Tüf Kayaya Oyulmuş İki Kale, Uçhisar ve Ortahisar
Vadilerin Üstündeki Gözcüler Kapadokya denince akla önce peribacaları ve vadiler gelir; oysa bu manzaranın üstünde, uzaktan bile seçilen iki sivri kaya daha vardır. Bunlar Uçhisar ve Ortahisar kaleleridir.
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Vadilerin Üstündeki Gözcüler
Kapadokya denince akla önce peribacaları ve vadiler gelir; oysa bu manzaranın üstünde, uzaktan bile seçilen iki sivri kaya daha vardır. Bunlar Uçhisar ve Ortahisar kaleleridir. Kültür Portalı'nın Uçhisar sayfası, bölgenin en yüksek noktalarına kurulan Başhisar (Ürgüp), Ortahisar ve Uçhisar kalelerinin Selçuklu döneminde Nevşehir'in üç önemli koruma noktasını oluşturduğunu söyler. Yani bu üç kale, yan yana duran bağımsız manzara noktaları değil, aynı savunma ve gözetleme düzeninin parçalarıdır. Bu yazı, o üçlünün ikisini, Nevşehir il merkezine en yakın olanları dolaşıyor.
Kalelerin ortak özelliği doğal kayanın kendisini kale haline getirmeleridir. Taş duvarla çevrilmiş klasik bir kale yerine, tüf kayanın içi oyulmuş, odalar, sarnıçlar ve depolar doğrudan kayanın gövdesine açılmıştır. Bu yumuşak tüf oyulabildiği için kayanın içi oda ve depoya dönüşebilmiştir.
Uçhisar Kalesi Nasıl Görünür
Kültür Portalı'na göre Nevşehir merkeze yaklaşık beş kilometre mesafedeki Uçhisar Kalesi, birbirine bitişik iki sivri kayadan oluşur. Halk arasında büyüğüne Ağanın Kalesi, küçüğüne Çavuşun Kalesi denir. Kale güneyden elli metreyi, kuzeyden yüz metreyi aşan yapısıyla bir gökdeleni andırır. Kaynak iki ölçüyü yan yana verdiği için, kayanın hangi yönden bakıldığına göre farklı yükseklikte göründüğünü not etmek yeterli; yönler arasındaki farkın nedenini sayfa açıklamıyor, ben de tahmin yürütmüyorum.
Kaleyi tanımak için önce uzaktan bakın. Kültür Portalı, kalenin Ürgüp ve Göreme yolu üzerinde bulunduğunu ve Kapadokya'nın pek çok noktasından görülebildiğini yazar; bu yüzden sürüş sırasında kayanın silüetini önceden fark edersiniz.
Oyulmuş Odalar, Sarnıçlar ve Küpler
Kültür Portalı, kalenin zirvesinde çok sayıda oyma küp, oyma mezar ve büyük bir sarnıç bulunduğunu belirtir. Aynı sayfa, kalenin Roma döneminden beri oyularak içine çok sayıda oda, ev, sığınak, depo, sarnıç, mezar ve mahzen yapıldığını yazar. Yani kale yalnızca bir nöbet noktası değil, uzun süre insanların yaşadığı bir yerleşimdir. Küp ve sarnıç gibi öğeler, genel olarak yiyecek ve suyun kayanın içinde saklanabildiğini düşündürür.
Aynı kaynak, kalenin Arap akınlarına karşı önemli bir savunma noktası olduğunu söyler. Üzerinde saldırganlara karşı kullanılmak üzere büyük taş gülleler bulundurulduğu da belirtiliyor. Bu ayrıntı, kayanın yalnızca pasif bir sığınak değil, aktif bir savunma yapısı olarak tasarlandığını gösterir. Uçhisar Belediyesi'nin tarihçe sayfası da kalenin doğal bir sığınak ve gözetleme noktası olarak kullanıldığını, Bizans döneminde Arap akınlarına karşı savunma rolü üstlendiğini anlatır.
