Μια μέρα στην Ξάνθο και τη Λετώ, την πρωτεύουσα της Λυκίας.

Το ποτάμι Εσέν, με την αρχαία του ονομασία Ξάνθος, διασχίζει την κοιλάδα από την οποία πήρε το όνομά του και καταλήγει στη Μεσόγειο Θάλασσα. Στο εσωτερικό της κοιλάδας, στις πλαγιές δύο λόφων στην αριστερή όχθη του ποταμού, βρίσκεται η Ξάνθος, το σημαντικότερο διοικητικό κέντρο της Λυκίας στην αρχαιότητα. Τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά βρίσκεται το Λετόον, το θρησκευτικό κέντρο της Λυκίας. Και οι δύο περιοχές συμπεριλήφθηκαν από την UNESCO στη λίστα των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1988. Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ορίζει την Ξάνθο ως το πολιτικό και διοικητικό κέντρο της αρχαίας Λυκίας, ενώ το Λετόον ως το θρησκευτικό της κέντρο. Αυτή η εκδρομή σας επιτρέπει να γνωρίσετε δύο από τα σημαντικότερα μέρη για την κατανόηση του λυκικού πολιτισμού: μια πρωτεύουσα διάσημη για τους ταφικούς της μνημείων και ένας ιερός χώρος όπου βρίσκεται η επιγραφή που αποκάλυψε τη λυκική γλώσσα.

Η Ξάνθος βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο χωριό Κινίκ, που ανήκει στην επαρχία Καζ, και απέχει 46 χιλιόμετρα από τη Φετιγέ. Ο οδικός άξονας μεταξύ Φετιγέ και Καζ περνά κοντά από τον αρχαιολογικό χώρο, και όσοι έρχονται από την κατεύθυνση της Καζ χρησιμοποιούν τον ίδιο δρόμο. Το Λετόον βρίσκεται εντός των συνόρων της επαρχίας Μούγλα, κοντά στο χωριό Κουμλούοβα. Όπως αναφέρει το Πολιτιστικό Πρόγραμμα, και οι δύο περιοχές βρίσκονται στα σύνορα μεταξύ Μούγλα και Ανταλιά. Η απόσταση μεταξύ των δύο περιοχών είναι περίπου 4 χιλιόμετρα και συνδέονται με ένα σύντομο οδικό δρόμο. Εάν σκοπεύετε να μετακινηθείτε με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, ελέγξτε τα πιο πρόσφατα δρομολόγια των γραμμών μεταξύ Φετιγέ και Καζ πριν ξεκινήσετε. Για τη μετακίνησή σας μεταξύ των αρχαιολογικών χώρων, το πιο βολικό είναι είτε το δικό σας αυτοκίνητο είτε ένα ταξί. Ελέγξτε τις ώρες λειτουργίας και τους όρους εισόδου από τον ιστότοπο του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.

Η πρωτεύουσα της Λυκίας

Το όνομα της Ξάνθου αναφέρεται ακόμη και σε ένα από τα παλαιότερα κείμενα της δυτικής λογοτεχνίας: στην Ιλιάδα του Ομήρου. Οι Λύκιοι ηγέτες Γλαύκος και Σαρπηδόνας, που πολέμησαν στην Τροία, προέρχονταν από τις περιοχές γύ Η στήλη παραμένει ακόμα στη θέση της, ωστόσο οι ανάγλυφες διακοσμήσεις που περιέβαλλαν τον τάφο μεταφέρθηκαν στην Αγγλία τον 19ο αιώνα και αντικαταστάθηκαν με τσιμεντένια αντίγραφα. Στις ανάγλυφες διακοσμήσεις απεικονίζονται φιγούρες που προσφέρουν δώρα σε άλλες φιγούρες. Η επιγραφική στήλη είναι ένα από τα σημαντικότερα έγγραφα για την κατανόηση της Λυκικής γλώσσας. Η στήλη, που χρονολογείται περίπου το 400 π.Χ., περιέχει ένα κείμενο περίπου 250 γραμμών σε Λυκική γλώσσα, ένα ποίημα 12 γραμμών σε Ελληνικά και ένα τμήμα γραμμένο σε μια δεύτερη διάλεκτο της Λυκικής. Η στήλη ήταν ένα μνημείο για έναν ηγεμόνα και το πάνω μέρος της έχει σπάσει στην αρχαιότητα. Το όνομα του ιδιοκτήτη του μνημείου έχει σχεδόν διαγραφεί από την επιγραφή, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι ήταν ο Kheriga, μέλος μιας δυναστείας. Το γεγονός ότι η επιγραφή περιέχει κείμενα σε Λυκική, Ελληνική και μια δεύτερη διάλεκτο της Λυκικής, την καθιστά εξαιρετικά σημαντική για την αποκρυπτογράφηση της γλώσσας, συγκρίσιμη με τη Βασιλική Στήλη της Ρω. Το θέατρο, η αγορά και οι δύο ακροπόλεις.

