aniti-daglik-frigya.html
• Διεύθυνση Πολιτισμού και Τουρισμού της επαρχίας Εσκίσεχιρ, Κοιλάδα του Γιαζιλικάγια, https://eskisehir.ktb.gov.tr/TR-336885