Από το εργοστάσιο στον πολιτιστικό χώρο: Η βιομηχανική κληρονομιά της Κωνσταντινούπολης.

Το εργοστάσιο παραγωγής αερίου Hasanpaşa ιδρύθηκε το 1892 για την παροχή αερίου στην πλευρά της Ανατολίας. Σύμφωνα με τον ίδιο τον χώρο του μουσείου, ήταν το δεύτερο εργοστάσιο παραγωγής αερίου στην πλευρά της Ανατολίας και το τελευταίο στην Κωνσταντινούπολη. Το αέριο που παράγεται από λιγνίτη χρησιμοποιούνταν για φωτισμό και θέρμανση σε μια περιοχή που εκτεινόταν από την Καντικόι και την Ουζούντσερ μέχρι τα σύνορα της Μπέγκοζ. Στα αρχεία αναφέρεται ότι ο άνθρακας μεταφερόταν μέσω του ποταμού Κουρμπαγκαλί και εισερχόταν στο εργοστάσιο μέσω ενός σιδηροδρομικού συστήματος, ενώ κατά τη διάρκεια των ετών του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν δεν υπήρχε άνθρακας, παράγονταν αέριο από πυρήνες ελιάς. Μετά από 101 χρόνια λειτουργίας, το εργοστάσιο έκλεισε το 1993 και για ένα διάστημα χρησιμοποιήθηκε ως γκαράζ της İETT, ως χώρος αποθήκευσης μεταλλικών απορριμμάτων και ως αποθήκη άνθρακα. Το 1994, όταν τέθηκε το θέμα της κατεδάφισης των υπόλοιπων κτιρίων, οι κάτοικοι της περιοχής και οι εθελοντές αντιδράστηκαν, και ο χώρος κηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος.

Η ανακαίνιση πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της ιστορικής αρχιτέκτου Afife Batur. Τα έργα, που ξεκίνησαν το 2014, ολοκληρώθηκαν και ο χώρος άνοιξε ως Μουσείο Gazhane στις 9 Ιουλίου 2021. Σήμερα, ο χώρος, ο οποίος διαχειρίζεται από την İBB Kültür A.Ş., φιλοξενεί το Μουσείο Κλίματος, το Μουσείο Καρτούν και Χιούμορ, ένα παιδικό επιστημονικό κέντρο, τη Βιβλιοθήκη Afife Batur, το βιβλιοπωλείο İstanbul και δύο σκηνές του Δημοτικού Θεάτρου της Κωνσταντινούπολης. Ξεκινήστε την περιήγησή σας από την πλατεία Gazhane, ανάμεσα στα τούβλινα κτίρια, και περιηγηθείτε στις προσόψεις των παλαιών κτιρίων παραγωγής και στα ψηλά παράθυρά τους. Το Μουσείο Κλίματος, που βρίσκεται μέσα σε ένα εργοστάσιο που λειτουργούσε με άνθρακα, παρουσιάζει τις αλλαγές στο κλίμα, καθιστώντας το την πιο σημαντική έκθεση αυτής της διαδρομής. Τα μουσεία είναι κλειστά τις Δευτέρες, και ορισμένα τμήματα ενδέχεται να είναι προσωρινά κλειστά για συντήρηση ή για την προετοιμασία νέων εκθέσεων, οπότε ελέγξτε την τρέχουσα κατάσταση στον επίσημο ιστότοπο.