Η πόλη είναι χτισμένη σε δύο λόφους: ο ένας φιλοξενεί την Λυκική ακρόπολη και ο άλλος τη Ρωμαϊκή ακρόπολη. Το κέντρο της επίσκεψης είναι το Ρωμαϊκό θέατρο, με χωρητικότητα περίπου 2.200 θεατών, σύμφωνα με το Κέντρο Πολιτισμού. Μπορείτε να ανεβείτε στις κερκίδες και, κοιτάζοντας τους δύο λόφους και την πεδιάνα, να σχεδιάσετε την υπόλοιπη επίσκεψή σας. Η Ρωμαϊκή αγορά είναι επίσης ένα από τα σημαντικότερα κτίρια της πόλης. Το Κέντρο Πολιτισμού αναφέρει επίσης το Dipylon, δηλαδή την πόλη με τις δύο πύλες, ως ένα από τα σημαντικότερα κτίρια της πόλης, που χρονολογείται μεταξύ των ετών 68 και 70 μ.Χ. Γνωρίζουμε ότι η πόλη αναδιαμορφώθηκε με ένα ορθογώνιο σχέδιο κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο και περιβαλλόταν από κτίρια με κολώνες. Οι σεισμοί του 6ου αιώνα κατέστρεψαν πολλά από αυτά τα κτίρια. Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τους βράχινους τάφους και τα σαρκοφάγια που είναι διάσπαρτα γύρω από την πόλη. Μαζί με τους τάφους, αυτά αποτελούν μέρος της ταφικής αρχιτεκτονικής που έκανε την Ksantos μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, σύμφωνα με Σύμφωνα με τις μετρήσεις που παρέχει το Υπουργείο, ο μεγαλύτερος ναός είναι ο ναός της Λητώ, περιφραγμένος από κολώνες, με διαστάσεις περίπου 30,25 μέτρα επί 15,75 μέτρα. Ο ναός του Απόλλωνα, σε δωρικό ρυθμό, έχει διαστάσεις 27,90 μέτρα επί 15,07 μέτρα, ενώ ο μικρότερος, ο ναός της Άρτεμης, έχει διαστάσεις 18,20 μέτρα επί 8,70 μέτρα. Ένα τμήμα του ναού της Λητώ ανακατασκευάστηκε μεταξύ 2000 και 2007, χρησιμοποιώντας αυθεντικά κομμάτια που ανασύρθηκαν από τις ανασκαφές. Νότια των ναών βρίσκεται ένα μνημειακό ιερό νερού, το "νυμφαίο", που είναι χτισμένο πάνω από μια πηγή. Επειδή το υπόγειο νερό ανεβαίνει ανάλογα με την εποχή, τα κατώτερα τμήματα των κατασκευών βρίσκονται κάποιες φορές κάτω από το νερό. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών, δημιουργήθηκαν κανάλια το 2006 για να απομακρυνθεί το νερό. Στην περιοχή βρίσκεται επίσης ένα ελληνιστικό θέατρο, χτισμένο σε φυσικό λόφο. Το μεγαλύτερο δώρο του Letoon στον κόσμο είναι μια πέτρα. Ένας τετράπλευρος λίθος, που ανακαλύφθηκε το 1973 και χρονολογείται στο 337 π.Χ., καταγράφει μια απόφαση των κατοίκων της Ξάνθου σε τρεις γλώσσες: Λυκική, Ελληνική και Αραμαϊκή. Το λυκικό κείμενο περιλαμβάνει 41, το ελληνικό 35 και το αραμαϊκό 27 γραμμές, και οι τρεις γλώσσες δεν είναι ακριβείς μεταφράσεις η μία της άλλης. Η σύγκριση των ελληνικών και αραμαϊκών κειμένων με το λυκικό κείμενο αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα στην αποκρυπτογράφηση της λυκικής γλώσσας. Ο λίθος εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο της Φετιγιέ. Η επίσκεψη στο Letoon και η επιστροφή στη Φετιγιέ, με μια στάση στο μουσείο, αποτελούν ένα φυσικό τέλος της εκδρομής.