Kaleden Yerleşime
Uçhisar Kalesi Selçuklu ve Beylikler döneminde, yani on ikinci ile on dördüncü yüzyıllar arasında önemini korumuştur. Kültür Portalı'na göre kale bu dönemde bir uç beyliği konumundaydı ve çevresinde yoğun bir nüfus yaşıyordu. Kayseri Beyi'nin kardeşinin Uçhisar Beyi olduğu bilinmektedir. Osmanlı Beyliği'nin II. Bayezid ile birlikte bölgeye hakim olmasından sonra kalenin II. Bayezid'e teslim olduğu aktarılır.
Osmanlı kayıtlarına gelince, 1530 yılında yapılan ilk nüfus sayımında Uçhisar'da yaklaşık üç bin kişinin yaşadığı tespit edilmiştir. Kale, 1960'lı yıllara kadar içinde ve etrafında yaşanan bir yerleşim olmuştur. Bugün kasabanın adı, Uçhisar Belediyesi'ne göre doğrudan bu kaleden gelir. Belediye sayfası ayrıca Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Uçhisar'ın bir ticaret yolu üzerinde bulunduğunu, Cumhuriyet döneminde ise turizmle yeniden canlandığını yazar.
Uçhisar Belediyesi'nin tarihçe sayfası, kasabanın geçmişini dönem dönem sıralar. Sayfaya göre Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yerleşim sürmüş, kale hem gözetleme hem savunma noktası olarak kullanılmıştır. Bu sıralama, kalenin tek bir çağın eseri olmadığını, katman katman kullanıldığını gösterir. Zirveye çıkarken oyma küplere ve sarnıca bakıp bu uzun kullanım zincirini hayal etmek, manzara kadar değerli bir deneyimdir.
Uçhisar'dan Kapadokya'ya Bakmak
Kalenin asıl çekiciliği, zirveden görülen manzaradır. Kültür Portalı'na göre buradan Güvercinlik Vadisi'nden Avanos'a doğru bütün vadiler, Ortahisar Kalesi, Göreme, Göreme Açık Hava Müzesi, Kılıçlar Vadisi, Kızılçukur, Güllüdere, Çavuşin, Boztepe, Aktepe ve Avanos görünür. Kuzeye bakınca Cevizli peribacaları, batıda Nevşehir ve Oylu Dağı, kalenin hemen önünde yeni Uçhisar, güneybatıda uzakta Hasan Dağı'nın zirvesi seçilebilir. Aynı sayfa, Erciyes Dağı'nın da en iyi görüldüğü yerlerden biri olarak Uçhisar'ı anar. Bölgeyi şekillendiren volkanları birlikte görmek, manzaraya ayrı bir anlam katar.
Manzarayı okumak için kendinize basit bir yöntem belirleyin. Önce kuzeye dönüp vadilere ve Cevizli peribacalarına, sonra batıya dönüp Nevşehir ile Oylu Dağı'na, en sonda güneybatıya dönüp Hasan Dağı'nın zirvesine bakın. Her yönde kaynakta adı geçen noktaları bulmaya çalışmak, geniş manzarayı anlamlı parçalara böler. Fotoğraf çekiyorsanız vadiler için geniş açı, uzaktaki dağ zirveleri için yakınlaştırma işe yarar.
Gün batımında vadilerin aldığı kızıllık ve renk değişimi, Kültür Portalı'nın da özellikle vurguladığı bir deneyimdir. Işığı yakalamak istiyorsanız güneş inmeden önce zirveye çıkın ve yerinizi erken alın. Kalenin çalışma saatleri ve ziyaret koşulları değişebilir; bu nedenle güncel bilgi için Uçhisar Belediyesi'nin internet sitesine bakın.
Ortahisar Kalesi Kasabanın Ortasında
Ortahisar, Kültür Portalı'na göre Ürgüp-Nevşehir yoluna bir kilometre mesafededir ve eski bir yerleşim yeridir. Kale ilçe merkezinde durur; tarihi kaya-kale ana yoldan görülebilir ve yüksekliği elli metrenin üzerindedir. Sayfa, kayalara Hititler zamanında oyulduğunun düşünüldüğünü yazar; bu görüş varsayım düzeyindedir ve kesin bir tarih olarak okunmamalıdır. Aynı sayfa, Ortahisar'ı ilginç bir seyir ve resim çekme noktası olarak niteler ve bölgede turizme ilk açılan kasaba olarak anar. Bu üstünlük ifadesi resmi sayfaya aittir ve burada yalnızca o sayfaya göre aktarılıyor.