Πηγή: Επί

Το εργοστάσιο παραγωγής πυρίτιδας της Κωνσταντινούπολης λειτουργούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα εντός των τειχών. Όταν το εργοστάσιο στην περιοχή Σέχερμινί εξερήφθη τον Σεπτέμβριο του 1698, αποφασίστηκε η κατασκευή ενός νέου εργοστασίου εκτός της πόλης, στην περιοχή που ονομαζόταν Κήπος του Ισκαντέρ Τσελέμπι, στην σημερινή περιοχή Ατακόι. Το "Baruthane-i Amire" άρχισε τη λειτουργία του το 1701, μετά από δύο χρόνια κατασκευής. Το εργοστάσιο υπέστη πολλές ανακαινίσεις κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα λόγω ατυχημάτων και πυρκαγιών. Μετά από μια επικίνδυνη πυρκαγιά το 1791, ανακατασκευάστηκε πλήρως με λιθόπλινθο. Αρχικά, το εργοστάσιο χρησιμοποιούσε ζώα για την κίνηση των μηχανισμών, αλλά τον 19ο αιώνα αναβαθμίστηκε με μηχανήματα που εισήχθησαν από την Αγγλία, και το 1896 άρχισε την παραγωγή πυρίτιδας χωρίς καπνό. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, προστέθηκε μια μονάδα παραγωγής αλκοόλ για την παρασκευή του διαλύτη που απαιτείται για τον καθαρισμό της πυρίτιδας χωρίς καπνό.

Μετά την ίδρυση της Δημοκρατίας, το εργοστάσιο, το οποίο ανήκε στην "Διοίκηση Στρατιωτικών Εργοστασίων" και στη συνέχεια στην "Εταιρεία Μηχανικής και Χημικής Βιομηχανίας" το 1955, μετατράπηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 σε οικιστική περιοχή. Το κύριο κτίριο μετατράπηκε το 1993 στο Πολιτιστικό Κέντρο "Γιουνούς Εμρέ" του Δήμου Μπακίρκιοϊ. Οι αποθήκες πυρομαχικών στην παραλία, ο παρατηρητήριος, η βρύση και ο Πύργος του Εργοστασίου Πυρίτιδας, ο οποίος κατασκευάστηκε ως χώρος αναψυχής και παρατήρησης κατά τη διάρκεια της περιόδου του Σελίμ Γ', αποκαταστάθηκαν από τον Δήμο της Κωνσταντινούπολης το 2018 και στις 9 Ιανουαρίου 2024 άνοιξαν ως δημόσιος χώρος με βιβλιοθήκη, μουσείο και χώρο παρατήρησης. Εδώ, αξίζει να προσέξετε τις στιβαρές αποθήκες πυρομαχικών με τους χοντρούς τοίχους, όπου η ανθεκτικότητα που απαιτείται για την αποθήκευση πυρίτιδας είναι εμφανής στην αρχιτεκτονική. Από τον πύργο, θαυμάστε τη θέα στη θάλασσα, και στη συνέχεια επισκεφθείτε την τρέχουσα έκθεση στον χώρο

Στην νότια ακτή του Κεράτιου Κόλπου, ακριβώς μπροστά από τη στάση του τραμ T5 στην περιοχή Cibali, βρίσκεται ένα μεγάλο κτίριο από πέτρα. Σύμφωνα με τα αρχειακά δεδομένα, το κτίριο κατασκευάστηκε το 1884 για λογαριασμό της "Reji İdaresi" (Διοίκηση Μονοπωλίου) από τον αρχιτέκτονα Alexandre Vallaury. Τα έσοδα από τον καπνό είχαν παραχωρηθεί σε μια εταιρεία με ξένη κεφαλαιακή συμμετοχή, η οποία διαχειριζόταν το μονοπώλιο, και το εργοστάσιο λειτουργούσε υπό τη διαχείριση αυτής της εταιρείας μέχρι το 1925, όταν εθνικοποιήθηκε. Εκεί παράγονταν όχι μόνο τσιγάρα, αλλά και πούρα, καπνός για παϊζάδες και άλλες καπνικές ύλες. Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύθηκε από το Πανεπιστήμιο Kadir Has, το εργοστάσιο παρείχε εργασία σε πάνω από δύο χιλιάδες άτομα. Οι γυναίκες εργάζονταν στην συσκευασία, ενώ οι άνδρες στην ανάμειξη του καπνού. Το εργοστάσιο λειτουργούσε σαν μια μικρή πόλη, με δική του υπηρεσία ασφαλείας, ιατρική υπηρεσία, παιδικό σταθμό, πυροσβεστική και εστιατόριο.

