Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

YHT ile Günübirlik Eskişehir, Gardan Odunpazarı'na

Eskişehir, trenle gelinip yürüyerek gezilen nadir Türkiye şehirlerinden biridir.

Radar TürkiyeRadar Türkiye15 Ekim 202623
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

YHT ile Günübirlik Eskişehir, Gardan Odunpazarı'na

Eskişehir, trenle gelinip yürüyerek gezilen nadir Türkiye şehirlerinden biridir. Yüksek hızlı tren Ankara ile İstanbul arasındaki hattın tam ortasında bu şehirde durur ve garın kapısından çıktığınız anda tramvay rayları, birkaç durak ötede Porsuk Çayı, onun da biraz yukarısında Odunpazarı'nın cumbalı evleri sizi bekler. Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yönlendirdiği GoTürkiye rota sayfası da bu yakınlığın altını çizer ve kenti büyük şehirlerden yapılan günübirlik gezilerin ilgi odağı olarak anlatır. Bu yazı, sabah trenden inip akşam trene binecek bir yolcu için gardan Odunpazarı'na uzanan bir günü kaynaklara dayanarak kuruyor. Sefer saatleri ve bilet ücretleri sık değiştiği için onları burada vermiyoruz; yolculuğu planlarken güncel bilgiyi TCDD Taşımacılık'ın resmi kanallarından kontrol edin.

Bir garın üç hayatı

Eskişehir'in demiryoluyla ilişkisi yüz otuz yılı aşkın bir geçmişe sahip. TDV İslam Ansiklopedisi'nin Eskişehir maddesine göre Anadolu demiryolu 1891'de Bilecik'e ulaştı, iki yıl içinde Eskişehir üzerinden Ankara'ya vardı ve 1896'da Eskişehir ile Konya arasındaki hat yapıldı. Ansiklopedi bu gelişmeyi şehir için bir dönüm noktası olarak niteler; kentin en eski sanayi kuruluşu da 1894'te kurulan demiryolu cer atölyesidir. Yani bugün trenle gelen yolcu, Eskişehir'i büyüten yolun kendisinden şehre giriyor.

Bugünkü gar binası ikinci kuşaktır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün sayfasına göre temeli 1953'te atılan bina 4 Kasım 1955'te hizmete girdi ve projesi Profesör Orhan Safa'ya aittir. Türkçe Vikipedi'deki Eskişehir Garı maddesi bu ana birkaç ayrıntı daha ekler: binanın oturduğu saha üç bin metrekareyi aşar ve açılış töreni kalabalık bir kent buluşmasına dönüşmüştür. Üçüncü hayat 13 Mart 2009'da başladı; Ankara ile Eskişehir arasındaki yüksek hızlı tren o gün gara ulaştı. Aynı madde, 2014'te garın Eskişehir Şehir Tüneli ile birlikte baştan yenilendiğini ve trenlerin artık hemzemin geçitlerden geçmeden gara girdiğini anlatır. Perona indiğinizde başınızı kaldırıp ana binanın yüksek kemerli cephesine bakın; ellili yılların ferah gar mimarisini yeni peronlardan izlemek bu yolculuğun ilk küçük keyfidir.

Gardan şehre tramvayla

Garın önünde Eskişehir'in raylı toplu taşıma sistemi EsTram'ın durağı bulunur. Türkçe Vikipedi'ye göre sistemin yapımına 2002 yazında başlandı, seferler 24 Aralık 2004'te açıldı ve hat ağı bugün şehrin hastanelerini ve üniversitelerini birbirine bağlayan dokuz hattan oluşur. Garın yanındaki durağın adı Ulus Anıtı'dır ve haritalarda parantez içinde gar olarak da geçer. Binişlerde şehrin ortak ulaşım kartı EsKart kullanılır. Hatların numarası ve güzergahı zaman zaman değiştiği için hangi tramvaya bineceğinizi duraktaki panodan ya da işletmenin resmi sitesinden kontrol edin.