Γιατί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς;

Η Ξάνθος και το Letoon συμπεριλήφθηκαν στη λίστα των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1988, με αριθμό 484, με βάση τα κριτήρια 2 και 3. Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού αιτιολογεί την επιλογή, αναφέροντας ότι η Ξάνθος ήταν το πολιτικό κέντρο του λυκικού πολιτισμού, ενώ το Letoon είναι σημαντικό για την αρχαιολογική του αξία. Το Υπουργείο τονίζει επίσης ότι οι κατασκευές και στις δύο περιοχές συνδυάζουν την λυκική παρά Πρακτικές συμβουλές:

• Ελέγξτε τις ώρες λειτουργίας, τις ημέρες που είναι κλειστά και τις προϋποθέσεις εισόδου για τα Κσάνθος και Λετόον από τον ιστότοπο του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Επίσης, ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου της Φετιγιέ, καθώς εκεί βρίσκεται ο τριγλωσσικός λίθος.
• Οι δύο περιοχές βρίσκονται σε διαφορετικές επαρχίες: το Κσάνθος στην περιοχή Κας της επαρχίας Αнтаλιά, και το Λετόον στην επαρχία Μούγλα.
• Φορέστε άνετα παπούτσια, καπέλο και πάρτε μαζί σας νερό, καθώς το έδαφος ανάμεσα στα ερείπια είναι ανώμαλο και με πέτρες.
• Μην σκαρφαλώνετε σε κολώνες, τάφους ή πέτρες με επιγραφές, και μην αγγίζετε τις επιγραφές.

Πηγές:

• Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Γενική Διεύθυνση Πολιτιστικών Αγαθών και Μουσείων, Xanthos-Letoon (Ανταλιά-Μούγλα), https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44429/xanthos-letoon-antalya---mugla.html
• Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Τμήμα Δελτίων Τύπου, Xanthos-Letoon, https://basin.ktb.gov.tr/TR-45523/xanthos--letoon.html
• Πολιτιστικό Πρόγραμμα, Xanthos-Letoon, https://www.kulturportali.gov.tr/portal/xanthosletoon
• Βικιπαίδεια, Ksanthos, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ksanthos
• Βικιπαίδεια, Litoon (Letoon), https://tr.wikipedia.org/wiki/Litoon
• Wikipedia, Xanthos, https://en.wikipedia.org/wiki/Xanthos
• Wikipedia, Letoon, https://en.wikipedia.org/wiki/Letoon
• Wikipedia, Harpy Tomb, https://en.wikipedia.org/wiki/Harpy_Tomb
• Wikipedia, Xanthian Obelisk, https://en.wikipedia.org/wiki/Xanthian_Obelisk
• Wikipedia, Letoon trilingual, https://en.wikipedia.org/wiki/Letoon_trilingual
• Wikipedia, Patara, https://en.wikipedia.org/wiki/Patara_(Lycia)