Η παραγωγή, η οποία συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου του μονοπωλίου, σταμάτησε το 1994 λόγω της φθοράς των μηχανημάτων. Το κτίριο ενοικιάστηκε το 1997 στο Ίδρυμα Kadir Has και, μετά από μια εκτεταμένη ανακαίνιση, άρχισε να λειτουργεί ως πανεπιστήμιο το 2002. Η ανακαίνιση βραβεύτηκε με το βραβείο Europa Nostra το 2003. Αφιερώστε χρόνο για να επισκεφθείτε το Μουσείο Rezan Has που βρίσκεται μέσα στο κτίριο: στο υπόγειο, μπορείτε να εξερευνήσετε μια βυζαντινή δεξαμενή νερού, που χρονολογείται από τα τέλη του 11ου αιώνα, με 48 αψίδες, 15 πόδια και 20 κολώνες, καθώς και ερείπια από την οθωμανική περίοδο. Το εργοστάσιο χρησιμοποιούσε αυτή τη δεξαμενή ως αποθήκη καπνού και, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ως αποθήκη τροφίμων. Η έκθεση "Ο Χώρος της Εργασίας" στο μουσείο, παρουσιάζει έγγραφα και αντικείμενα που έχουν απομείνει από το εργοστάσιο, και αφηγείται την καθημερινή ζωή των εργαζομένων. Καθώς φεύγετε, ρίξτε μια τελευταία ματιά στην πρόσοψη του κτιρίου από την πλευρά της ακτής. Το μουσείο είναι επί πληρωμή και είναι ανοιχτό καθημερινά.

Η ιστορία του Feshane ξεκινά με το φέσι. Στα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα, όταν το φέσι αποτελούσε μέρος τόσο των στρατιωτικών όσο και των πολιτικών ενδυμάτων, ο Μαχμούτ Β' ίδρυσε ένα εργοστάσιο στην περιοχή Kadırga για την παραγωγή φεσιών στην Τουρκία, αντί να εισάγει ακριβά φέσια από την Τυνησία, την Αίγυπτο και την Ευρώπη. Καθώς οι ανάγκες σε χώρο και νερό αυξάνονταν, το εργοστάσιο μεταφέρθηκε στην περιοχή Eyüp, κοντά στην περιοχή Defterdar. Οι πηγές δίνουν διαφορετικές ημερομηνίες για την ίδρυση και τη μεταφορά, μεταξύ του τέλους της δεκαετίας του 1920 και της δεκαετίας του 1930. Σύμφωνα με την Ισλαμική Εγκυκλοπαίδεια TDV, η εισαγωγή ατμομηχανών από την Αγγλία και το Βέλγιο μείωσε σημαντικά το κόστος παραγωγής των φεσιών. Το 1842, προστέθηκαν υφαντήρια και το εργοστάσιο απέσπασε διεθνή αναγνώριση στην Παγκόσμια Έκθεση του Σικάγο το 1893. Μια μεγάλη πυρκαγιά το 1866 κατέστρεψε τα περισσότερα κτίρια, εκτός από την ατμομηχανή, και το εργοστάσιο ανακατασκευάστηκε το 1868.