Merkeze giden tramvaylarla birkaç durakta çarşı bölgesine inersiniz. Aynı madde, İki Eylül Caddesi üzerindeki ES-ES Çarşı durağını hatlar arası aktarmanın yapıldığı nokta olarak tanımlar. Havanız ve vaktiniz varsa gardan merkeze yürümek de mümkündür; şehrin ova üzerinde kurulan kuzey yakası yürüyüşü yormaz.

Porsuk kıyısında ilk mola

Şehre gelen herkes eninde sonunda Porsuk Çayı'nın kıyısına çıkar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Eskişehir'i içinden nehir geçen ender Türkiye şehirlerinden biri olarak anlatır ve Porsuk'un kenti kabaca ikiye böldüğünü hatırlatır; kuzeyde Tepebaşı, güneyde Odunpazarı ilçesi yer alır. TDV İslam Ansiklopedisi de iki yakanın farklı karakterine dikkat çeker. Çayın kuzeyindeki iş alanı çok katlı iş hanlarıyla, güneyi ise geleneksel çarşı dokusuyla öne çıkar; ikisini bağlayan Köprübaşı çevresi bir geçiş bölgesidir.

Müdürlüğün anlattığına göre nehirde kayık gezintisi eski bir gelenekti, çayın kirlenmesiyle sona erdi ve kanalizasyon altyapısı düzeltilip nehir ıslah edildikten sonra yeniden canlandı. Bugün Köprübaşı'ndan kalkan gezi botları ve Venedik tipi gondollar çayın bu bölümünde dolaşıyor. Sabah trenle geldiyseniz kıyıda kısa bir yürüyüş, şehrin ritmine girmenin en kolay yoludur. Gezinti tekneleri için güncel bilgiyi işleten kurumun duyurularından alın.

Köprübaşı'na yakın Adalar bölgesi de kendi tarihini taşır. Müdürlüğün sayfasına göre bölge eski dönemlerde şehrin tanınmış bir ailesine ait olduğu için Yalaman Adası diye anılırdı. 1960'larda yazlık sinemalarla, 1970'lerde gazinolarla, 1980'lerde lunaparklarla dolan kıyı, o on yılın sonunda bugünkü gezinti yerine dönüştü. Öğleden sonrayı Odunpazarı'na ayıracağınız için Adalar'ı akşam trenine dönerken yeniden görmek iyi bir fikir.

Hamamyolu üzerinden Odunpazarı'na

GoTürkiye'nin kırk sekiz saatlik Eskişehir planı, Porsuk kıyısından Hamamyolu Caddesi üzerinden tarihi Odunpazarı'na çıkmayı önerir. Bu yürüyüş şehrin iki çağı arasında bir geçittir. Düz ovada kurulan yeni şehirden, güneydeki tepelere yaslanan eski çekirdeğe doğru yavaşça yükselirsiniz.

TDV İslam Ansiklopedisi, Odunpazarı'nı Eskişehir'in eski çekirdeği olarak tanımlar. Bir dönem konut alanı olarak önemini yitiren semtte bazı tarihi evlerin cadde açılırken yıkıldığını, bu evleri korumak için semtin tarihi sit alanı ilan edildiğini anlatır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise bugünkü tabloyu verir. Odunpazarı Belediyesi'nin evleri yaşatma projesiyle otuz sokakta üç yüz ev, bir külliye, iki kervansaray, on beş çeşme ve bir han restore edildi ya da aslına uygun yeniden yapıldı. Evliya Çelebi'nin Seyahatname'de andığı sokaklardan beşi bugün aynı adı taşımaya devam ediyor.

Sokaklara girdiğinizde ilk dikkatinizi çekecek şey cephelerin rengidir. Müdürlük evleri beyaz duvarlar arasında kahverengi çerçeveli, kimi zaman çivit mavisi ya da kiremit kırmızısı cepheler olarak tarif eder. Evlerin sokağa bakan yüzleri çıkmalı ve konsolludur. Alt katlarda mutfak, ahır, çamaşırlık ya da depo bulunur, aile yaşamını üst katlarda sürdürürdü. Kıvrımlı yokuşlarda ve çıkmaz sokaklarda kaybolmaktan çekinmeyin; semt küçüktür ve her yokuş sizi bir meydana çıkarır.