Ortahisar Kalesi'nin içine girilip girilemeyeceği ve ziyaret koşulları resmi kaynaklarda doğrulanamadı. Bu yüzden kaleyi dışarıdan seyredilen, çevresinde yürünen bir kaya olarak anlatıyorum. Giriş koşulları için Nevşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne sormanız en güvenli yoldur. Kasaba içinde kayaya farklı sokaklardan bakabilir, kalenin kasaba dokusuyla ilişkisini görebilirsiniz.
Kültür Portalı, Ortahisar'ı çok canlı bir kültür ve ticaret merkezi olarak da tanımlar. Bu, kaleyi yalnızca bir manzara noktası olarak değil, günlük hayatın ortasında duran bir yapı olarak görmek gerektiği anlamına gelir. Kasabaya geldiğinizde kayaya farklı mesafelerden bakın; yakından oyuk ve yüzey dokusu, uzaktan ise kasabanın hemen yanında yükselen dev ölçeği görünür. Yol kenarında güvenli bir yerde durup fotoğraf çekin, trafiğe dikkat edin.
İki Kaleyi Bir Günde Gezmek
Kültür Portalı'na göre Nevşehir merkezden Uçhisar'a otobüsle gidilebilir; şahsi araçla gidenler için kale Ürgüp ve Göreme yolu üzerindedir. Aynı sayfa merkezden kasabaya belirli aralıklarla araç kalktığını belirtir; sefer sıklığı değişebileceği için Uçhisar Belediyesi'nin otobüs bilgisine bakın. Ortahisar için de Nevşehir merkezden otobüs ve taksi bulunduğu aktarılıyor.
Mantıklı bir gün planı, sabah Uçhisar'da başlamak, öğleden sonra Ortahisar'a geçmek ve gerekirse Ürgüp yönüne devam etmektir. Uçhisar'da kalenin çevresindeki sokaklarda yürümek, zirvede manzarayı seyretmek ve gün batımı için zamanı ayarlamak iyi bir akış sağlar.
İki kale birbirini tamamlar. Uçhisar zirveye çıkılıp manzaranın seyredildiği, oyma küp ve sarnıçlarla uzun bir yerleşim geçmişinin okunduğu yerdir. Ortahisar ise ana yoldan görülen, kasabanın ortasındaki kayanın dışarıdan seyredildiği bir duraktır. İlki yüksekten bakmanın, ikincisi yukarı bakmanın hikayesidir. Sırayla görüldüğünde Selçuklu döneminde Nevşehir'in üç koruma noktasından ikisinin bugünkü karşılığını da tek günde izlemiş olursunuz.
Kaleler, UNESCO'nun 1985'te Dünya Miras Listesi'ne aldığı Göreme Milli Parkı ve Kapadokya çerçevesinde, bölgenin kültürel dokusunun bir parçasıdır. Kültür Portalı'nın bu çerçeve sayfası, Ürgüp, Mustafapaşa, Avanos, Göreme ve Uçhisar'daki sivil mimarlık eserlerini de Kapadokya'da görülmesi gereken değerler arasında sayar. Kasaba içinde yürürken bu sivil dokuya da dikkat edin.
Yürüyüşte taş döşeli ve eğimli sokaklar sizi bekler. Rahat, tabanı kaymayan ayakkabı giyin, yanınıza su alın ve gün içinde yeterince mola verin. Eğimli ve merdivenli bölümler olabileceğini düşünerek kendi temponuzu koruyun.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Uçhisar Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/nevsehir/gezilecekyer/uchsar-kales
- Kültür Portalı, Ortahisar Kalesi, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/nevsehir/gezilecekyer/ortahsar-kales
- Uçhisar Belediyesi, Uçhisar Tarihçe, https://www.uchisar.bel.tr/uchisar-tarihce/
- Kültür Portalı, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya, https://www.kulturportali.gov.tr/portal/gorememilliparkivekapadokya
Yorumlar
İlk yorumu sen yaz