Το 1925, όταν απαγορεύτηκε η χρήση του φεσιού, η παραγωγή μετατράπηκε σε υφάσματα. Μετά το 1937, το εργοστάσιο λειτουργούσε υπό τη διοίκηση της Sümerbank με την ονομασία "Feshane Defterdar Textile Factory". Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια της ανακατασκευής της παραλίας του Κεράτιου Κόλπου, το κτίριο πέρασε στη δημοτική αρχή. Η μεγάλη αίθουσα υφαντουργίας διατηρήθηκε, ενώ τα υπόλοιπα τμήματα κατεδαφίστηκαν το 1986. Η αίθουσα, η οποία χρησιμοποιήθηκε για πολλά χρόνια ως χώρος εκθέσεων, άνοιξε ξανά στις 22 Ιουνίου 2023 με την ονομασία "Artİstanbul Feshane" μετά την ανακαίνιση από τον Δήμο της Κωνσταντινούπολης. Μόλις μπείτε μέσα, θα εντυπωσιαστείτε από το μέγεθος της αίθουσας. Η έκταση αυτή αποτυπώνει καλύτερα τον χώρο παραγωγής όπου ήταν τοποθετημένα τα υφαντήρια. Εκτός από τις εκθέσεις, εκεί βρίσκεται και η Βιβλιοθήκη Naile Akıncı. Στην απέναντι πλευρά, στην περιοχή Sütlüce, βρίσκεται το Κέντρο Συνεδρίων του Κεράτιου Κόλπου. Τα κτίρια του σφαγείου που ιδρύθηκε το 1923 κατεδαφίστηκαν το 19

Το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Silahtarağa, που βρίσκεται στην άκρη του Κεράτιου Κόλπου, ήταν το πρώτο εργοστάσιο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που παρείχε ηλεκτρική ενέργεια στην πόλη μέσω ενός κεντρικού δικτύου διανομής, και τέθηκε σε λειτουργία το 1914. Χρησιμοποιούσε άνθρακα που μεταφερόταν από το Ζονγκουλντάκ μέσω θαλάσσης και έπαιρνε το νερό ψύξης από τον Κεράτιο Κόλπο. Καταναλωνόταν άνθρακας άνω του ενός τόνου ημερησίως, και περισσότεροι από 480 μηχανικοί, τεχνικοί και γιατροί εργάζονταν εκεί. Αρχικά, το εργοστάσιο τροφοδοτούσε τα παλάτια, τα δημόσια κτίρια και τις γραμμές τραμ, αλλά η περιοχή εξυπηρέτησης του επεκτάθηκε σταδιακά, φτάνοντας από το Μπακίρκκεουι μέχρι το Σαριγιέρ. Μέχρι το 1952, ήταν η μοναδική πηγή παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για την Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με πληροφορίες από το Μουσείο Ενέργειας, ακόμη και το 1968, το 92% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλωνόταν στην πόλη προερχόταν από αυτό το εργοστάσιο. Το εργοστάσιο διέκοψε την παραγωγή το 1983 και για ένα σύντομο χρονικό διάστημα χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη της εταιρείας ηλεκτρισμού.

Το 2004-2007, το Πανεπιστήμιο Bilgi της Κωνσταντινούπολης υλοποίησε ένα έργο μετατροπής, και στις 8 Σεπτεμβρίου 2007, το συγκρότημα άνοιξε με την ονομασία "santralistanbul". Σε αυτό το σημείο, ο στόχος σας είναι το Μουσείο Ενέργειας, που βρίσκεται στους παλιούς μηχανολογικούς χώρους: Το μουσείο, που παρουσιάζεται ως το πρώτο βιομηχανικό αρχαιολογικό μουσείο της Τουρκίας, διαθέτει τις τουρμπίνες και τους γεννήτριες κατασκευαστών όπως οι AEG, Siemens και Brown Boveri, στις αρχικές τους θέσεις. Σκεφτείτε το μέγεθος των μηχανών, σε συνδυασμό με την κλίμακα αυτού του χώρου, που κάποτε τροφοδοτούσε ολόκληρη την πόλη. Εξωτερικά, δείτε τα σύγχρονα κτίρια που ανεγέρθηκαν στις θέσεις δύο κατεδαφισμένων κτιρίων λέβητων, διατηρώντας τις αρχικές διαστάσεις. Ο τρόπος με τον οποίο το παλιό και το νέο συνυπάρχουν εδώ, είναι πολύ διαφορετικός από την προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην αρχή της διαδρομής, στο Gazhane. Η διαδρομή τελειώνει εδώ: Μπορείτε να επιστρέψετε στην Eminönü με μία γραμμή από τη στάση Silahtarağa Mahall