Külliye, han ve lületaşı

Semtin ortasındaki Kurşunlu Külliyesi, Müdürlüğün aktardığına göre vezir Çoban Mustafa Paşa tarafından 1517 ile 1525 arasında yaptırıldı. Mimarının muhtemelen Mimar Sinan'dan önce mimarbaşı olan Acem Ali olduğu kabul edilir. Külliyenin eski medrese bölümünde bugün Lületaşı Müzesi bulunur. Kültür Portalı müzenin 2008'de Odunpazarı Belediyesi tarafından açıldığını yazar. GoTürkiye'nin planı, külliyenin tabhane bölümündeki el sanatları çarşısında ney yapımından ebruya, hattan gümüş işçiliğine uzanan örneklerin görülebileceğini anlatır.

Biraz aşağıda, 1850'lerde çevreden pazara gelenlerin, yolcuların ve köylülerin hayvanlarıyla birlikte konakladığı han durur; GoTürkiye onu odun satmaya gelen tüccarların kaldığı han olarak anar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre zamanla harabeye dönen yapı 2006'da özgün mimarisi gözetilerek Atlıhan adıyla yeniden inşa edildi. İki katlı hanın odalarında bugün lületaşının işlendiği atölyeler çalışıyor. Lületaşının madenden ustanın tezgahına uzanan hikayesini bu sitedeki ayrı bir yazıda anlatıyoruz; trenden önce bir saatiniz kalırsa onu bu handa geçirin.

Eski evlerin arasında iki çağdaş müze

Odunpazarı'nın aynı sokağında geçmişle bugünü yan yana görmek mümkün. Müdürlüğün sayfasına göre Odunpazarı Modern Müze'nin binası Kengo Kuma ve ofisi tarafından tasarlandı, Eskişehirli mimar ve koleksiyoner Erol Tabanca tarafından hayata geçirildi ve 2019'dan beri ziyaretçi kabul ediyor. Yaklaşık dört bin beş yüz metrekareye yayılan sergileme alanlarında koleksiyondan eserler ve süreli sergiler birlikte yer alıyor. Binanın üst üste bindirilmiş ahşap kirişleri, çevresindeki evlerin ahşap dokusuyla konuşur; içeri girmeden önce karşı kaldırımdan bir süre seyretmeye değer.

Hemen yanındaki Çağdaş Cam Sanatları Müzesi, Müdürlüğün verdiği bilgiye göre 1 Aralık 2007'de açılan Türkiye'nin ilk çağdaş cam sanatları müzesidir. Büyükşehir Belediyesi, Anadolu Üniversitesi ve Cam Dostları Grubu'nun işbirliğiyle kurulan müzede üç salona yayılan, sıcak cam üflemeden soğuk şekillendirmeye kadar farklı tekniklerle yapılmış eserler sergileniyor. Kültür Portalı, koleksiyonda elli sekiz yerli ve on yabancı sanatçının eserleri bulunduğunu yazar.

Günü planlamak

Günübirlik bir gezide en sık yapılan hata her şeyi sığdırmaya çalışmaktır. Bu yazıdaki sıra, sabah Porsuk kıyısında başlayıp öğleden sonrayı Odunpazarı'nda geçiren sakin bir gün için kuruldu. Müzeler haftanın belirli günlerinde kapalı olabilir ve sergi programları değişir; trene binmeden önce her birinin güncel ziyaret bilgisini kendi resmi sitesinden kontrol edin. Odunpazarı'nın yokuşları Arnavut kaldırımıdır, rahat ve kaymayan ayakkabı giyin.

GoTürkiye'nin planı, Odunpazarı'nda gezerken Eskişehir mutfağıyla bütünleşmiş çibörek tatmayı, günü de Balaban kebabıyla bitirmeyi önerir. Akşam treninize dönerken yine Hamamyolu'ndan inip Porsuk kıyısına uğrayabilir, Köprübaşı çevresinden gara giden tramvaya binebilirsiniz. Dönüş yolculuğunda pencereden bakarken şunu hatırlayın: bindiğiniz hat, yüz otuz yıl önce bu ovaya ilk raylar döşendiğinde Eskişehir'i bugünkü şehre dönüştüren yolun devamıdır.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz